Motie Ontwikkelen beleid herbestemming kerkgebouwen

MOTIE Ontwikkelen beleid voor investeren in herbestemming monumentale kerkgebouwen Datum raadsvergadering 29 oktober 2026 Agendapunt RVS Toekennen incidentele subsidie planuitwerking Herbestemming De Nicolaas Ingediend door André Flikweert, CDA, Leendert de Bruine, SGP, Laurence Haack, Leefbaar SD, Ruud vd Laar, PRO, Arianne Klompe, VVD We vragen het college van burgemeester en wethouders: 1. Op basis van de Kerkenvisie Schouwen-Duiveland een inventarisatie op te stellen voor welke (monumentale) kerken, die bedreigd worden in hun voortbestaan als kerk met religieuze functie, we de komende tien jaar een verzoek kunnen verwachten tot (financiële) ondersteuning bij herbestemmingsprojecten. 2. Beleid op te stellen waarin we vastleggen in welke gevallen, onder welke voorwaarden en in welke mate de gemeente (als co-financier) bijdraagt aan onderzoeken naar herbestemming van (monumentale) kerkgebouwen en aan de herbestemmingswerkzaamheden zelf. 3. Te onderzoeken of het mogelijk en/of wenselijk is daarvoor een fonds of andersoortige voorziening in te stellen. 4. De raad in het 2e kwartaal 2027 de inventarisatie, het onderzoek en het beleid herbestemmen kerken ter besluitvorming voorleggen. Toelichting Feiten: • Op 12 september 2022 is in opdracht van de gemeente de Kerkenvisie Schouwen-Duiveland tot stand gekomen. Uit deze Kerkenvisie blijkt dat op ons eiland sprake is van 48 (voormalige) kerkgebouwen, waarvan er negen niet meer als zodanig in gebruik zijn en vijftien de rijksmonumentenstatus hebben. Van deze rijksmonumentale kerken zijn er volgens een latere inventarisatie zeven direct bedreigd in hun voortbestaan als kerk met religieuze functie, te weten Burgh, Haamstede, Renesse, Noordwelle, Brouwershaven, Dreischor en Noordgouwe, aangevuld met de kerk van Ouwerkerk (nog geen monument). Voor enkele andere kerken is voor iets langere termijn het voortbestaan van de kerkelijke functie erg onzeker. • Eigenaren van monumentale kerken kunnen bij het rijk een subsidie aanvragen voor een eerste haalbaarheidsonderzoek herbestemming (Subsidieregeling stimulering herbestemming monumenten), • De gemeente is eigenaar van alle monumentale kerktorens op ons eiland en als zodanig ook verantwoordelijk voor het onderhoud en in stand houden van deze kerktorens. • Een van de aanbevelingen van de Kerkenvisie is om op provinciaal niveau structureel onderhoudsachterstanden bij monumentale kerkgebouwen te monitoren en een herstelprogramma op te stellen. • Het college heeft blijkens een raadsbrief van 28 september 2022 besloten een projectgroep “Toekomst kerken Schouwen-Duiveland” op te richten, die een actieplan uitwerkt met als uitgangspunt de aanbevelingen uit de kerkenvisie. Deze projectgroep heeft in 2024 aanbevelingen gedaan, waaronder het samenstellen van een vaste kerngroep, die verder uitvoering geeft aan de twaalf aanbevelingen uit de kerkenvisie. Deze aanbevelingen zijn door het college overgenomen (zie raadsbrief 18 juni 2024, waarin vervolgaanpak met projectgroep en kerngroep is beschreven). • De gemeente heeft tot nu toe € 26.689,40 en € 95.000,- bijgedragen in de kosten voor het onderzoek naar mogelijke herbestemming van de Nicolaaskerk. Nu ligt het voorstel voor om aanvullend € 238.000,- beschikbaar te stellen. • Naar aanleiding van een op 5 juni 2026 aangenomen motie heeft de provincie Zeeland recent, via de Najaarsnota 2026, voortbouwend op de in alle Zeeuwse gemeenten opgestelde kerkenvisies, 5 miljoen euro vrijgemaakt voor een herbestemmingsfonds Religieus Erfgoed en 1 miljoen euro beschikbaar gesteld voor onder meer onderzoek en kennisontwikkeling. Mening: • Monumentale kerken staan vaak in het hart van onze kernen en zijn daar, net als de Nicolaaskerk in Brouwershaven, beeldbepalend. Herbestemming kan helpen om een (monumentaal) kerkgebouw, dat geen religieuze functie meer heeft, als gebouw wel in stand te houden. • Investeringen in herbestemming van monumentale kerkgebouwen zijn primair een verantwoordelijkheid van de eigenaar. Wij willen niet uitsluiten dat de gemeente als co-financier een financiële bijdrage geeft aan (het onderzoek naar) herbestemming. • We verwachten dat de komende vijf tot tien jaar meer eigenaren van monumentale kerkgebouwen een verzoek indienen bij de gemeente om (financieel) ondersteund te worden in onderzoek en realisatie van herbestemming van hun gebouw. Het is belangrijk dat we in beleid criteria vastleggen om deze verzoeken rationeel en integraal af te kunnen wegen. Besluit gemeenteraad: AANGENOMEN / VERWORPEN / STAKEN / INGETROKKEN Voor: LSD – VVD – SGP – CDA – PRO – D66 – CU – SP Tegen: LSD – VVD – SGP – CDA – PRO – D66 – CU – SP Griffier Voorzitter