Ingekomen stukken

Ingekomen stukken nummer 2026-249 onderwerp Brief college - Compensatie maatschappelijke organisaties hoofddocument 261006 Brief college - Compensatie maatschappelijke organisaties datum brief 06-10-2026 advies Voor kennisgeving aannemen nummer 2026-250 onderwerp Brief college - Beantwoording schriftelijke vragen CDA - Aanleg glasvezel hoofddocument 261006 Brief college - Beantwoording schriftelijke vragen CDA - Aanleg glasvezel datum brief 06-10-2026 advies Voor kennisgeving aannemen nummer 2026-251 onderwerp VNG-ledenbrief 26039 - Openstelling vacatures vicevoorzitter en lid colleges hoofddocument 261006 VNG-ledenbrief 26039 - Openstelling vacatures vicevoorzitter en lid colleges datum brief 06-10-2026 advies Voor kennisgeving aannemen nummer 2026-252 onderwerp Brief Platform Cannabisondernemingen Nederland - Aanbieding Sociaal Jaarverslag 2025 en uitnodiging PCN Cannabis Congres 2026 hoofddocument 260924 Brief Platform Cannabisondernemingen Nederland - Aanbieding Sociaal Jaarverslag 2025 en uitnodiging PCN Cannabis Congres 2026 datum brief 24-09-2026 advies Voor kennisgeving aannemen Bijlagen: 260924 Bijlage - PCN Jaarverslag 2025 nummer 2026-253 onderwerp Bericht Newton Energy Solutions - Beleidsvoorstel thermische opslag binnen lokaal energiebeleid hoofddocument 261008 Bericht Newton Energy Solutions - Beleidsvoorstel thermische opslag binnen lokaal energiebeleid datum brief 08-10-2026 advies Voor kennisgeving aannemen Bijlagen: 261008 Bijlage - Beleidsvoorstel thermische opslag 2027 - Griffie nummer 2026-254 onderwerp VNG-ledenbrief Ledenraadpleging inzet Cao-gemeenten 2027-2029 hoofddocument 261012 VNG-ledenbrief - Ledenraadpleging inzet Cao-gemeenten 2027-2029 datum brief 12-10-2026 advies Voor kennisgeving aannemen nummer 2026-255 onderwerp Artikel de heer Cloosterman - De mens verontreinigt niet alleen de Aarde, maar ook belast zij met satellieten de buitenlagen van onze atmosfeer hoofddocument 261008 Artikel de heer Cloosterman - De mens verontreinigt niet alleen de Aarde, maar ook belast zij met satellieten de buitenlagen van onze atmosfeer datum brief 08-10-2026 advies Voor kennisgeving aannemen nummer 2026-256 onderwerp Bericht Ecovrede - Concrete noodzakelijke stappen voor de bevolking en voorbereiding hoofddocument 261013 Bericht Ecovrede - Concrete noodzakelijke stappen voor de bevolking en voorbereiding datum brief 13-10-2026 advies Voor kennisgeving aannemen Bijlagen: 261013 Bijlage - Brief aan gemeenteraad - Wij staan aan de vooravond van een derde Wereldoorlog 2026-2030 261013 Bijlage - ChecklistEcovrede2026-2030 nummer 2026-257 onderwerp Brief Wise Nederland - Small Modular Reactors en kernafval hoofddocument 261014 Brief Wise Nederland - Small Modular Reactors en kernafval datum brief 14-10-2026 advies Voor kennisgeving aannemen nummer 2026-258 onderwerp Brief college - Subsidieaanvraag WBI Ontwikkelstrategie 2.0 (ontvangen op 261014) hoofddocument 260928 Brief college - Subsidieaanvraag WBI Ontwikkelstrategie 2.0 (ontvangen op 261014) datum brief 28-09-2026 advies Voor kennisgeving aannemen nummer 2026-259 onderwerp Brief college - Beantwoording schriftelijke vragen CU - ROP - Maatschappelijke gevolgen Boornbergum hoofddocument 261014 Brief college - Beantwoording schriftelijke vragen CU - ROP - Maatschappelijke gevolgen Boornbergum datum brief 14-10-2026 advies Voor kennisgeving aannemen nummer 2026-260 onderwerp Brief college - Beantwoording schriftelijke vragen PRO - ROP - Ligging groene buffer Boornbergum hoofddocument 261007 Brief college - Beantwoording schriftelijke vragen PRO - ROP - Ligging groene buffer Boornbergum datum brief 07-10-2026 advies Voor kennisgeving aannemen nummer 2026-261 onderwerp Brief college - Beantwoording schriftelijke vragen VVD - ROP - Verhouding POVI Fryslân tot ontwerp ROP en OER hoofddocument 261014 Brief college - Beantwoording schriftelijke vragen VVD - ROP - Verhouding POVI Fryslân tot ontwerp-ROP en OER datum brief 14-10-2026 advies Voor kennisgeving aannemen nummer 2026-262 onderwerp Brief college - Beantwoording schriftelijke vragen CDA - ROP - Ontwerp ROP hoofddocument 261014 Brief college - Beantwoording schriftelijke vragen CDA - ROP - Ontwerp-ROP datum brief 14-10-2026 advies Voor kennisgeving aannemen nummer 2026-263 onderwerp Bericht inwoner - Vers III Brief aan gem Smallingerland Conceptverzoek omgevingswijziging Transformatie Locatie Oprijlaan 1 5 Drachten hoofddocument 261014 Bericht inwoner - Vers III Brief aan gem Smallingerland - Conceptverzoek omgevingswijziging - Transformatie Locatie Oprijlaan 1-5 Drachten datum brief 14-10-2026 advies Ter afhandeling in handen van college nummer 2026-264 onderwerp Brief college - Evaluatie vervoer en verzoek om aanvullende documentatie Huidige situatie collectief vervoer Wmo (Personenvervoer Kort) hoofddocument 261014 Brief college - Evaluatie vervoer en verzoek om aanvullende documentatie Huidige situatie collectief vervoer Wmo (Personenvervoer Kort) datum brief 14-10-2026 advies Voor kennisgeving aannemen nummer 2026-265 onderwerp Brief inwoner - Zienswijze mogelijke verlening van de omgevingsvergunning vaststelling omgevingsplan realisatie windturbines nabij Natuur en woongebied Peinder Mieden hoofddocument 261010 Brief inwoner - Zienswijze mogelijke verlening van de omgevingsvergunning - vaststelling omgevingsplan realisatie windturbines nabij Natuur- en woongebied Peinder Mieden datum brief 10-10-2026 advies Ter afhandeling in handen van college nummer 2026-266 onderwerp Bericht inwoner - Zienswijze ROP Smallingerland datum brief 15-10-2026 advies Ter afhandeling in handen van college nummer 2026-267 onderwerp Bericht Dorpsbelang Boornbergum Kortehemmen en commissies - Onderbouwing aandachtspunten ROP Smallingerland hoofddocument 261018 Bericht Dorpsbelang Boornbergum Kortehemmen en commissie - Onderbouwing aandachtspunten ROP Smallingerland an datum brief 18-10-2026 advies Ter afhandeling in handen van college Bijlagen: 261018 Bijlage 1 - Zienswijze VDBK op ROP Smallingerland 261018 Bijlage 3 - Manifest 2.0 boornbergum (1) 261018 BIjlage 4 - Presentatie BB Infra begeleidend schrijven 2 261018 Bijlage 4 - Presentatie Def. Hoofdpunten Zienswijze Boornbergum kopie nummer 2026-268 onderwerp Bericht inwoner - ROP Windturbines De Haven datum brief 19-10-2026 advies Ter afhandeling in handen van college nummer 2026-269 onderwerp Zienswijze inwoners - ROP Smallingerland Boornbergum datum brief 19-10-2026 advies Ter afhandeling in handen van college nummer 2026-270 onderwerp Bericht inwoner - Heragendering Masterplan Boornbergum datum brief 20-10-2026 advies Voor kennisgeving aannemen nummer 2026-271 onderwerp Voorgenomen m.e.r. beoordelingsbesluit namens de raad over ontwikkellocatie De Hunze datum brief 19-10-2026 advies Voor kennisgeving aannemen nummer 2026-272 onderwerp Voorgenomen m.e.r. beoordelingsbesluit namens de raad over ontwikkellocatie Wetterwille datum brief 19-10-2026 advies Voor kennisgeving aannemen nummer 2026-273 onderwerp Voorgenomen m.e.r. beoordelingsbesluit namens de raad over ontwikkellocatie De Sjalom datum brief 19-10-2026 advies Voor kennisgeving aannemen nummer 2026-274 onderwerp Voorgenomen m.e.r. beoordelingsbesluit namens de raad over ontwikkellocatie De Geeuw datum brief 19-10-2026 advies Voor kennisgeving aannemen Aan leden van de gemeenteraad van Smallingerland Drachten, Ons kenmerk Uw kenmerk Behandeld door 6 oktober 2026 Zaak 2026-071595 - Johan Lukkes (0512) 58 12 34 Onderwerp Compensatie maatschappelijke organisaties Geachte heer, mevrouw, U heeft op 28 oktober 2025 besloten om per 1 januari 2027 de rioolheffing te wijzigen in een riool- en waterzorgheffing. Gebruikers van niet-woningen betalen voortaan een rioolheffing gebaseerd op het waterverbruik. In veel gevallen leidt dit voor niet-woningen tot een stijging van riool- en waterzorgheffing ten opzichte van rioolheffing 2026. In de raadsbrief van 21 oktober 2025 is door het college aangegeven een aanpak uit te werken waarmee maatschappelijke organisaties kunnen worden gecompenseerd voor de verwachte verhoging als gevolg van de aangepaste heffingsmethode van de riool- en waterzorgheffing. Hiermee moet worden voorkomen dat deze organisaties in financiële problemen komen. In de brief is genoemd dat daarvoor twee regelingen uitgewerkt worden die in samenhang een structureel effect hebben. 1. Subsidieregeling 2. Verduurzamingsregeling. Ad 1. De subsidieregeling is een tijdelijke regeling voor lokale organisaties met een maatschappelijk belang en lokale sport- en recreatieverenigingen. De “Tijdelijke subsidieregeling voor de ondersteuning van de lokale maatschappelijke organisaties en sport- en recreatieverenigingen in de gemeente Smallingerland vanwege de invoering van de nieuwe riool- en waterzorgheffing” voorziet in twee jaar volledige compensatie van de stijging van de riool- en waterzorgheffing voor maatschappelijke organisaties waar de gemeente geen subsidierelatie heeft. Na twee jaar vindt afbouw plaats: 75% compensatie in 2029, 50% compensatie in 2030 en 25% compensatie in 2031 en 2032. Er komen maatwerkoplossingen voor grotere maatschappelijke organisaties waarmee de gemeente een subsidierelatie heeft. Grotere maatschappelijke organisaties die gesubsidieerd worden door de gemeente zijn uitgesloten van de Tijdelijke subsidieregeling. De gevolgen van de verwachte verhoging van de kosten van de riool- en waterzorgheffing worden meegenomen in de jaarlijkse bestuurlijke overleggen voor eventuele maatwerkoplossingen. Correspondentie-adres: Gauke Boelensstraat 2 E-mail [email protected] Postbus 10.000 9 2 0 3 R M D r a c h t e n Internet www.smallingerland.nl 9200 HA Drachten T e l e f o o n ( 0 5 1 2 ) 5 8 1 2 3 4 GEMEENTE SMALLINGERLAND Ons kenmerk Zaak 2026-071595 Datum 24 september 2026 Bladnr. 2 Ad 2. De verduurzamingsregeling richt zich op het verduurzamen van vastgoed, waarmee de exploitatiekosten van maatschappelijke organisaties kunnen worden gereduceerd. Deze verduurzamingsregeling is op dit moment nog niet gereed. De verwachting is dat in de eerste helft van 2027 deze regeling ter besluitvorming aan het college kan worden voorgelegd. Maatschappelijke organisaties worden uitgenodigd om mee te denken over deze regeling. De twee samenhangende regelingen bieden een structurele oplossing Deze verduurzamingsregeling heeft samenhang met de subsidieregeling en biedt voor de meeste maatschappelijke organisatie een structurele oplossing. De verduurzamingsregeling is erop gericht om maatschappelijke organisaties op termijn structureel minder afhankelijk te maken van Tijdelijke subsidieregeling. Door te investeren in verduurzamingsmaatregelen, zoals het verbeteren van de energie-efficiëntie van gebouwen, het waterverbruik te reduceren, het terugbrengen van het energieverbruik en waar mogelijk het opwekken van eigen energie, wordt beoogd de energielasten structureel te verlagen. Een lagere energierekening draagt vervolgens bij aan een verlaging van de totale exploitatielasten van de maatschappelijke organisatie. Door de ruimte die daar ontstaat neemt de noodzaak van een subsidieregeling en maatwerkoplossingen af. Sommige maatschappelijke organisaties zijn gehuisvest in gemeentelijk vastgoed. De gemeente spant zich de komende jaren in om gemeentelijk vastgoed te verduurzamen, zodat de exploitatielasten ook voor deze gebruikers structureel omlaaggaan. Bij de organisaties wordt een 0-meting gedaan op energie en waterverbruik en wordt de voortgang en behaald resultaat gemonitord. Voor bepaalde maatschappelijke organisaties kan blijken dat de maatregelen uit de verduurzamingsregeling geen of onvoldoende effect hebben op reductie van hun exploitatiekosten. Voor die gevallen zal het college in het derde kwartaal van 2029 een aanvullend voorstel doen hoe deze kunnen worden gecompenseerd. Naar verwachting kan bij het grootste deel van de organisaties voordeel worden behaald met de verduurzaming. Uitvoering amendement ‘Zorgvuldige invoering riool- en waterzorgheffing’. Onderdeel van het amendement is de opdracht om voorafgaand aan de invoering van de riool- en waterzorgheffing per 1 januari 2027 een voorlichting te organiseren, waarin inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties worden geïnformeerd over de nieuwe heffingsstructuur en lastenverdeling. Begin april hebben wij eigenaren en gebruikers van niet-woningen (o.a. maatschappelijke organisaties en bedrijven) geïnformeerd over de invoering van de riool- en waterzorgheffing per 2027. Wij hebben richtinggevende tarieven gegeven. Met de tarieven in deze brief konden zij indicatief rekenen voor hun begroting of financieel jaarplan voor 2027. Zodra de tarieven voor 2027 door uw raad zijn vastgesteld, informeren wij eigenaren en gebruikers opnieuw met de definitieve tarieven voor 2027. Dit zal in december 2026 zijn. Ook is informatie op de gemeentelijke website geplaatst over de invoering van de riool- en waterzorgheffing. Maatschappelijke organisaties krijgen in oktober 2026 een brief met informatie over de subsidieregeling en verduurzamingsregeling, zoals beschreven is in deze brief aan u. Zij worden ook nog uitgenodigd voor inloopbijeenkomsten eind oktober/begin november. Daar kunnen zij gericht vragen stellen over hun specifieke situatie en meedenken over de verduurzamingsregeling GEMEENTE SMALLINGERLAND Ons kenmerk Zaak 2026-071595 Datum 24 september 2026 Bladnr. 3 Bedrijven ontvangen in oktober 2026 meer informatie over de situaties waarin zij zelf water winnen of minder water lozen dan afnemen/oppompen. Daarin geven wij uitleg over hoe bedrijven de benodigde informatie kunnen doorgeven, zodat wij met de juiste gegevens de riool- en waterzorgheffing kunnen berekenen. In aanloop naar de Aanslag gemeentelijke belastingen eind februari 2027, starten wij nog een informatiecampagne over de invoering van de riool- en waterzorgheffing via verschillende kanalen. De overige onderdelen uit amendement zijn uitgevoerd, dan wel in uitvoering. Het gaat daarbij om het Water- en Rioleringsplan. Wij verwachten u met deze brief voldoende geïnformeerd te hebben. Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders, secretaris burgemeester Siebren van der Berg Fred Veenstra Aan Raadsfractie CDA T.a.v. de heer D. Hiemstra Drachten, Ons kenmerk Uw kenmerk Behandeld door 6 oktober 2026 2026-072517 Jeroen van Wijk 0512 - 581 234 Onderwerp Raadsvragen glasvezel Drachten Geachte heer Hiemstra Op woensdag 23 september heeft u schriftelijke vragen gesteld over de aanleg van glasvezel in Drachten. Via deze brief beantwoorden wij uw vragen. Onlangs is Glaspoort gestart met de aanleg van glasvezel in de dorpen van de gemeente Smallingerland. Drachten valt hier nog niet onder. KPN is in het verleden gestart met de aanleg van glasvezel in Drachten. Er is in 2019 een samenwerkingsovereenkomst gesloten tussen de gemeente en KPN (formeel: Netwerk exploitatiemaatschappij B.V.). Deze overeenkomst had een looptijd van twee jaar en liep af op 23 oktober 2021. Deze overeenkomst is destijds niet verlengd waardoor een gedeelte van Drachten niet van glasvezel is voorzien. U stelt nu vragen over de stand van zaken van de aanleg van glasvezel in Drachten. Wij voorzien u graag van onderstaande antwoorden. Is de aangekondigde aanpassing van de gunningsprocedure inmiddels door gevoerd? Nee, er is geen aanpassing doorgevoerd en het vastgestelde “Handboek Kabels en Leidingen” blijft leidend bij het beoordelen van aanvragen. De gemeente heeft verder geen rol in de gunning van glasvezelprojecten. De aanleg van glasvezel is een private ontwikkeling. Marktpartijen kunnen een vergunning aanvragen bij de gemeente voor de aanleg van glasvezel wanneer zij voldoen aan de geldende wet- en regelgeving en de gemeentelijke voorwaarden zoals opgenomen in het “Handboek Kabels en Leidingen”. Correspondentie-adres: Gauke Boelensstraat 2 E-mail [email protected] Postbus 10.000 9 2 0 3 R M D r a c h t e n Internet www.smallingerland.nl 9200 HA Drachten T e l e f o o n ( 0 5 1 2 ) 5 8 1 2 3 4 GEMEENTE SMALLINGERLAND Ons kenmerk: 2026-072517 Datum: 6 oktober 2026 Bladnr. 2 Zo nee, wat belemmert dit en wanneer wordt hierover een besluit genomen? Elke partij die kabels in de grond wil leggen in onze gemeente moet voldoen aan een aantal voorwaarden. Deze voorwaarden hebben wij vastgelegd in het "Handboek Kabels en Leidingen" welke is vastgesteld door de gemeenteraad. Dit is nodig om ervoor te zorgen dat het werk in de grond netjes wordt gedaan en dat de openbare ruimte net zo wordt achtergelaten zoals deze was voor de aanleg van de kabels. Vooral het goed terugleggen van het straatwerk en het voorkomen van verzakkingen is voor de veiligheid van onze inwoners belangrijk. Bij alle opdrachten die wij als gemeente wegzetten verplichten wij aannemers daarnaast om te voldoen aan de Nederlandse wetgeving (o.a. VCA) en dat bedrijven met geschoold personeel onze opdrachten uitvoeren. Wij zijn als gemeente namelijk verantwoordelijk voor een veilige openbare ruimte. Het is hierbij goed om aan te geven dat de meeste partijen die bij ons in de grond werkzaamheden verrichten, bijvoorbeeld nutsbedrijven, geen moeite hebben met de voorwaarden die de gemeente stelt. Welke stappen zet de gemeente om de aanleg van het resterende deel in Drachten mogelijk te maken? Het college kiest ervoor om vast te houden aan zijn faciliterende rol. De aanleg van glasvezel is een private verantwoordelijkheid. De gemeente zorgt voor een zorgvuldige en voortvarende behandeling van aanvragen en stelt daarvoor een helder kader via het “Handboek Kabels en Leidingen” zoals bijvoorbeeld ook is gedaan bij de huidige aanleg van glasvezel in de dorpen. Het actief benaderen of financieel stimuleren van marktpartijen brengt juridische, financiële en aanbestedingsrechtelijke risico's met zich mee die het college niet wenselijk acht. Wanneer kunnen de inwoners een concrete planning krijgen? Er is momenteel (nog) geen zicht op de aanleg van glasvezel in het resterende gedeelte van Drachten en dus kan ook geen concrete planning worden gecommuniceerd naar de inwoners. Wij vertrouwen erop u met deze brief voldoende geïnformeerd te hebben. Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders, secretaris burgemeester Siebren van der Berg Fred Veenstra Lees online | Gegevens wijzigen Lbr. 26/039 - Openstelling vacatures vicevoorzitter en lid colleges 6 oktober 2026 Geachte leden van college en gemeenteraad, De VNG zoekt kandidaten voor in totaal 12 vacatures. Het gaat om de vacatures van vicevoorzitter, 1 vacature voor het lidmaatschap van het College voor Dienstverleningszaken (CvD) en 10 vacatures voor het lidmaatschap van het College voor Arbeidszaken (CvA). We nodigen u van harte uit om u kandidaat te stellen voor een of meer vacatures. In de profielschetsen in de bijlage vindt u nadere informatie over de doelgroepen die in aanmerking komen voor de betreffende vacature en de vereisten per vacature. Aanmelding kandidaten: • U kunt zich kandidaat stellen tot uiterlijk vrijdag 16 oktober a.s. vóór 12.00 uur • Op de website https://governance.vng.nl/ kunt u zich registreren als kandidaat en aangeven naar welke vacature(s) uw belangstelling uitgaat. Volledige brief en bijlage Contact Afmelden vng.nl Gegevens wijzigen Dit bericht is verzonden door de VNG. Lees onze proclaimer. Eindhoven, september 2026 Geachte raadsleden, Graag bieden wij u hierbij het Sociaal Jaarverslag 2025 van het Platform Cannabisondernemingen Nederland (PCN) aan. PCN is de belangenvereniging van Nederlandse coffeeshopondernemers. Al ruim veertig jaar zetten wij ons in voor een veilige, verantwoorde en professionele cannabisbranche. Vanuit de dagelijkse praktijk delen wij kennis en ervaring met overheden, politiek en maatschappelijke organisaties. Volksgezondheid, openbare orde, veiligheid en de positie van de consument staan daarbij centraal. Als gemeenteraadslid krijgt u regelmatig te maken met vraagstukken rondom coffeeshops, cannabisbeleid, openbare orde, veiligheid en volksgezondheid. Met dit Sociaal Jaarverslag willen wij u een beeld geven van de ontwikkelingen binnen de branche en van de onderwerpen die voor gemeenten en coffeeshopondernemers van belang zijn. In het jaarverslag besteden wij onder meer aandacht aan het Experiment gesloten coffeeshopketen, de voorraadproblematiek en de verdere professionalisering van de coffeeshopbranche. Ook wordt het Keurmerk Cannabis Verkooppunten (KCV) toegelicht. Dit is een onafhankelijk keurmerk, ontwikkeld op initiatief van PCN, dat coffeeshops een concreet kader biedt voor kwaliteit, veiligheid, verantwoord ondernemerschap en transparantie. Wij hopen dat het Sociaal Jaarverslag u inzicht geeft in de dagelijkse praktijk van coffeeshopondernemers en in de ontwikkelingen binnen het Nederlandse cannabisbeleid. PCN Cannabis Congres – 27 november 2026 Graag nodigen wij u daarnaast uit voor het PCN Cannabis Congres, dat plaatsvindt op vrijdag 27 november 2026 in het Evoluon in Eindhoven. Tijdens het congres komen ondernemers, bestuurders, politici, wetenschappers en andere betrokkenen bijeen om met elkaar in gesprek te gaan over actuele ontwikkelingen en uitdagingen binnen het Nederlandse cannabisbeleid. Op het programma staan onder meer paneldebatten, presentaties, een lunch en de uitreiking van de Koos Zwart Award en de Cannabis Industrie Awards 2026. Wij nodigen u van harte uit om hierbij aanwezig te zijn. Het congres biedt gelegenheid om kennis te nemen van actuele ontwikkelingen en om vanuit verschillende perspectieven met betrokkenen uit de sector en het openbaar bestuur in gesprek te gaan. Aanmelden voor het congres kan via www.cannabiscongres.nl. U kunt zich ook rechtstreeks aanmelden door een bericht te sturen naar het PCN-secretariaat via [email protected]. Wij wensen u veel leesplezier en hopen u op 27 november in Eindhoven te mogen begroeten. Met vriendelijke groet, Namens het PCN-bestuur, Sander Hewitt Voorzitter PCN SOCIAAL JAARVERSLAG 2025 Platform Cannabisondernemingen Nederland Nederland terug in de voorhoede • De coffeeshop is een essentiële voorziening in ons land • Wietexperiment: Nederland terug in de voorhoede • PCN Cannabis Congres 2025 • PCN leden in beeld © PCN Juni 2026 Inhoud Voorwoord HOOFDSTUK 1: De coffeeshop is een essentiële ‘De unieke Nederlandse uitvinding van de c offeeshop had allang voorziening in ons land 4 uitgeroepen moeten w orden als de belangrijkste Nederlandse sociale innovatie van de afgelopen halve eeuw.’ HOOFDSTUK 2: Doel, missie en visie op het verenigingsjaar 2025 6 Dat stelt de in 2025 overleden socioloog en milieukundige Egbert Tellegen in zijn boek Het utopisme van de drugs bestrijding. Hoofdstuk 3: Drie verbeterpunten 8 Tellegen’s onomwonden waardering voor het concept coffeeshop is zeldzaam. Politici en journalisten zetten de coffeeshops nogal eens HOOFDSTUK 4: Terugblik op het verenigingsjaar 2025 12 neer als probleem, terwijl ze in werkelijkheid een oplossing zijn. Een essentiële voorziening, zoals in het eerste hoofdstuk van dit sociaal jaarverslag wordt uitgelegd. HOOFDSTUK 5: PCN leden in beeld 20 Zoals gebruikelijk biedt dit jaarverslag een terugblik op het (verenigings)jaar, onze speerpunten en een beschrijving van het doel, HOOFDSTUK 6: Wietexperiment: de missie en de visie van onze vereniging. Nederland terug in de voorhoede 24 We brengen een aantal leden in beeld, kijken terug op het PCN Cannabis Congres 2025 en geven een update over het HOOFDSTUK 7: PCN Cannabis Congres 2025 en wietexperiment, dat op 7 april 2025 eindelijk officieel is gestart. Koos Zwart Award 28 Ik wens u veel leesplezier. Sander Hewitt Voorzitter PCN HOOFDSTUK 8: 2025 van maand tot maand 34 HOOFDSTUK 9: Overzicht PCN leden 40 Colofon 43 2 3 HOOF DD van de coffeeshops heeft geslagen in de nationale inclusief alcohol. Coffeeshops leiden de verkoop en 1 wietvoorziening’, bericht NRC de volgende dag. ‘Naast consumptie van cannabis in goede banen. De strenge straatdealers hebben ook clandestiene bezorgdiensten, regelgeving stimuleert actieve inzet om iedere vorm van STUK die doorgaans vooral coke, speed of ecstasy leveren, zich overlast te bestrijden en met 100% id-controle min - op de wiet en hasj gestort.’ derjarigen buiten te houden. Essentiële voorziening E-Learning voor coffee- Burgemeesters van coffee shopgemeenten slaan alarm shopmedewerkers in Den Haag: dit gaat helemaal mis. Na koortsachtig De coffeeshop overleg van justitieminister Grapperhaus met alle Veel coffeeshopondernemers, zeker PCN leden, maken veiligheidsregio's bindt het kabinet in. Het besluit om werk van voorlichting. Hun personeel volgt cursussen, de coffeeshops te sluiten wordt binnen 24 uur geeft klanten advies en biedt flyers aan met tips voor teruggedraaid. NRC: ‘Aan het eind van de middag werd verantwoord gebruik. Het PCN biedt leden een E-Learning is een essentiële voorziening in ons land bepaald dat coffeeshops per direct toch weer open traject aan waarmee coffeeshop medewerkers zich de mogen en net als afhaalrestaurants klanten mogen belangrijkste kennis in hun eigen tempo eigen kunnen blijven bedienen.’ Waar alle andere horeca tot 1 juni de maken. In landen zonder gereguleerde cannabis- deur dicht moest houden, bleven de coffeeshops open. verkoop zijn consumenten aangewezen op het illegale Daarmee zette de overheid de coffeeshop in het rijtje circuit. Daar bestaat geen scheiding tussen soft- en levensmiddelenhandel, apotheek en tankstation. De harddrugs, geen leeftijdsgrens of enige andere vorm van overheid erkende dat de coffeeshop een essentiële controle, geen toezicht en geen voorlichting. voorziening is in Nederland. Belangrijke les Veilig en vertrouwd Bij het begin van de corona epidemie kon iedereen zien Coffeeshops bieden de consument al meer dan een hoe snel de scheiding van de markten voor soft- en halve eeuw een veilige en vertrouwde plaats om harddrugs vervaagt, als de coffeeshop wegvalt. De foto’s cannabis te kopen en te consumeren. Zij maken de van de wachtrijen toonden ook hoe groot en gevarieerd beleidsdoelstelling van het scheiden van de markten het klantenbestand van coffeeshops is. Bestuurlijk voor softdrugs (cannabisproducten) en harddrugs Nederland leerde in maart 2020 een waardevolle les: de (cocaïne, heroïne, crack etc.) elke dag waar. In een coffeeshop is een essentiële maatschappelijke voor - coffeeshop kom je niet in aanraking met andere drugs, ziening. Persconferentie Bruno Bruins en Arie Slob Zondag 15 maart 2020. Minister van volksgezondheid Lange rijen Bruno Bruins kondigt tijdens een persconferentie nieuwe corona maatregelen aan: Deze mededeling veroorzaakt de grootste run op de coffeeshops uit de Nederlandse geschiedenis. Als uit het ‘Eén: alle eet- en drinkgelegenheden in Nederland sluiten niets ontstaan van Maastricht tot Groningen lange rijen vanaf 18.00 uur vandaag de deuren en blijven dus tot en voor de coffeeshops. Bij veel rijen duiken mensen op die met 6 april gesloten. Twee: ook sport- en fitnessclubs, een illegaal slaatje uit de situatie willen slaan. Dealers sauna’s, seksclubs en coffeeshops sluiten vanaf 18.00 uur delen doodleuk visitekaartjes uit. ‘Overal in het land vandaag en blijven tot en met 6 april dicht.’ vulden handelaren direct het gat dat de abrupte sluiting Lange wachtrij bij Doctor Green in Den Haag 4 5 HOOF DD 2 STUK Doel, missie en visie van het Het PCN is dé landelijke belangenvereniging voor coffeeshops. De vereniging komt STRATEGIE: voort uit het in 1997 in Leeuwarden opgerichte Platform Cannabisondernemingen Hoe willen we onze Friesland. In 2000 ging PCF landelijk en werd Platform Cannabisondernemingen doelen bereiken? Om onze doelen te bereiken volgen we een strategie Nederland. Dit hoofdstuk beschrijft onze missie, visie en strategie en bevat de met vier concrete doelen: belangrijkste artikelen van de statuten. A. Actief optreden B. Zichtbaarheid van het PCN versterken MISSIE: worden beschouwd en in staat worden gesteld om hun C. Praktijkkennis verzamelen en delen bedrijf op een transparante manier in te richten en te D. Samenwerken en verbinden Waar staan we voor? runnen. Het PCN hecht er groot belang aan dat de diversiteit en kwaliteit van het aanbod aan cannabis - Uit de statuten van het PCN b. Het vertegenwoordigen van de verkooppunten van Het PCN vindt het belangrijk dat consumenten hun producten gewaarborgd blijft en draagt thuisteelt voor de groeishop-detaillisten naar alle officiële cannabisproducten op een veilige manier aan kunnen eigen consumptie een warm hart toe. Artikel 2: De vereniging heeft ten doel: instanties betrokken bij de opstelling en uitvoering schaffen en op een verantwoorde manier kunnen van het beleid ten aanzien van de kleinschalige consumeren. Daarom dient de totale cannabissector, a. Het bevorderen van de volksgezondheid door het in cannabiskweek in Nederland; VISIE: van zaadje tot eindproduct, transparant, professioneel goede banen leiden van het feitelijke c. Het bevorderen van de sociale functie van de en legaal te worden. Wat willen we bereiken? cannabisgebruik; verkooppunten van cannabisproducten in b. Het bevorderen van de volksgezondheid door het Nederland; Coffeeshops vervullen al ruim een halve eeuw een Het PCN wil het bestaansrecht en het voortbestaan van nastreven van decriminalisatie van d. Het uitdragen van de positieve functie die de cruciale rol bij het in goede banen leiden van de coffeeshop -mét consumptieruimte- nu en in de cannabisgebruik en kleinhandel; bonafide groei shops vervullen in het kader van cannabisverkoop aan consumenten en hebben een toekomst garanderen. Daarvoor is het nodig samen op c. Het bevorderen van de normalisatie van thuiskweek volksgezondheid bij het gescheiden houden der belangrijke functie in de scheiding van de soft- en te trekken en met een goed functionerende organisatie van cannabis; markten overeenkomstig de scheiding tussen lijst I harddrugsmarkt. Dankzij de coffeeshop komt de onze belangen te behartigen. Het PCN wil zichtbaar zijn d. Belangenbehartiging van aangesloten leden en lijst II, onderdeel b, drugs in de Opiumwet; consument van cannabis niet in aanraking met hard en een actieve rol spelen op de weg naar legalisering, e. Het opstellen en bewaken van gedragsregels, drugs, zoals in landen waar cannabis nog verboden is. om de positie van coffeeshops te versterken en Artikel 3: De vereniging tracht dit doel te waaraan alle leden zich conformeren; Coffeeshops moeten als normale ondernemingen bestendigen. bereiken door: f. Het vervaardigen en verspreiden van (drugs)informatie onder en via de leden; a. Het vertegenwoordigen van de verkooppunten van g. Het stimuleren van educatieve ontwikkeling de cannabisproducten naar alle officiële instanties bedrijfstak en de bedrijfsvoering betreffende; betrokken bij de opstelling en uitvoering van beleid h. Overigens alle middelen dienstig aan de in ten aanzien van de cannabis-kleinhandel in artikel 2 genoemde doelen, mits niet Nederland; strijdig met de wet. 6 7 Duidelijk is dat een periodieke ‘Daardoor kreeg de coffeeshop ex ploitant meer HOOF DD “coffeeshop loting” de gemeente rechtsbescherming en werd de juridische status van de veel werk oplevert. De gedoogverklaring als het ware geüpgrade’, schreef 3 belangstelling is enorm, zo blijkt in advocaat André Beckers over deze uitspraak in HighLife. de praktijk. In Deventer meldden STUK zich begin 2025 meer dan 2025: duizend gegadigden. Panhuysen noemde in 2022 nog een Dienstenrichtlijn niet van probleem: toepassing op ‘In verschillende gemeenten is inmiddels gebleken dat het vinden gedoogverklaringen Drie van een geschikte locatie voor een coffeeshop lastig is. Nog los van In een recentere uitspraak van de Afdeling Bestuurs - het feit dat veel Nederlanders niet rechtspraak, van 30 april 2025, stelde zij dat de verbeterpunten zitten te wachten op een Dienstenrichtlijn niet van toepassing is op de gedoog - coffeeshop naast hun deur, kun je verklaring voor een coffeeshop. Maar zij stelde ook dat vanwege een aantal andere beperking van het aantal gedoogverklaringen, waar - voorwaarden niet zomaar overal door deze schaars worden, tot gevolg heeft dat zij een een coffeeshop beginnen. Veel beperkte looptijd moeten hebben. Coffeeshop - gemeenten werken met voor- gemeenten gaan verschillend om met deze materie. waarden voor locaties zoals Een deel beperkt de duur van gedoogverklaringen tot afstand tot scholen en het tegen gaan van concentraties vijf, zeven of tien jaar. In Groningen is sprake van vijftien De coffeeshopbranche is een van de strengst gereguleerde en gecontroleerde van coffeeshops. De bestaande coffee shops hebben een jaar. pand vaak in handen of hebben een huur contract voor branches van Nederland. Overtreding van gedoogcriteria wordt streng bestraft. het pand dat zij gebruiken. Zij dragen zo’n pand of Is maximering nood- contract niet zomaar over.’ Voor ondernemers is het een hele klus om aan alle regels, criteria en eisen te zakelijk en proportioneel? voldoen. Het PCN is voorstander van duidelijke regels en wetgeving, zodat 2023: De juridische strijd lijkt nog niet voorbij. In haar uitspraak van 30 april 2025 oordeelt de Afdeling Bestuurs - ondernemers weten waar zij aan toe zijn. In dit hoofdstuk presenteren we drie Meer rechtsbescherming rechtspraak over de consequenties van een maximumstelsel voor coffeeshops, maar niet over de verbeterpunten voor het coffeeshopbeleid. voor coffeeshopexploitant rechtmatigheid van dat maximumstelsel zelf. De vraag of het noodzakelijk en proportioneel is om het aantal De Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State gedoogverklaringen en daarmee het aantal coffeeshops 1: Schaarse recht en overdraagbaarheid deed op 13 september 2023 een belangrijke uitspraak. te maximeren is niet beantwoord. De beleidskeuze die Zij oordeelde dat tegen het verlenen, weigeren en de gedoogverklaringen schaars maakt, de maximering, intrekken van een gedoogverklaring bezwaar en beroep is dus (nog) niet getoetst aan de beginselen van ontheffingen openstaat. behoorlijk bestuur en aan de relevante jurisprudentie. Toepassing van het schaarse recht op coffeeshops komt vele jaren in balans is gekomen. Die balans wordt in toenemende mate voor, hoewel zeker niet alle verstoord wanneer nieuwe ondernemers de markt coffeeshopgemeenten hiervoor kiezen. De jurispru - betreden. Het gaat allereerst om zichtbare onrust. Een dentie rond dit onderwerp is nog in ontwikkeling. In coffeeshop op een nieuwe locatie mondt vaak uit in Wat wil het PCN? 2022 noemde cannabis journalist Michiel Panhuysen in protesten en procedures van omwonenden. Maar ook HighLife een aantal risico’s die toepassen van het aan de achterkant van de coffeeshops ontstaat er Het PCN pleit voor overdraagbaarheid van de gedoogverklaring en exploitatievergunning van coffeeshops, schaarse recht op coffeeshops met zich meebrengt: onrust. De leveranciers van de bestaande coffeeshops zoals voor elke andere ondernemer mogelijk is. Een maximumstelsel voor coffeeshops is wat het PCN betreft verliezen hun afzetkanaal. Het is niet zomaar gezegd dat niet nodig, maar dient sowieso deugdelijk en objectief onderbouwd te worden. ‘Toepassing van het schaarse recht heeft ingrijpende zij ook de nieuwe coffeeshop(s) zullen aanleveren.’ gevolgen voor de lokale coffee shopmarkt, die vaak na 8 9 Het aantal coffeeshops daalt al decennia (Bron: Breuer & Intraval) (https://breuerintraval.nl) 2: Voorraad Voor alle coffeeshops die niet meedoen aan het wietexperiment geldt een maximum voorraad van 500 Teelt van cannabis bij Q-Farms, één van de tien vergunde telers in het wietexperiment gram cannabis. Of ze nu midden in Amsterdam zitten of in Hoogezand, of ze honderden klanten per dag be- voorraad, “de stash”, is vaak meerdere malen per dag 3: Wietexperiment uitbreiden dienen of enkele tientallen. Het PCN vindt deze nodig. Iedere keer dreigt het risico van een politie - generieke voorraadregel achterhaald en onnodig. controle en inbeslagname en op diefstal, een “ripdeal”. Tussen 1999 en 2024 daalde het aantal coffeeshops van De achterhaalde voorraadregel vergroot de onveiligheid Het is geen geheim dat veel coffeeshopondernemers Stiekeme deals 846 naar 563, een daling van ruim 33 procent. In en stelt coffeeshopmedewerkers aan onnodige risico’s aanvankelijk sceptisch waren over het wietexperiment diezelfde periode groeide Nederland met ruim twee bloot. (officieel: experiment gesloten coffeeshopketen). Zij Coffeeshopondernemers in de 93 gemeen ten die níet miljoen inwoners. Het is niet moeilijk te begrijpen dat vreesden voor te strenge en gedetailleerde regels en aan het wietexperiment meedoen, kijken met enige de hoeveelheid verkochte cannabis per coffeeshop flink een aanbod dat qua kwaliteit en variëteit onder zou jaloezie naar de collega’s in de tien experiment gemeen - is gestegen en daarmee de benodigde voorraad. doen voor het illegale aanbod. Die scepsis is inmiddels ten. Zij lopen niet langer de risico’s die bij een goeddeels verdwenen. Zowel klanten als ondernemers ongereguleerde achterdeur horen. Ze kunnen, zoals elke zijn enthousiast over de gereguleerde cannabis, de winkelier en horeca ondernemer, via internet bestellen Onnodige risico’s kwaliteit en de kwantiteit van de hasj is toegenomen en wat ze nodig hebben, waarna de bestelling keurig bij de Om nooit meer dan 500 gram cannabis in huis te de kinderziektes zijn voorbij. shop wordt afgeleverd. Geen stiekeme deals, geheime hebben moeten coffeeshop ondernemers zich in allerlei stashes of aanvul-strategieën meer en altijd schone bochten wringen. Aanvullen vanuit de geheime producten van een consistente kwaliteit. Wat wil het PCN? Wat wil het PCN? Coffeeshops die meedoen aan het wietexperiment mogen een weekvoorraad aanhouden, die is Het PCN is voorstander van uitbreiding van het experiment met gemeenten die dat willen. De vergunde bepaald op basis van hun omzetcijfers. Een simpel, logisch en eerlijk systeem. Het PCN wil dit telers geven aan dat zij daarvoor genoeg productiecapaciteit hebben. Het is moeilijk uit te leggen waarom systeem voor alle coffeeshops invoeren, door aanpassing van de relevante justitiële richtlijn of een gemeenten die over willen stappen van ongecontroleerde, illegaal geteelde en geïmporteerde cannabis wetswijziging. Zo’n aanpassing heeft veel voordelen en geen nadelen. naar gereguleerde en gecontroleerde producten, dat niet zouden mogen. Er is nu immers een bewezen alternatief voor het illegale aanbod. Uitbreiding tegenhouden komt de facto neer op steun aan illegale telers en importeurs. 10 11 Nieuwe generatie In de persoon van Nizar El Mahjoubi trad in juni een nieuwe generatie tot het PCN bestuur toe. Nizar is mede-eigenaar van coffeeshop John & Co in Hellevoetsluis, de eerste drive-thru coffeeshop van Nederland, sinds 2023. Oudgediende Hein Schafrat trad terug als bestuurslid en nam zitting in de raad van advies van het PCN, zodat zijn ervaring, kennis en scherpe HOOF DD inzichten niet verloren gaan voor de vereniging. Voor de algemene leden vergadering van 25 juni stelde het 4 bestuur de volgende toelichting op: STUK Nieuwjaarsbijeenkomst PCN-BCD 29 januari 2025 Terugblik op het verenigingsjaar 2025 De gezondheidsproblemen van bestuurslid Wilco Sijm wierpen een schaduw over 2025, maar gelukkig waren er ook positieve ontwikkelingen en hoogtepunten. Samen met de BCD De nadruk moet liggen op onze overeen komsten en gedeelde belangen, niet op onze verschil len. Opgaan in Het verenigingsjaar begon traditiegetrouw met de één grote bond is geen verplicht einddoel, maar we nieuwjaarsbijeenkomst bij Bosvreugd in Tilburg. Voor moeten elkaar niet voor de voeten lopen.’ het eerst organiseerde het PCN deze bijeenkomst samen met de BCD (Bond van Cannabis Detaillisten). In Diepgaande kennis Algemene ledenvergadering in Tilburg, 25 juni 2025 zijn welkomstwoord pleitte PCN-voorzitter Sander Hewitt voor uitbreiding van het wietexperiment en Over de toekomst zei Hewitt: ‘Onze branche zit in een Toelichting vervanging van het 500 gram voorraadmaximum door transitie. Die brengt kansen met zich mee, maar ook Doelstellingen PCN 2025-2026 een weekvoorraad, zoals in het experiment. risico’s. De coffeeshop moet zijn bestaansrecht waar blijven maken als de beste plek om veilig en Het PCN zet zich in voor een eerlijk, veilig verantwoord cannabis te kopen en er samen van te en transparant cannabisbeleid in Eén grote bond genieten. Wij zijn de specialisten, de ervaringsdes - Nederland. Voor de komende jaren ‘Het PCN blijft lobbyen voor beter beleid en slimmere kundigen. Wij hebben diepgaande kennis van het hebben we heldere speerpunten regels’, zei Hewitt. ‘We verzamelen en delen praktijk - product, de consument en de cannabiscultuur. Wij doen geformuleerd, waarbij samenwerking, kennis en zijn een aanspreekpunt voor politici, dit al een halve eeuw. In 2025 blijven we deze zichtbaarheid en actief optreden bestuurders en journalisten. Samenwerken en verbin- boodschap uitdragen en blijven we knokken voor de centraal staan. den zijn kernwaarden van onze vereniging. Daar past coffeeshop.’ ook verbetering van de samenwerking met de BCD bij. 12 Hein Schafrat treedt uit bestuur PCN en wordt lid van Raad van Advies 25 juni 2025 13 Samenwerking en Verbinden – Samen Sterk Wietexperiment: Nicole Maalsté gaf een presentatie over schaarse recht Niet meer pinnen in de Ons motto ‘Samen Sterk’ is de kern van onze strategie. We volgen de ontwikkelingen kritisch en zetten ons in en coffeeshops en beantwoordde vragen. Sanne Hoeks Alleen als we samen optrekken, kunnen we echt invloed voor een eerlijke en transparante uitvoering met ruimte en Matthijs Schraver, makers van de Omroep Brabant coffeeshop? uitoefenen. Daarom: voor alle betrokken partijen. podcast Via de voordeur, vertelden over hun ervaringen. - Gaan we actief in gesprek met onze leden en Tot slot leidde Derrick Bergman een paneldebat over het Een aankondiging die een aantal coffeeshops eind 2025 (potentiële) leden. Wat verwachten zij van het PCN? Schaarse vergunningen: wietexperiment met Nizar El Mahjoubi en Nicole ontvingen van financieel dienstverlener Worldline, Waar liggen hun zorgen en kansen? Maalsté. Het derde panellid, Mart Atema van coffeeshop veroorzaakte onrust. Worldline meldde binnenkort te We pleiten voor gelijke kansen, heldere procedures en Rag-a-Muffin in Groningen, was met autopech gestrand. stoppen met pinbetalingen voor coffeeshops. Niet voor - Werken we samen met andere belangenbehartigers het voorkomen van machts concentraties. zoals coffeeshopbonden en organisaties als het VOC, Stichting Drugsbeleid, Stichting CannaWijzer, Verkiezingen: Stichting PGMCG, Stichting Maatschappij & Cannabis We stimuleren leden en achterban actief om te stem- (Cannabis-Kieswijzer), Adviesburo Drugs/August de men op partijen die onze sector serieus nemen. Loor en anderen. - Zoeken we nadrukkelijk de samenwerking met Zichtbaarheid van het PCN uitgelote telers van het wietexperiment om onze Vergroten gezamenlijke belangen te versterken. We willen duidelijk en krachtig zichtbaar zijn als dé stem van de cannabisondernemer: - Regelmatige updates en nieuws op onze website. - Publicatie van een sociaal jaarverslag om onze activiteiten en resultaten te delen. - Monitoring van de (illegale) markt tijdens het wietexperiment om betrouwbare cijfers en argumenten te kunnen leveren. - Organisatie van symposia, congressen en netwerkbijeenkomsten om kennis en ervaring te delen, en onze achterban te verbinden. Meet & Greet middag Aansluitend aan de algemene ledenvergadering was er een Meet & Greet middag waar ook niet-leden welkom Gezamenlijke nieuwjaarsbijeenkomst PCN en BCD, 29 januari 2025 Paneldebat over het wietexperiment, PCN Meet & Greet middag 25 juni 2025, van links naar rechts: Pien Metaal, Nicole Maalsté, Nizar El Mahjoubi en waren. Het programma bestond uit drie onderdelen. Derrick Bergman - Steunen we relevante campagnes, evenementen en initiatieven die bijdragen aan onze collectieve doelen. Actief Optreden voor Belangrijke Dossiers Wij laten van ons horen – in de media, richting politiek, en waar nodig juridisch. Onze prioriteiten: Bankenproblematiek: Het onterecht weigeren van diensten aan legale ondernemers moet stoppen. Wij blijven hierover in gesprek met banken, toezicht houders en de politiek. 14 Hein Schafrat en Jeanny van Dongen Oud bestuurslid Jeroen Bos en Wernard Bruining, PCN Meet & Greet middag 25 juni 2025 15 Verenigingsjaar 2025 Het verenigingsjaar in In vogelvlucht 23 januari: 26 augustus: Bestuursvergadering via Zoom Bestuursvergadering via Zoom 29 januari: Nieuwjaarsbijeenkomst PCN en BCD, 30 oktober: Slotdebat van het PCN Cannabis Congres 2025 met Theo Tekstra, Sander Hewitt, Simone van Breda en August de Loor Bosvreugd, Tilburg Bestuursvergadering bij Van het eerst moesten de coffeeshops vechten om toegang Hoofdstuk 7 bevat een terugblik op het congres en de der Valk, Vianen te behouden tot financiële diensten die voor elke uitreiking van de Koos Zwart Award en de Cannabis 10 maart: andere ondernemer vanzelfsprekend zijn. Industrie Awards. In de laatste vergadering van het jaar, op 17 december, besloot het bestuur om de PCN Bestuursvergadering bij De 28 november: Nieuwsbrief nieuw leven in te blazen. Vanaf april 2026 Ambassade, Zwijndrecht PCN Cannabis Congres en verschijnt er weer vier keer per jaar een gedrukte PCN Cannabis Congres, PCN Nieuwsbrief nieuwsbrief. Evoluon, Eindhoven 10 april: Een hoogtepunt van 2025 was het PCN Cannabis Congres op 28 november. Prikkelende sprekers en Op de PCN site verschijnt het 10 december: debatten en volop kruisbestuiving en verbinding. De artikel ‘Twee vliegen in één klap: legale verwarmde tent annex rookruimte was een duidelijke Marokkaanse hasj in het wietexperiment’ Eerste ‘De Groene Tafel’ verbetering ten opzichte van de eerste twee edities. overleg tussen besturen PCN en BCD 8 mei: 17 december: Bestuursvergadering bij Raecks, Haarlem Bestuursvergadering bij PCN bestuur PCN Secretariaat Raecks, Haarlem Sander Hewitt, voorzitter Jeanny van Dongen 18 juni: Wilco Sijm, bestuurslid Bart van Overbeek Ricardo Hewitt, penningmeester Bestuursvergadering via Zoom Edwin Bax, bestuurslid PCN Raad van Advies Nizar El Mahjoubi, Bestuurslid (sinds 25 juni 2025) Hein Schafrat (tot 25 juni 2025) Rob Bosma Hein Schafrat (sinds 25 juni 2025) 25 juni: Algemene ledenvergadering en Meet & Greet bij Bosvreugd, Tilburg 16 17 Impressie Meet & Greet Nieuwjaar & ALV 18 19 HOOF DD 5 STUK Twee PCN leden in beeld wel. Dus dat kwam goed uit.’ Een probleem in Groningen Methamorphose is dat het overdragen van de gedoogverklaring niet mag: ‘Veel shopeigenaren, ook mijn vader, zijn op leeftijd en willen hun shop doorgeven.’ Hoe onderscheidt de Groningen Meta zich van andere coffeeshops? Jordy: ‘Ons terras, lekkere koffie, goede sfeer en de kunst natuurlijk.’ Eddie: ‘En ons personeel.’ De Meta, zoals de Metamorphose meestal Goed en betaalbaar wordt genoemd, is niet de oudste coffeeshop van Groningen. Dat is de Bij de Meta stonden ze in het begin sceptisch tegenover Vliegende Hollander. Maar de Meta, sinds de wietproef. Jordy: ‘We zagen er best tegen op, maar 1985, is wel de op één na oudste, zegt Jordy het is wel chill. De producten zijn goed, de bezorging is Dragt, zoon van oprichter Hans. professioneel. De klanten schakelden makkelijk over. Dankzij de lange overgangsfase, maar vooral omdat de Samen met hasj-man Eddie, die al drie wiet gewoon goed en betaalbaar is. Als mensen over decennia voor de Meta werkt, zitten we in de dat woord “staatswiet” heen kijken, zijn ze snel gewend. zon op het terras voor de shop. Een unicum Tegen klanten die het over “staatswiet” hebben, zeg ik in Groningen, want je mag er cannabis altijd: dan zijn wij een staatscoffeeshop. Want wij heb - roken, zolang je de joint binnen draait. Jordy: ‘Binnen ben ook een vergunning.’ roken mag sinds corona niet meer. In die periode hebben we verbouwd en besloten om het rookhok eruit Dingen die beter kunnen: de eerste verdieping mag niet te doen. Veel personeel blowt niet meer en jongeren zijn worden gebruikt om cannabis op te slaan, terwijl er gewend dat je niet binnen mag roken. Om de hoek zit beneden maar weinig ruimte is. Dat heeft dus invloed een school, daarom mag je niet buiten draaien.’ op de breedte van het assortiment. Het track and trace systeem kost erg veel werk. En de telers zouden meer vaderlandse klassiekers als Sneeuwwitje mogen kweken. Groot hart voor de kunst Jordy: ‘Ze waren de Nederlandse soorten een beetje De naam van de shop mag je letterlijk nemen: ‘Als je een vergeten. En de Amerikaanse soortjes lijken best wel op joint rookt, krijg je een metamorfose. Die tekening van elkaar.’ Escher heeft hier lang gehangen, waarin het ene dier in het andere verandert.’ Aan de muur en aan de gevel Gympies-winkel hangt nu werk van Lieuwe van Gogh. Dragt senior heeft een groot hart voor de kunst. Sinds jaar en dag stelt hij Het aantal personeelsleden is flink gedaald door de de muren van zijn shop en de (M)etalage gratis ter wietproef; veel werk dat de shop zelf deed, doen de beschikking aan kunstenaars. telers nu. Eddie ‘We zijn van dertig naar vijftien mede - Waarom is de Meta lid van het PCN? Jordy: ‘Je wil werkers gegaan.’ Niet alles liep meteen op rolletjes: ‘In verbonden zijn met de andere coffeeshops in het land. Zijn vader is altijd zo ver mogelijk van de schijnwerpers het begin was er nauwelijks Amnesia. Alsof je een En als je met vragen zit kun je op de bond terugvallen. weggebleven, vertelt Jordy: ‘Hij wilde geen aandacht en gympies-winkel runt, maar je hebt geen Nikes. Dat is nu We komen ook altijd graag naar de bijeenkomsten en Theo Buissink van de Vliegende Hollander juist anders: Aardachtig heeft een heel goede Amnesia, evenementen van het PCN.’ Linsboer ook.’ 20 21 Wiz-Art Wiz-Art zit in een monumentaal pand aan -hoe kan het ook anders- een kanaal. Glas-in-lood ramen, paarse muren en hoge plafonds geven cachet en sfeer. ‘Dit is een zeer christelijke gemeente’, legt René uit. ‘Bij de vorige verkie - Stadskanaal zingen deed de PVV voor het eerst mee en ze zitten nu met vijf zetels in de raad, als grootste. De SGP en de ChristenUnie zijn ook groot. Dus als er nu over gestemd zou worden, zouden ze Veel coffeeshops hebben een bijzonder verhaal en dat tegen een coffeeshop stemmen.’ geldt zeker voor Wiz-Art. Yvonne Slikker begon de zaak in de vroege jaren negentig, als winkel voor kunst en Gelukkig ziet de burgemeester de waarde van muziek. Ze kwam uit Amsterdam en was de ex-vrouw Wiz-Art voor Stadskanaal in, al kwam die steun van PROVO Peter Bronkhorst. Blowen was in de Wiz-Art niet vanzelf. René: ‘We hebben ook schaarse geen probleem; dat deed Yvonne zelf ook. Al snel vergunning beleid. Onze vergunning is afge - verkocht ze er vooral cannabis. geven voor tien jaar, maar dat was een heel gedoe. Veel partijen waren eerst tegen ons en Na een paar ondergrondse jaren koos de gemeente staan er nu neutraal in. De ChristenUnie had heel Yvonne uit dertig kandidaten om de enige gedoogde lang in het verkiezingsprogramma staan: wij coffeeshop in Stadskanaal te worden. Kort daarna, in willen geen coffeeshop. Nu staat er: wij willen 2002, overleed ze plotseling en nam haar broer René het geen tweede coffeeshop.’ Wat verwacht Wiz-Art van het PCN? René: ‘Meer lobby, roer over. Wiz-Art is een stichting-coffeeshop, net als De met informatie vanuit de bond. Bombardeer die Piramide in Bussum en De Ambassade in Zwijndrecht. Kamerleden maar. Stigmatisering is meestal op basis van René was tot 2020 directeur; hij ontvangt ons met zijn onkunde en desinformatie. En de bond moet zich opvolger Erik van der Schoot. inzetten voor het toelaten van kleine kwekers tot de legale markt. Een coalition of the willing van coffee - René: ‘Wiz-Art heeft zich altijd gericht op een paar shops die zich kunnen onderscheiden door met doelstellingen. Belangenbehartiging van de consument, bestaande telers te werken, in coöperatieverband. Gooi regulering van de hele keten, onderzoek en creëren van de contributie maar omhoog, dan kan de bond mensen arbeidsplaatsen’. Dat laatste is gelukt. ‘Er is elk jaar een aannemen en veel meer doen.’ personeelslid bij gekomen. Het begon met eentje, mijn zus, en nu hebben we 24 mensen aan het werk. Vaak kiezen we voor mensen met afstand tot de arbeids - markt.’ Om regulering te bevorderen ontplooide Wiz-Art allerlei initiatieven. Zoals met “modelkwekers” John en Ines. René: ‘In 2015 waren we waarschijnlijk de eerste coffeeshop ooit met een rekening van een teler in de boekhouding. Van John en Ines.’ Een juridische door - braak bleef uit, maar de poging hielp mee om het gegeten worden. Straks moet het zeven keer zo groot wietexperiment mogelijk te maken. René heeft er worden, dus geef alsjeblieft de kleine telers de kans om gemengde gevoelens over: eigen producten neer te zetten. Eventueel in coöperatieverband. Anders wordt het een race to the bottom.’ ‘Het is jammer dat het nog vier jaar duurt voordat er iets gebeurt. Iedereen zegt: we wachten de René is niet erg onder de indruk van de wiet in het uitkomst van de wietproef af.’ experiment: ‘Alle soorten zijn anders, maar ze lijken allemaal op elkaar.’ Hij had in 1972 zijn eerste wiettuintje en zag sindsdien alles voorbij komen. Zoals een Purple, Wiz-Art heeft “geknokt voor de wietproef”, maar een paar “gewoon in de Friese klei” gekweekt, met 26% THC en dingen gaan niet goed, vindt René: ‘Het grote 6% CBD. ‘We hebben in vijftig jaar een Nederwietcultuur geld heeft zijn intrede gedaan en daarmee de opgebouwd met allerlei soorten. Waarom zien we die Amerikaanse manier van doen: eten of niet veel meer in het experiment?’ 22 23 HOOF DD 6 STUK N N ederland HET WIET terug in de voorhoede EXPERIMENT Op 7 april 2025 ging het experiment gesloten coffee shop - Realiteit op de grond keten, beter bekend als het wietexperiment, officieel van start. Vanaf dat moment mochten de coffeeshops in de De verlengde gedoogperiode is een mooi voorbeeld tien deelnemende gemeenten alleen nog gereguleerd van hoe de overheid daadwerkelijk rekening houdt met geproduceerde cannabis verkopen. de belangrijkste spelers in het experiment: de Dat wil zeggen: geheel volgens de Nederlandse traditie coffeeshops, de gemeenten en de vergunde telers. Het gold er nog een paar maanden een uitzondering. hasjaanbod van de vergunde telers was in het voorjaar Tot 1 september werd het verbod op buitenlandse hasj van 2025 kwantitatief en kwalitatief nog niet voldoende. niet gehandhaafd. De coffeeshops uitten hun zorgen hierover in het Deze gedoogperiode zou op 10 juni eindigen, maar periodieke overleg met de ambtenaren van de werd verlengd tot 1 september. ministeries van JenV en vws. Die ambtenaren en hun politieke bazen, de ministers, namen die zorgen serieus. Dus besloten ze de regels aan te passen aan de realiteit op de grond. Positieve aspecten Ice-o-lator en Live Rosin van wietexperiment teler Q-Farms Het constructieve overleg tussen de cannabisbranche en de overheid is één van de positieve aspecten van het The Growery als negende vergunde teler leveren. Leli experiment. Nog belangrijker: de kwali teit, diversiteit en Holland, onderdeel van het Canadese Village Farms, prijzen van de producten van de vergunde telers bouwt een tweede faciliteit in Groningen die in 2026 bevallen de consu ment goed. Eind november 2025 ging operationeel moet zijn. 24 '2 Maanden uitstel op gedoogde hasj!'; mededeling in een Tilburgse coffeeshop, april 2025 25 Productinformatie Onterechte nadruk op THC Blauwdruk voor Europa De consument waardeert de producten en het feit dat Het alleen vermelden van het THC- en CBD- percentage Zo is er op meer punten ruimte voor verbetering, maar ze schoon zijn, verantwoord geteeld en voorzien van versterkt de nadruk die veel consumenten toch al de grote lijn is duidelijk positief. Terwijl in Duitsland de productinformatie. Die informatie is wel wat summier leggen op het THC-percentage. Niet zelden is dit beloofde Fachgeschäfte voor cannabis zijn uitgebleven en draagt bij aan de onterechte focus op het THC- doorslaggevend bij hun keuze voor een cannabis - en de cannabisclubs in Spanje nog steeds in een grijs gehalte. De verpakking vermeldt het THC-percentage, product. Ten onrechte, want cannabis bevat tientallen gebied opereren, is Nederland met het wietexperiment het CBD-percentage, oogstdatum en verpakkings - werkzame stoffen die samen het effect veroorzaken. Het terug in de voorhoede. Na decennia van toenemende datum. Informatie over terpenen of de “stamboom” van aanbieden van meer informatie, al dan niet via een qr- repressie is er eindelijk weer ruimte om innovatief en de soort, ontbreekt. Terpenen zijn bepalend voor geur code, zou helpen om deze onterechte nadruk op THC pragmatisch beleid te ontwikkelen. Als we het goed en smaak van cannabis, maar hebben ook invloed op te verminderen. doen, kan het Nederlandse model een blauwdruk voor het effect. Informatie over het totale terpenengehalte - heel Europa worden. of beter nog de percentages individuele terpenen- is dus relevant voor de consument. Bezit en thuisteelt In zo’n blauwdruk hoort het recht op bezit en op thuisteelt te staan; beide ontbreken in ons gedoog - beleid én in het experiment. Ook bezit van de gereguleerde cannabis in het wietexperiment wordt enkel gedoogd. Formeel is elk bezit van cannabis verboden in Nederland, medicinale cannabis op recept uitgezonderd. Uitbreiding Het PCN pleit voor uitbreiding van het wietexperiment; het is één van de drie verbeterpunten in hoofdstuk 3. Hoe eerder alle coffeeshops in Nederland gereguleerde, gecontroleerde, schone cannabis kunnen verkopen, hoe Verpakkingen van zes wietexperiment telers met QR-codes, vermelding beter. van THC- en CBD-percentage en waarschuwingssymbolen Verpakken van voorgedraaide joints bij wietexperiment teler CanAdelaar Productie van Rosin bij Q-Farms Cannabis vapes Het aanbod van de vergunde telers is groot. Naast wiet en hasj bieden ze ook edibles (koekjes en snoepjes met cannabis) en vapes aan. Belangrijk om te vermelden: de cannabis vapes in het experiment verschillen fundamenteel van de omstreden nicotine vapes. Cannabis vapes bevatten rosin, een 100% plantaardig concentraat van cannabis, zonder toevoegingen. Nicotine vapes bevatten een e-liquid, een cocktail van o.a. glycerine, propyleenglycol en nicotine. Het consumeren van cannabis met een vape of een dry herb vaporizer is minder schadelijk voor de longen dan roken, omdat er geen verbranding plaatsvindt en er dus geen teer en koolmonoxide vrijkomen. 26 Inspectie van bloeiende planten bij wietexperiment teler Aardachtig 27 HOOF DD 7 PCN Cannabis Congres 2025 STUK en Koos Zwart Award Voor de derde keer organiseerde het PCN in 2025 een congres over cannabis in het iconische, ufo-vormige Evoluon in Eindhoven. Na een dag vol inhoudelijk sterke panelde batten en presentaties kreeg levende legende Wernard Bruining de Koos Zwart Award en werden de Cannabis Industrie Awards uitgereikt. Afhaalhokken De vier paneldebatten zaten vol verrassende inzichten Handhaven met charme en ervaringen. Zo benadrukte Rick Brand van coffeeshop De Baron in het eerste debat dat coffees- In het derde paneldebat, over het wietexperiment, klonk hops niet onder de Tabakswet vallen, maar onder de veel kritiek op het track & trace systeem. PCN-bestuurslid Opiumwet. Brand: ‘Je kunt je klanten dus gewoon Nizar El Mahjoubi van coffeeshop John & Co: ‘Elk binnen tabak laten roken. Dat doe ik zelf ook.’ Advocaat grammetje moet constant gescand worden. Dat is totaal André Beckers bevestigt deze wetsuitleg, gaf hij de zaal overbodig. Het kost elke ondernemer in de keten een mee. Alle panelleden hekelden het verdwijnen van aantal FTE’s’. Verder was het panel vooral positief over consumptieruimtes in coffeeshops, een onmiskenbare het experiment. Mooi moment: presentator Bas van trend sinds corona en de Tabakswet. Budtender en Werven sprint naar een dame in het publiek, die zich als “wietproef-fietser” Bruce van Dam: ‘Ik zie het nut van een beleidsmedewerker van de gemeente Tilburg met afhaalshop niet, het zijn afhaalhokken.’ Brand: ‘Als je als Het coffeeshop debat, van links naar rechts: Bas van Werven, coffeeshops bezighoudt. Tilburg kijkt met “gezond coffeeshop alleen aan afhalen doet, ben je een knuppel.’ Derrick Bergman, Rick Brand, Bruce van Dam, Wernard Bruining boerenverstand” naar het coffeeshopbeleid en het en Joop Mestrom experiment, zei ze. “Handhaven met charme” is daarbij het devies. Internationale debat Slag gewonnen, oorlog Presentator Bas van Werven in het publiek In het internationale debat vertelde Arjan Roskam, de nog niet man achter Greenhouse en Strain Hunters, over Cannabis Thailand. Hij is daar actief met grootschalige teelt en Robert Veverka, de bekendste cannabisactivist van cannabiswinkels. Even leek er sprake te zijn van een Tsjechië, lichtte de nieuwe regels voor cannabis toe die serieuze roll-back, maar die zal er niet komen, zei vanaf 1 januari 2026 in zijn land gelden. Iedereen van 21 Roskam. Anutin Charnvirakul, die als volks gezond - jaar en ouder mag drie wietplanten kweken, 25 gram heidsminister cannabis decriminaliseerde, is sinds cannabis bij zich hebben en 100 gram thuis bewaren. Congres september minister-president. Op de vraag wat Winkels komen er niet. Veverka: ‘We hebben een slag Nederland van Thailand kan leren had Roskam een kort gewonnen, maar de oorlog nog niet. We hadden meer antwoord: ‘Vrijheid!’ gewild, maar dit is nu wat het is.’ 28 29 Thuisteelt Samenwerken ja, Koos Zwart Award 2025 In alle debatten werd gepleit voor een wettelijk recht op fuseren nee thuisteelt. Gevraagd naar wat er verbeterd kan worden zei Rens Hoppenbrouwers van Q-Farms: ‘Als je alle In het slotdebat kregen PCN-voorzitter Sander Hewitt Na een korte pauze stond PCN-voorzitter Sander Hewitt Sinds 2014 kent het PCN jaarlijks de Koos Zwart Award coffeeshops in Nederland wil bevoorraden, heb je en BCD-voorzitter Simone van Breda meerdere vragen opnieuw op het podium, om de Koos Zwart Award uit toe aan een persoon of organisatie die zich uitzonderlijk zeventig van de kwekers en kweekfaciliteiten nodig die over samenwerking of zelfs een fusie tussen beide te reiken. Deze prijs is vernoemd naar de man die in de heeft ingezet voor legalisering en normalisering van je nu hebt. Dan moeten er dus veel meer kwekers coffeeshopbonden. Hewitt: ‘Het is een proces. We jaren zeventig en tachtig elke week de prijzen van wiet cannabis. De winnaar van 2025 is Wernard Bruining, bijkomen. Ik pleit er dan ook voor om micro-growers toe werken nu al meer samen. Dit jaar hebben we voor het en hasj voorlas op de nationale radio. Koos Zwart was buiten ons land bekend als “The Potfather”. te laten. Verder moet thuiskweek natuurlijk worden eerst een gezamenlijke nieuwjaarsbijeenkomst de zoon van Irene Vorrink die als volksgezond - toegestaan.’ georga niseerd.’ Van Breda: ‘Er is meer overleg. Maar heidsminister in 1976 het gedoogbeleid introduceerde. Voorverpakte zakjes sommige leden zeggen; samenwerken ja, fuseren nee.’ Tot zijn overlijden in 2014 was hij adviseur van het PCN. hasj en wiet Uniek in Europa In zijn lofrede vertelde Hewitt hoe Wernard in 1972 een Stijn Hoorens van RAND Europe, een van de theehuis begon, in een gekraakte bakkerij in onderzoeksbureaus die het experiment weten - Amsterdam: Mellow Yellow. Aan de bar zat de schappelijk monitoren, zei dat er in het buitenland met huisdealer, met in zijn vest voorverpakte zakjes hasj en jaloezie naar wordt gekeken. Een proef op deze schaal, wiet. Dat was totaal nieuw, tot dan toe moest er steeds met commerciële teelt en verkoop, is uniek in Europa. met de dealer worden onderhandeld. Hewitt: ‘Dankzij Hoorens v erwacht de eerste onderzoeksresultaten voor hun transparante, klantvriendelijke systeem is Mellow de zomer van 2026. Yellow de eerste coffeeshop van Amsterdam. Misschien zelfs de eerste ter wereld. Al is dat volgens sommigen Sarasani in Utrecht, sinds 1968. Maar daar verkochten ze de stuff niet voorverpakt.’ Nederwiet revolutie Nadat de originele Mellow Yellow in 1978 afbrandt, blijft Sander Hewitt spreekt de lofrede uit voor Wernard Bruining, winnaar van Wernard pionieren. In 1979 haalt hij de Amerikaanse de Koos Zwart Award 2025 kweker Old Ed Holloway naar Nederland én diens kennis over sinsemillia: zaadloze wiet. Als Green Team kickstarten zij en een paar anderen de Nederwiet revolutie. Positronics, Europa’s eerste growshop, die Wernard in 1985 in Amsterdam opent, is een brandpunt van die revolutie. Ook met medicinale cannabis is Wernard een pionier. Hij munt de term mediwiet en bedenkt de Cannolator, om makkelijk en goedkoop wietolie te maken. Pluim aan Henk de Vries De winnaar van 2024, Bulldog oprichter Henk de Vries, was verhinderd, dus reikte August de Loor, winnaar in 2022, de Koos Zwart Award uit aan Wernard. In zijn dankwoord gaf Wernard een pluim aan Henk de Vries, omdat die destijds de allereerste kilo door het Green Team geteelde Nederwiet had gekocht. Wernard: ‘Henk Alle sprekers en presentatoren van het congres, op Arjan Roskam na was vooral praktisch en niet kinderachtig. Hij zei: we gooien het gewoon in de shop, laat de klanten maar CANNABIS beslissen!’ CONGRES Wernard ontvangt de Koos Zwart Award uit handen van de winnaar van 30 2022, August de Loor 31 Overzicht winnaars Cannabis Industrie Awards Na de uitreiking van de Koos Zwart Award was het tijd voor de Cannabis Industrie KOOS ZWART Awards, de jaarlijkse internetverkiezing van www.cannabisindustrie.nl. Oprichter Mauro Picavet en stand up comedian Stephen Bell reikten de prijzen uit. De Groene Griffel voor beste journalistieke productie prijs, gesneden uit een tak van een cannabisplant, met over cannabis ging naar het tv-programma Andere een grote glimlach in ontvangst. Bij de wietexperiment AWARD T ijden (NTR) voor de aflevering ‘Vrije wiet’ uit de serie categorieën werd Hollandse Hoogtes de grote winnaar, ‘Holland Drugsland’. Regisseur Maarten Blokzijl nam de met vier prijzen. Alle winnaars Cannabis Industrie Awards 2025 2014-2025 CANNABIS CONGRES 2014: Doede de Jong 2020: Jan Filedt Kok Hollandse Hoogtes was de grote winnaar bij de wietexperiment categorieën 2015: Ben Dronkers 2021: Derrick Bergman Innovatie van het jaar: La Blaze Sprays Hennep product van het jaar: Hemptify Kweekproduct van het jaar: UV Light (Dutch Lighting Innovations) 2016: Rick Simpson 2022: August de Loor Startup van het jaar: High Giraffe Seeds De Groene Griffel voor beste journalistieke productie over cannabis van het jaar: Andere Tijden: Vrije Wiet 2017: (geen winnaar) 2023: Hans van Duin Zadenbank van het jaar: Dutch Passion Ondernemer van het jaar: Jack Giman Coffeeshop van het jaar: John & Co (Hellevoetsluis) 2018: Dries van Agt 2024: Henk de Vries Wietexperiment categorieen Wiet van het jaar: Crumbled Lime (Hollandse Hoogtes) 2019: Stichting Drugsbeleid 2025: Wernard Bruining Hasj van het jaar: Crumbled Lime Rosin (Hollandse Hoogtes) Pre-roll van het jaar: Rainbow Zizi (Hollandse Hoogtes) Vape van het jaar: Forbidden Joy (Q-Farms) Edible van het jaar: Speculaas Koekjes (Q-Farms) Teler van het jaar: Hollandse Hoogtes 32 33 HOOF DD 8 STUK Het jaar van maand tot maand Januari 14 maart: Februari April 2 januari: Justin Trudeau treedt af als minister-president van Canada. Hij legaliseerde in 2018 als eerste G7 land Marokkaanse wietboeren pleiten voor legalisering cannabis. van recreatief gebruik, meldt o.a. Nieuws.Marokko.nl. In 2024 gaf de overheid 3.371 vergunningen voor 7 februari: 14-16 maart: 5 april: wietteelt uit, maar alleen voor medicinaal en industrieel gebruik. Door overaanbod is de kiloprijs Er hebben zich 1.035 gegadigden gemeld voor de Laatste editie van Spannabis in Barcelona, dat in 2026 Q-Farms begint als zevende wietexperiment teler te gedaald tot 80 Dirham, nog geen acht euro. vrijgekomen gedoogverklaring van Cybershop Bull’s, verhuist naar Bilbao. leveren. een van de vier coffeeshops in Deventer. Dat meldt De Stentor. 15 januari: 7 april: Uit een steekproef van 105 cannabismonsters uit Officiële start wietexperiment, Hollandse Hoogtes 7 februari: twintig gemeenten door het Trimbos Instituut, als nodigt pers uit in hun faciliteit. nulmeting voor het wietexperiment, blijkt dat 34% Leli Holland (Village Farms) begint als vijfde wiet - bestrijdingsmiddelen bevat die in het experiment experiment teler te leveren. 11 april: verboden zijn. Nieuwe Duitse regering gaat de cannabiswet (CannG) Maart niet terugdraaien of aanscherpen, blijkt uit hun 27 januari: coalitieakkoord. David Watson, alias Sam the Skunkman, overlijdt. W einig mensen hebben zo’n invloed gehad op de 19 april: ontwikkeling van de moderne cannabis als hij. 6 maart: High Rollers festival in Alkmaar en Plenty 420 W eekender in Amsterdam. Holigram begint als zesde wietexperiment teler te leveren. 10 maart: De 22e editie van Spannabis was de laatste in Barcelona In een brandbrief pleiten coffeeshops in het wietexperiment voor een extra “optimalisatiefase” en uitstel van 7 april als moment dat alleen nog gereguleerde cannabis mag worden verkocht. De brief leidt inderdaad tot uitstel, tot 1 september. De illustere en zelden gefotografeerde David Watson Mossy Giant schildert live op het High Rollers festival 34 aka Sam the Skunkman in Alkmaar 35 30 april: 21 mei: 3 juni: Juli De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van Minister Van Weel (j en v) en staatssecretaris RTL Nieuws ontketent een mediastorm met het State oordeelt dat Heerlen de looptijd van een Karremans (vws) meldden de Kamer dat verkoop bericht ‘Jong kind in coma na eten Haribo-snoepje gedoogverklaring van een coffeeshop terecht heeft van buitenlandse hasj in het wietexperiment tot met cannabis’. Onderzoek van het Nederlands beperkt tot tien jaar. In HighLife schrijft advocaat 1 september wordt gedoogd. Forensisch Instituut wijst later uit dat er niets van waar André Beckers: ‘Met deze uitspraak staat vast dat de is; er zat geen cannabis in de bewuste snoepjes. 1 juli: Afdeling gemeenten die nu al het ‘schaarse 23 mei: vergunningenbeleid’ hanteren niet snel zal Website www.cannabisindustrie.nl viert vijfjarige 5 juni: terugfluiten.’ Kick off van de Collectie cannabiscultuur van het bestaan. Stadsarchief Amsterdam. Uitreiking 31e HighLife Cannabis Cup Best. Overall winnaar wiet is de Haagse coffeeshop Marbella met 3 juli: Mei Apple Banana Ice, overall winnaar hasj is de Haagse coffeeshop Dizzy Duck met Fruit Joy. Rob Tuinstra Tsjechische senaat stemt in met legalisering thuisteelt viert 25 jaar als hoofdredacteur van HighLife. en bezit van cannabis. Augustus 8 mei: Het aantal opgerolde wietkwekerijen blijft dalen. In 2024 waren het er 895, een daling van 27% vergeleken met 2023. In 2014 en 2015 rolde de politie nog 6.000 kwekerijen op. 9 augustus: Hanfparade in Berlijn. Renée Cranen, Stadsarchief Amsterdam 25 augustus: 27 mei: Wietproef coffeeshops ontvangen posters VOC campagne Wat is Nederhasj? Johan van Laarhoven eist 44 miljoen van de Nederlandse staat wegens de vijfenhalf jaar Jubilerend HighLife hoofdredacteur Rob Tuinstra en Dorothé Remmits, gevangenschap in Thailand waar hij door toedoen van directeur Discover publishers September de Nederlandse justitie belandde. 25 juni: Juni Het wietexperiment wordt controversieel 1 september: verklaard. Einde gedoogperiode buitenlandse hasj in het wietexperiment: vanaf deze dag mogen de 25 juni: deelnemende shops uitsluitend gereguleerde 2 juni: PCN Meet & Greet in cannabisproducten verkopen. José 'Pepe' Mujica in zijn Volkswagen kever met de Braziliaanse Trimbos Instituut publiceert 25e THC-monitor. Citaat: Tilburg: Wernard president Lula ‘Het gemiddelde THC-gehalte van de meest ver- Bruining en VOC- 2 september: kochte nederwiet in Nederlandse coffeeshops was in voorzitter Derrick 2024 vergelijkbaar met de sterkste varianten: 13,8% Bergman presenteren De Canadese cannabisindustrie droeg in 2024 zestien 13 mei: tegenover 14,7%. Hasj gemaakt van nederwiet had het Manifest Vrije miljard Canadese dollar (tien miljard euro) bij aan het José Mujica, ex-president van Uruguay, overlijdt op een gemiddeld THC-gehalte van 26,4%, tegenover Cannabis. BBP en was goed voor 227.000 banen. Dat blijkt uit 89-jarige leeftijd. In 2013 legaliseerde hij cannabis voor 22,1% in geïmporteerde hasj.’ Preview VOC campagne 'Wat is een rapport van de Canadian Chamber of Commerce’s recreatief gebruik in Uruguay: een wereldprimeur. Nederhasj?', PCN Meet & Greet Tilburg 25-27 juni: Business Data Lab. 25 juni 3 juni: HomeGrown Cup Het kabinet Schoof valt. Weekender. 36 37 16 september: 17 oktober: November December Cannapro dag voor wietproef coffeeshops en PvdA Amsterdam maakt een draai en pleit vóór een vergunde telers, Tilburg. toeristenverbod voor coffeeshops in het centrum van de hoofdstad. Eerder was de partij fel tegen handhaving van het ingezetenencriterium. 5 november: 2 december: 22 oktober: 93,4% van de ca. 460.000 volwassen Nederlanders die In de Rotterdamse haven is in 2025 al ruim 53.000 kilo cannabis medicinaal gebruiken doet dat zonder Linsboer begint als achtste wietexperiment teler te wiet uit Canada in beslag genomen, ruim vijftig keer recept, blijkt uit onderzoek van het Trimbos Instituut. leveren. zoveel als in 2023. Dat meldt NRC op basis van cijfers van het HARC-team, waarin douane, openbaar ministerie en zeehavenpolitie samenwerken. 9 december: Het Canadese bedrijf Cronos neemt CanAdelaar over 20 november: voor 67,5 miljoen euro. Cronos is voor 41% in handen van tabaksproducent Altria. Growery begint als negende wietexperiment teler te leveren. 17 december: Vergunde telers en coffeeshops in het wietexperiment in gesprek tijdens de eerste Cannapro dag 27 november: Tien jaar na het vonnis van het Europese Hof van Justitie in de zaak Josemans, over het weren van niet- 22 september: Milieudienst DCMR legt CanAdelaar een dwangsom ingezetenen uit coffeeshops, handhaven nog zeven van een miljoen euro op wegens geuroverlast, na een van de 103 coffeeshopgemeenten het i-criterium. 55% van de inwoners van Roosendaal wil een eerdere dwangsom van een half miljoen in de zomer. Dat meldt cannabisindustrie.nl op basis van cijfers uit coffeeshop terug in de stad, blijkt uit een peiling van de meest recente coffeeshopmonitor van Breuer& BN/De Stem. Sinds 2009 zijn alle coffeeshops gesloten. 28 november: Intraval. Het zijn Maastricht, Sittard-Geleen, Heerlen, Breda, Dordrecht en Terneuzen. PCN Cannabis Congres in Eindhoven. 28 september: Eén van de eerste zakjes cannabis van wietexperiment teler Linsboer Wernard Bruining krijgt de Koos Zwart Award uit Inbraak bij wietexperiment teler CanAdelaar, de vierde handen van August de Loor. 18 december: sinds begin 2024. 20-27 oktober: President Trump tekent een decreet waarmee hij zijn justitieminister aanspoort cannabis te verplaatsen van CannaStemBus tour langs zes steden voor de Oktober Lijst I naar lijst III van de Amerikaanse Opiumwet. Tweede Kamerverkiezingen. 2 oktober: B2B meeting van Marokkaans cannabisagentschap ANRAC in Amsterdam, met ruim twintig legale Marokkaanse cannabisproducenten en marktpartijen. Mocha Mousse 10-12 oktober: Algemene ledenvergadering ENCOD (European de kleur van coalition for just and effective drug policies) bij Burgers in Eindhoven. het jaar Stem voor legalisering: de CannaStemBus op de markt in Nijmegen, Pionier in hart en nieren: Wernard Bruining met de Koos Zwart Award 2 2 oktober 2025 2025 16 oktober: 29 oktober: Duitsland telt vergunde 343 cannabisteeltverenigingen, blijkt uit een Tweede Kamerverkiezingen: D66 wordt voor het eerst inventarisatie van Der Spiegel. de grootste partij. 38 39 HOOF DD 9 STUK Overzicht leden TakeAway, Haarlem Chip ’n Dale, Den Bosch Willy Wortel Sinsemilla, Haarlem Meetpoint, Den Bosch Het PCN heeft 74 leden en één erelid, verdeeld over elf provincies. Willy Wortel Sativa, Haarlem The Grass Company, Den Bosch (2 coffeeshops) De Verdamper, Heerhugowaard Eurogarden, Eindhoven Samen vertegenwoordigen zij 93 coffeeshops in 42 gemeenten, (erelid, geen coffeeshop) High Times, Eindhoven Stepping Inn, Heerhugowaard Meetpoint, Eindhoven ruim veertig procent van de 103 coffeeshopgemeenten in Nederland. De Groene Gaper, Hoofddorp New Wave, Eindhoven Superfly, Hoofddorp (3 coffeeshops) PINK, Eindhoven Anna, Purmerend Upstairs, Eindhoven Splif, Purmerend Noorderlight X, Etten-Leur Lid geworden in 2025: Flevoland The Smokery, Wormerveer De Jungle, Os Koffiehuis Joe Cool, IJmuiden De Muze, Tilburg Koffiehuis Joe Cool, IJmuiden Koffie en Dromen (De Blowboot), Almere The Grass Company, Tilburg (2 coffeeshops) Relax, Meppel Boerejongens, Almere Toermalijn, Tilburg Zuid-Holland Far Out, Dedemsvaart Gelderland Blue White, Den Haag Limburg Happy Smile, Den Haag PCN coffeeshops per Power Flower, Apeldoorn Simpel Minds, Den Haag Cool Running, Maastricht Stichting Columbus Cannabis Store, Harderwijk De Bovenstad/De Molensteen, Gorinchem Mary Jane, Maastricht provincie Kronkel, Nijmegen De Vrolijke Gaper, Gorinchem Skunk Relax, Sittard Havenzicht, Gorinchem Paradox, Weert Utrecht Barbershop, Hellevoetsluis Groningen (gemeente Voorne aan Zee) Notos, Leerdam John & Co, Hellevoetsluis (gemeente Voorne aan Zee) Vrienden van het PCN Metamorphose, Groningen Hacas, Soest Quasi, Maassluis Stichting Wiz-Art, Stadskanaal Gallery Colorado, Utrecht De Stichting, Rotterdam Sinds 2023 is het mogelijk om Vriend van het PCN TOV, Veendam De Steeg, Woerden The Reef, Rotterdam te worden. Het PCN biedt ondernemers hiermee de The 4 Floors, Rotterdam mogelijkheid om de vereniging te steunen, zonder Friesland Noord-Holland Sonny Time/Out of Time, Rotterdam (2 shops) lid te worden. Bijvoorbeeld kleine of startende Trefpunt, Rotterdam ondernemers voor wie de volledige contributie nog De Wit, Heerenveen Anytime, Alkmaar Limonade Café Pasop, Schiedam te hoog is, telers in het wietexperiment of producenten Stepping Out, Alkmaar ‘t Spiegelbeeld, Vlaardingen van edibles. Dampkring Haarlemmerstraat, Amsterdam Coffeeshop Casa, Zoetermeer Drenthe Katsu, Amsterdam Stichting de Ambassade, Zwijndrecht Op dit moment zijn Relax, Meppel Best Friends, Amsterdam (3 coffeeshops) Superfly, Amsterdam Noord-Brabant Vriend van het PCN: Tops, Den Helder Overijssel Birdy, Haarlem De Baron, Breda De Pijp, Zwolle The Greengrocers, Haarlem Het Paradijs, Breda Goldfish, Amsterdam Far Out, Dedemsvaart Maximillian, Haarlem/Tilburg Sky, Breda Delta9 Media, Breda 40 41 Impressie Congres Cannabis CANNABIS CONGRES Congres Colofon Uitgave Platform Cannabis Ondernemingen Nederland, mei 2026 Samenstelling en tekstredactie: Derrick Bergman / Gonzo Media Eindredactie: PCN bestuur Vormgeving: Ger Gosen/[email protected] Foto’s en illustraties: Derrick Bergman, Breuer & Intraval, ChatGPT, Charlotte Grips, Karma Genetics, NOS, Bart van Overbeek, PCN archief, Wikimedia, Postbus 583, 5600 AN Eindhoven Website: www.platformcannabis.nl Mail: [email protected] 42 43 Geachte griffie, Graag breng ik bij u het bijgevoegde beleidsvoorstel onder de aandacht over de rol van thermische opslag binnen het lokale energie- en verduurzamingsbeleid. In veel regelingen en beleidsprogramma's ligt de nadruk momenteel op elektrische opslag, zoals thuisbatterijen. Thermische opslag kan echter eveneens bijdragen aan het benutten van lokaal opgewekte zonnestroom, het verminderen van netbelasting en het verduurzamen van warmwatergebruik. Met dit voorstel vragen wij aandacht voor een bredere benadering van energieopslag, waarbij ook thermische opslag wordt meegenomen in toekomstige beleids- en subsidieregelingen. Wilt u dit stuk doorgeleiden naar de gemeenteraad en/of de relevante raadscommissie? Alvast hartelijk dank voor uw medewerking. Met warme en duurzame groet, Paul Bijvoet - Manager Sales Newton Energy Solutions Delftechpark 26, 2628 XH, Delft, NL +31 (0) 6-45117072 ------------------------------------------------------------------------------------------------------------ BEGELEIDENDE BRIEF Delft, 8 oktober 2026 Aan het college van burgemeester en wethouders en de wethouder Duurzaamheid Betreft: handelingsperspectief nu de salderingsregeling stopt - bijgevoegd conceptvoorstel Geachte heer, mevrouw, Per 1 januari 2027 vervalt de salderingsregeling. Voor veel inwoners en sportverenigingen met zonnepanelen verandert daarmee de rekensom. Terugleveren levert minder op, dat verlaagt de waarde van zonnepanelen. Meer zelf gebruiken helpt om de waarde te behouden. Daarnaast neemt op zonnige dagen de druk op het net toe, doordat alle PV panelen gelijktijdig produceren. Gemeenten die PV-panelen sturen, hebben een concreet instrument nodig. Daarom sturen wij u een conceptvoorstel voor een gemeentelijke stimuleringsregeling voor slimme thermische energieopslag. Het voorstel is technologieneutraal opgezet: prestatie- eisen bepalen wat in aanmerking komt, geen merken. U kunt het gebruiken als vertrekpunt en aanpassen aan uw eigen cijfers en beleid. Waarom thermische opslag? Overtollige zonnestroom wordt omgezet in warm tapwater en bewaard voor later in de week. Dat verhoogt het eigen verbruik en verlaagt de terugleverpieken. Voor huishoudens met een flinke warmwatervraag is het een betaalbaar alternatief voor een elektrische thuisbatterij. De techniek bewijst zich al in de praktijk. Onder andere Gemeente Emmen, NO Polder, Urk, Amsterdam, Leiden, Stad Brugge etc. etc. past thermische batterijen toe in haar eigen vastgoed, onder meer bij sportaccommodaties maar ook al zijn er voorbeelden van gemeenten die hiervoor subsidies beschikbaar stellen voor de bewoner. Wij ontwikkelen en produceren deze systemen in Nederland en wij zijn ontstaan binnen TNO. Wij denken graag met u mee. Past zo'n regeling bij uw duurzaamheids- en netcongestieopgave? In een gesprek van een half uur lichten we het voorstel toe en verkennen we wat er voor uw gemeente mogelijk is. U bereikt ons via [email protected] of 06-45117072 of via onze algemene gegevens in de voettekst van deze brief. Met vriendelijke groet, Paul Bijvoet Head of Sales Newton Energy Solutions Bijlage: Beleidsvoorstel - Stimuleringsregeling slimme thermische energieopslag voor inwoners BELEIDSVOORSTEL Stimuleringsregeling slimme thermische energieopslag voor inwoners Gemeentelijk duurzaamheidsbeleid – subsidieregeling 2027 Opgesteld door Newton Energy Solutions Betreft Subsidieregeling slimme thermische energieopslag – begrotingsjaar 2027 Status Ter bespreking / besluitvorming Datum September 2026 Versie Concept ter bespreking Managementsamenvatting Op 1 januari 2027 stopt de salderingsregeling. Terugleveren levert minder op, dat verlaagt de waarde van zonnepanelen. Meer zelf gebruiken helpt om de waarde te behouden. Daarnaast neemt op zonnige dagen de druk op het elektriciteitsnet toe, doordat alle PV panelen gelijktijdig stroom produceren. Lokale slimme thermische opslag is voor huishoudens en utiliteitsgebouwen waar gedoucht wordt een uitweg. Zo’n systeem zet overtollige zonnestroom om in warmte en bewaart die warmte voor later. Een bewoner en/of gebouweigenaar gebruikt daardoor een groter deel van de eigen opwek zelf en levert minder terug. Voor utiliteitsgebouwen is opslag vaak noodzakelijk om de stap naar aardgasvrij te maken. Toepassen van thermische opslag voor warmtapwater geeft ook een beter inzicht in de ruimteverwarmingsvraag, wat fijn is voor de wijkaanpak. De EIA (Energie-investeringsaftrek) definieert duurzame thermische opslag in artikel 251300. Voor opslag in water zijn er hoge eisen: elektrische boiler van minimaal 200 liter en maximaal 1.000 liter met een isolatiewaarde van de wand van minimaal R = 4 m² K/W, zodat hoge stilstandsverliezen worden voorkomen. Subsidie hoort daarom alleen te gaan naar systemen met lage stilstandverliezen, slimme sturing en koppeling aan de eigen zonnestroom. Maatschappelijke meerwaarde Voor de gemeente telt vooral wat de regeling maatschappelijk oplevert. Vier punten staan voorop: – Netcongestie: minder teruglevering op zonnige piekmomenten ontlast het lokale net. – Betaalbaarheid: inwoners houden grip op hun energiekosten nu saldering wegvalt en hun panelen waarde blijven houden. – Lokaal opgewekte energie optimaal benut: eigen zonnestroom blijft in de woning en de wijk in plaats van terug naar hogere netvlakken. Beleidsvoorstel: Stimulering slimme thermische energieopslag Pagina 1 – Warmtetransitie: warm tapwater uit eigen zonnestroom maakt zichtbaar welke warmteopgave daarna nog resteert. Dit ondersteunt elke vervolgstap in de warmtetransitie van L/W-warmtepomp tot warmtenet. Deze punten maken de regeling ook bestuurlijk relevant. Ze raken direct aan de portefeuille van de wethouder Duurzaamheid en aan de begrotingskeuzes voor 2027. Een gerichte, betaalbare maatregel laat zien dat de gemeente eigen inwoners niet in de kou laat staan nu saldering verdwijnt. 1. Aanleiding Voor veel kleingebruikers (huishoudens en bijvoorbeeld veel sportfaciliteiten) komt de energietransitie in een nieuwe fase. Zonnepanelen waren jarenlang een heldere investering met een voorspelbare opbrengst. Het einde van de salderingsregeling per 1 januari 2027 verandert dat. Vanaf dan telt vooral hoeveel van de eigen stroom een huishouden meteen zelf gebruikt. In Nederland hebben zo’n 40% van de huishoudens al zonnepanelen, wat binnen enkele jaren zal groeien naar 50%. Een groot deel levert in de zomer terug als de zon schijnt. Wordt teruglevering minder rendabel, dan groeit de behoefte aan lokale opslag, zodat opgewekte stroom binnen de woning, gebouw of de wijk blijft. Tegelijk loopt het regionale net steeds vaker tegen zijn grenzen aan. Teruglevering op zonnige middagen vergroot die belasting en zorgt lokaal steeds vaker voor netcongestie. Gemeenten kunnen hierop sturen door oplossingen te stimuleren die het eigen verbruik verhogen en de pieken afvlakken. Hierdoor kan het laagspanningsnet meer zonnepanelen aan, en is er ook op piekvraag momenten meer duurzame energie beschikbaar. Daarnaast helpt thermische opslag de warmtetransitie door in piekvraagmomenten de afname druk op het laagspanningsnet te verlagen én de oplossingen voor ruimteverwarming scherper te krijgen en te vereenvoudigen. Wordt warm tapwater met thermisch opslag gemaakt, dan resteert vooral de vraag naar ruimteverwarming. Daarmee wordt duidelijker welke opgave overblijft voor all-electric woningen of een toekomstig warmtenet. 2. Probleemstelling Het wegvallen van de salderingsregeling brengt vier samenhangende problemen met zich mee: – Inwoners met zonnepanelen krijgen minder terug voor hun teruggeleverde stroom, terwijl ze de panelen mede op basis van saldering hebben aangeschaft. – Het net raakt op zonnige middagen extra belast. Dat voedt de regionale invoedingscongestie. – Het draagvlak voor verduurzaming staat onder druk zodra inwoners minder voordeel zien van hun investering. – Zolang warm tapwater en ruimteverwarming als één warmtevraag gelden, blijft de resterende warmteopgave in woningen onscherp. Een lithium-ion thuisbatterij is de bekendste vorm van lokale opslag, maar ontsluit alleen de elektriciteitsvraag voor flexibiliteit. Hierdoor wegen kosten (financieel en schaarse grondstoffen) zwaar. Voor huishoudens en utiliteitsgebouwen met een flinke/sterkwisselende warmwatervraag bestaat een goedkoper en duurzamer alternatief: thermische opslag. Beleidsvoorstel: Stimulering slimme thermische energieopslag Pagina 2 3. Oplossingsrichting: slimme thermische energieopslag 3.1 Afbakening: lokale thermische batterij, geen gewone boiler Het onderscheid tussen een gewone elektrische boiler en een lokale thermische batterij is hier cruciaal. Een reguliere boiler is in de kern een warmwatertoestel. Door beperkte opslagcapaciteit én hoge stilstandverliezen is hij maar beperkt geschikt om zonnestroom op te slaan. De warmte gaat snel verloren, waardoor ook de maatschappelijke winst van een subsidie verdampt. De regeling zou daarom moeten gelden voor systemen die aantoonbaar als warmteopslag zijn ontwikkeld: hoogwaardige isolatiea1), lage stilstandverliezen, sturing op PV-overschot en monitoring via P1-poort, energiemeter of energiemanagementsysteem. De prestatie bepaalt of een systeem in aanmerking komt, niet het merk. Zo blijft de regeling technologieneutraal. 3.2 Werking Een slimme thermische batterij zet zonnestroom die je niet meteen gebruikt om in warmte, en bewaart die met weinig verlies. Wekt de zon overdag meer op dan de woning/het gebouw verbruikt, dan gaat het overschot niet het net op maar de opslag in. Later komt die warmte vrij voor de douche, de afwas en ander warm water. De sturing regelt dat het systeem laadt wanneer er eigen overschot is, en zo veel mogelijk niet tijdens netpieken. Het resultaat: meer zelfverbruik en lagere terugleverpieken. 3.3 Voordelen ten opzichte van de thuisbatterij Voordeel Toelichting Betaalbaarheid Een thermische batterij is per opgeslagen kWh warmte 30 tot 50% goedkoper dan een vergelijkbare elektrische thuisbatterij. Grotere impact op Warm tapwater is in veel huishoudens/utiliteit een grotere en zelfconsumptie beter voorspelbare energievraag dan korte elektrische verbruikers. Daardoor benut opslag in warmte veel meer zonnestroom nuttig. Netcongestie_PV Minder teruglevering op zonnige piekmomenten ontlast het lokale stroomnet. Daardoor kunnen meer woningen zonnepanelen krijgen. Zo komt bovendien meer zonne-energie beschikbaar op momenten waarop nu nog minder duurzame energie beschikbaar is. Netcongestie_flexibiliteit Door hoge flexibiliteit van warmte wordt de afname piek lager. Zowel op gebouw/woning als wijkniveau. 1 In de EIA is daarom de volgende definitie opgenomen: elektrische boiler van minimaal 200 liter en maximaal 1.000 liter met een isolatiewaarde van de wand van minimaal R = 4 m² K/W. Beleidsvoorstel: Stimulering slimme thermische energieopslag Pagina 3 Voordeel Toelichting Levensduur en Thermische opslag in water kent geen degradatie zoals een circulariteit lithium-ion accu en is te bouwen met goed recyclebare materialen en een lange levensduur. Europese Thermische batterijen worden binnen Europa ontwikkeld en maakindustrie gebouwd. Stimulering versterkt de Europese innovatiekracht en vermindert de afhankelijkheid van toeleveringsketens buiten Europa. 3.4 Bijdrage aan gemeentelijke beleidsdoelen De technologie raakt meerdere prioriteiten tegelijk: – Energietransitie en klimaatakkoord: Verduurzaming en waarde behoud van zonnestroom door meer zelfverbruik van zonnestroom en minder fossiel verbruik. – Netcongestie: minder teruglevering op piekmomenten en betere lokale benutting van opwek. Verlaging van afnamepiek door warmte flexibiliteit – Betaalbaarheid: steun voor inwoners nu saldering wegvalt, zodat hun PV-panelen waarde houden. – Wijkgerichte aanpak: scherper zicht op de resterende warmtevraag wat support biedt voor warmtenetten, hybride strategieën en all-electric wijken. – Circulariteit en strategische autonomie: opslag met een lange levensduur, minder schaarse mineralen en steun aan Europese innovatie. 4. Beleidscontext en bestaande voorbeelden Er is op dit moment geen landelijke subsidie voor particuliere thermische thuisopslag. Gemeenten kunnen daarom zelf sturen op opslag die past bij hun duurzaamheidsdoelen, hun aanpak van netcongestie en de warmtetransitie. Hieronder enkele voorbeelden van gemeenten die reeds subsidie voor thermische opslag toekennen en voorbeelden van eigen inzet door de gemeente in het eigen vastgoed, waarbij gebruik is gemaakt van DuMaVa subsidie. Gemeente / Status / regeling Bedrag / kader Relevantie regio Noordwijk Nadere regels Maximaal € 500; Gemeentelijke regeling thuisbatterij opslag van zelf waarin warmtebatterijen duurzaamheidssubsidie; opgewekte PV- expliciet zijn opgenomen. elektrische of stroom; warmtebatterij warmtebatterij toegestaan Schouwen- Subsidie kleinschalige Inwoners: 30% tot Sterk voorbeeld voor Duiveland energieopslag; max. € 1.500. eigen opwek, Beleidsvoorstel: Stimulering slimme thermische energieopslag Pagina 4 Gemeente / Status / regeling Bedrag / kader Relevantie regio warmtebatterij of Rechtspersonen: netcongestie en elektrische batterij 30% tot max. € koopkracht. 3.000 Den Haag IAS Subsidie Warmtebatterij tot Verduurzaming en 80% subsidiabel betaalbaarheid voor sportcomplexen sportverenigingen Amstelveen Subsidie Plafond 2026: € Bredere Energiebesparing 2026; 435.000. Max. energiebesparingsregeling opslag van eigen 30% van de waarin thermische opslag stroom in warm water, factuur en max. € subsidiabel is. thermische batterij, 500 per woning wateraccu of slimme per jaar boiler Emmen Meerdere sportlocaties Gemeentelijke Praktijkvoorbeeld bij sinds 2024. DuMaVa toepassing/pilot sportaccommodaties en subsidie gebruikt met vastgoed, juist bij warmtebatterijen netcongestie. voor warm tapwater Beleidsvoorstel: Stimulering slimme thermische energieopslag Pagina 5 5. Voorstel voor een gemeentelijke stimuleringsregeling 5.1 Doelstelling De gemeente stelt een subsidie in voor de aanschaf en installatie van slimme thermische opslag door inwoners met zonnepanelen. Het doel: meer zelfverbruik zonnestroom, minder terugleverpieken en een steun in de rug nu saldering wegvalt. De regeling helpt daarnaast elke route van warmtetransitie vooruit. 5.2 Doelgroep – Eigenaar-bewoners met bestaande zonnepanelen. – Eigenaar-bewoners die tegelijk zonnepanelen en slimme thermische opslag aanschaffen. – VvE’s, wooncoöperaties, verenigingen en maatschappelijk vastgoed, met hogere subsidie plafonds of aparte voorwaarden. 5.3 Subsidiabele activiteiten en minimumeisen De regeling richt zich op slimme thermische opslagsystemen die voldoen aan de volgende eisen: – Het systeem is ontwikkeld als thermische batterij of warmteopslag, niet als gewone elektrische boiler. – Het systeem heeft lage stilstandverliezen, aangetoond met minimaal energielabel A+. – Het systeem stuurt aantoonbaar op eigen zonnestroomoverschot, via P1-poort, powermeter of energiemanagementsysteem. – Het systeem is netbewust instelbaar, zodat laden op piekmomenten beperkt of voorkomen wordt. – Het systeem is CE-gekeurd. – De minimale opslagcapaciteit bedraagt ten minste 10 kWh thermisch equivalent volgens productspecificatie, zodat de maatregel merkbaar effect heeft. – Gewone boilers en warmwatervaten zonder slimme PV-sturing komen niet in aanmerking, tenzij ze aantoonbaar aan alle opslagcriteria voldoen. 5.4 Subsidiehoogte en budget Parameter Voorgestelde waarde Subsidiebedrag per huishouden 25% van de aanschaf- en installatiekosten, met een maximum van € 1.500 tot € 1.750 per huishouden. Motivering hoogte Een kwart van de aanschafprijs verlaagt de drempel flink. Bij een aanschafprijs van € 6.600,- komt 25% neer op € 1650,- per huishouden. Maximum VvE/ coöperatie-, Te bepalen, bijvoorbeeld € 3.000 tot € 7.500, afhankelijk Maatschappelijk-, en van schaal en beschikbare middelen. Sportvastgoed Beleidsvoorstel: Stimulering slimme thermische energieopslag Pagina 6 Parameter Voorgestelde waarde Totaal beschikbaar budget Te bepalen door de raad. Looptijd 2027, met evaluatie en optie tot verlenging in 2028. 5.5 Uitvoering en aanvraagprocedure – Aanvragen lopen via het gemeentelijk subsidieloket of het Regionaal Energieloket. – De aanvrager levert een aankoopfactuur, productspecificatie, bewijs van zonnepanelen en bewijs van eigendom/bewoning aan. – De productspecificatie toont aan dat het systeem als thermische opslag is ontwikkeld en voldoet aan de eisen voor lage stilstandverliezen, energielabel A+ en PV-sturing. – Uitbetaling volgt na goedkeuring en controle van de volledige aanvraag. – De gemeente kan steekproefsgewijs controleren of het systeem echt eigen zonnestroom opslaat. 6. Financiële onderbouwing Thermische opslag is in aanschaf vaak voordeliger dan een elektrische thuisbatterij en bedient toch een grotere energievraag. Per opgeslagen kWh warmte ligt de prijs 30 tot 50% lager dan bij een vergelijkbare elektrische oplossing. Een rekenvoorbeeld. Bij een aanschafprijs van € 6.600,- komt 25% subsidie uit op € 1.650,-. Dat bedrag is groot genoeg om inwoners in beweging te krijgen, zonder dat de gemeente de hele investering betaalt. De regeling past binnen bestaande duurzaamheidsbudgetten, klimaatafspraken of wijkuitvoeringsplannen, eventueel samen met provincie en netbeheerder. 7. Aanbeveling en besluitvorming Wij verzoeken het college / de raad het volgende te besluiten: 1. In te stemmen met een gemeentelijke subsidieregeling voor slimme thermische energieopslag voor inwoners met zonnepanelen, ingaande per 1 januari 2027. 2. Als uitgangspunt te hanteren dat alleen systemen subsidiabel zijn die aantoonbaar als slimme thermische batterij of warmteopslag zijn ontwikkeld, met lage stilstandsverliezen en slimme sturing op eigen zonnestroom. 3. Een subsidie van 25% van de aanschaf- en installatiekosten uit te werken, met een voorlopig maximum van € 1.500 tot € 1.750 per huishouden. Beleidsvoorstel: Stimulering slimme thermische energieopslag Pagina 7 Bijlage 1. Begrippenlijst Begrip Omschrijving Salderingsregeling De regeling waarbij teruggeleverde zonnestroom werd verrekend met het afgenomen verbruik. Deze stopt per 1 januari 2027. Slimme thermische batterij / Een systeem dat overtollige eigen zonnestroom omzet in opslag warmte, die warmte met weinig verlies opslaat en later afgeeft voor eigen warmwatergebruik. Voorzien van sturing op eigen opwek en netbelasting met energielabel A+ of beter. Conventionele boiler Een warmwater voorraadtoestel dat is gemaakt om water te verwarmen en bijna direct te gebruiken. De hoge stilstandsverliezen en lage capaciteit maken hem minder geschikt als opslag. Zelfconsumptie Het deel van de eigen zonnestroom dat direct of via opslag in de woning wordt verbruikt, zonder teruglevering. Netcongestie Overbelasting van het net doordat vraag en aanbod lokaal niet in balans zijn, onder meer door gelijktijdige teruglevering van zonnestroom. Beleidsvoorstel: Stimulering slimme thermische energieopslag Pagina 8 Bijlage 2. Bronnen ter controle Onderwerp Bron / controlepunt Salderingsregeling Rijksoverheid: de salderingsregeling stopt per 1 januari 2027; vanaf 2027 kan eigen opgewekte stroom niet meer worden weggestreept tegen verbruik. Noordwijk Nadere regels thuisbatterij duurzaamheidssubsidie Noordwijk; elektrische of warmtebatterij, maximale subsidie € 500. https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR758671 Den Haag IAS Subsidie, tot 80% subsidie voor verduurzaming sportcomplexen. https://www.denhaag.nl/nl/subsidies/investeringssubsidie- accommodaties-sportverenigingen-aanvragen/#aanvragen Schouwen-Duiveland Subsidie kleinschalige energieopslag; warmtebatterij of elektrische batterij; inwoners 30% tot max. € 1.500, rechtspersonen 30% tot max. € 3.000. https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR746405/1 Amstelveen Subsidie Energiebesparing 2026; opslag van eigen stroom in warm water, thermische batterij, wateraccu of slimme boiler is opgenomen als maatregel. https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR756880 Emmen Praktijkvoorbeeld: warmtebatterijen in gemeentelijk vastgoed en sportaccommodaties; geen bekende particuliere subsidie voor thermische batterijen. https://www.newton.energy/stories/van-gasafhankelijkheid- naar-energieneutraal-gemeentelijk-vastgoed Dit is een conceptvoorstel ter voorbereiding op de begrotingsbehandeling 2027. De genoemde bedragen, aantallen en grenswaarden zijn richtinggevend en worden uitgewerkt op basis van lokale cijfers, bestuurlijke keuzes en een juridische toets van de subsidieverordening. Beleidsvoorstel: Stimulering slimme thermische energieopslag Pagina 9 Brief aan de leden Datum T.a.v. het college en de raad 12 oktober 2026 Ons kenmerk U202600486 Lbr. 26/040 Telefoon 070 373 83 93 Bijlage(n) 1 College voor Arbeidszaken Onderwerp Ledenraadpleging inzet Cao Gemeenten 2027-2029 Samenvatting Dit is een ledenraadpleging over de conceptarbeidsvoorwaardennota - de inzet van de gemeentelijke werkgevers - voor de komende onderhandelingen over de Cao Gemeenten en de Cao SGO. De arbeidsvoorwaardennota gaat over de Cao Gemeenten en de Cao SGO. Deze cao’s hebben dezelfde arbeidsvoorwaarden. Deze ledenraadpleging betreft alleen de VNG. De WSGO organiseert een eigen ledenraadpleging en de WSGO-leden ontvangen daarover een eigen ledenbrief. U kunt tot maandag 23 november 12.00 uur stemmen. Het bestuur van de VNG en het bestuur van de WSGO stellen op uiterlijk 9 december de definitieve arbeidsvoorwaardennota vast. De conceptarbeidsvoorwaardennota staat in de bijlage bij deze brief. Vereniging van Nederlandse Gemeenten vng.nl Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435 | 2500 GK Den Haag 070 - 373 83 93 | [email protected] Aan de leden Datum 12 oktober 2026 Ons kenmerk U202600486 Lbr. Telefoon 070 373 83 93 Bijlage(n) 1 College voor Arbeidszaken Onderwerp Ledenraadpleging inzet Cao Gemeenten 2027-2029 Geacht college en raad, Dit is een ledenraadpleging over de conceptarbeidsvoorwaardennota. In de nota staan de uitgangspunten voor de gemeentelijke werkgeversvertegenwoordigers in de onderhandelingen over de Cao Gemeenten en de Cao SGO. Na de ledenraadpleging stelt het bestuur de definitieve arbeidsvoorwaardennota vast. De arbeidsvoorwaardennota gaat over de Cao Gemeenten en de Cao SGO. Deze cao’s hebben dezelfde arbeidsvoorwaarden. Deze ledenraadpleging betreft alleen de VNG. De WSGO organiseert een eigen ledenraadpleging. U kunt tot maandag 23 november 12.00 uur stemmen. Het bestuur van de VNG en het bestuur van de WSGO stellen op uiterlijk 9 december de definitieve arbeidsvoorwaardennota vast. De conceptarbeidsvoorwaardennota staat in de bijlage bij deze brief. Inhoud nota De conceptarbeidsvoorwaardennota bevat voorstellen voor: 1. Het doorontwikkelen van de arbeidsvoorwaarden: Het is van belang dat de arbeidsvoorwaarden meebewegen met de ontwikkelingen in de maatschappij en de sector. Hier treft u aan de inzet op functiewaardering, loongebouw, toekomstige wetgeving, integriteit en kunstmatige intelligentie; 2. Sociale zekerheid: Vanuit de visie dat de sector effectief de beschikbare publieke middelen moet gebruiken, meer vanuit activering moet worden gedacht in plaats van vangnetten en om marktconform te worden, is er een inzet op het VanWerkNaarWerktraject, de aanvullende uitkering en verstoorde arbeidsverhoudingen; 3. Duurzame inzetbaarheid en vitaliteit: Vitaliteit en verzuimpreventie verdient nog meer aandacht. Dit gezien de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt, de vergrijzing van het gemeentelijke personeelsbestand en het verzuim dat gemiddeld in de sector structureel hoger is dan in andere (publieke) sectoren. In de inzet staan verbetervoorstellen voor in de cao en onderzoeken die bijdragen aan duurzame inzetbaarheid en vitaliteit; 4. Eenheid en eenvoud in de uitvoering: Naar aanleiding van de webinars in het voorjaar, door gesprekken met HR-netwerken en door vragen van leden bij het Klantcontactcentrum van Vereniging van Nederlandse Gemeenten vng.nl Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435 | 2500 GK Den Haag 070 - 373 83 93 | [email protected] de VNG en de WSGO zijn een aantal voorstellen geformuleerd die bijdragen aan eenheid en eenvoud. 5. Looptijd en loonontwikkeling: een cao voor twee jaar met een prudente, procentuele loonontwikkeling, en 6. Diversen: voorstellen voor het verbeteren van de reikwijdte van de cao SGO, het verlengen van de cao A&O fonds Gemeenten en de premievrijstelling voor de reparatie uitkering. Achtergrond nota In de concept arbeidsvoorwaardennota continueren we de lange termijn arbeidsvoorwaardelijke koers uit Stip op de Horizon. Daarnaast moet de nota worden gelezen in het licht van de zorgelijke financiële positie van de sector. Ook zijn van belang de uitkomsten van de evaluatie van de verlofspaarregeling en van een aantal onderzoeksafspraken uit de huidige cao. De concept arbeidsvoorwaardennota bevat deze keer veel voorstellen, qua richting zijn ze herkenbaar en overzichtelijk. Het betreffen in veel gevallen verdere uitwerkingen en verbeteringen die zijn opgehaald tijdens de 4 webinars in de periode mei-juni, in gesprekken met de HR- netwerken en door vragen van leden bij het Klantcontactcentrum. VNG-procedure ledenraadpleging conceptarbeidsvoorwaardennota Op 12 oktober krijgen gemeentesecretarissen een link naar het digitale stemformulier. Gemeenten kunnen instemmen of niet-instemmen met de conceptarbeidsvoorwaardennota in het geheel. Er wordt niet per voorstel gestemd. Gemeenten kunnen een inhoudelijke reactie geven in het opmerkingenveld in het digitale stemformulier. NB. Het stemformulier voor gemeenten kan alleen worden gebruikt voor een stem namens de gemeente. WSGO-leden hebben een eigen ledenraadpleging en een eigen stemformulier. Elke gemeente heeft één stem per duizend inwoners met een maximum van 75 stemmen. Alleen de uitgebrachte stemmen tellen mee voor de uitslag. Gemeenten die niet reageren, tellen niet mee als stem voor of als stem tegen. U kunt tot maandag 23 november a.s. 12.00 uur reageren. Twee cao’s De komende onderhandelingen gaan dus over twee cao’s tegelijk en de afspraken gaan gelden voor beide cao’s: de Cao Gemeenten en de Cao SGO. De VNG en de WSGO overleggen over de inzet en over het verloop van de onderhandelingen. Met vriendelijke groet, Vereniging van Nederlandse Gemeenten J. Jongepier Secretaris van het College voor Arbeidszaken Vereniging van Nederlandse Gemeenten 3/3 Ap J.H.G. Cloosterman 06.10.2026 aangepaste versie 08.10.2026 De mens verontreinigt niet alleen de Aarde maar ook belast zij met satellieten de buitenlagen van onze atmosfeer. Kan dit van invloed zijn op ons klimaat? En wat te denken van vliegtuigstrepen? Vele satellieten met zonnepanelen in een baan rond de Aarde. Beeld: Look Up Space. Door: Ap Cloosterman De Aarde wordt omringd door meer dan 11.000 Starlink-satellieten. De Starlink-satellieten worden door SpaceX ontworpen, gebouwd en gelanceerd. SpaceX gebruikt hiervoor voornamelijk zijn Falcon 9-raketten. Pagina 1 van 10 Ap J.H.G. Cloosterman 06.10.2026 aangepaste versie 08.10.2026 Starlink satellieten Elon Reeve Musk (Pretoria, 28 juni 1971) is een Zuid-Afrikaans-Canadees- Amerikaans ondernemer en investeerder. Hij is de oprichter van SpaceX, huidige eigenaar van X (voorheen Twitter). Elon Musk Volgens de actuele CelesTrak/SATCAT-catalogus, gebaseerd op gegevens van de Amerikaanse Space Force/18th Space Defense Squadron, bevinden er zich momenteel (24 september 2026) ongeveer: 17.075 satellieten in de ruimte. Zonder uitzondering bevinden de satellieten zich allemaal in de buitenste lagen van onze atmosfeer. De lancering betreft veelal een satelliet megaconstellatie (een grote groep satellieten in één ruimtevaartuig). Satellieten zijn zowel in de Exosfeer en Thermosfeer gestationeerd. De meeste satellieten bevinden zich op een hoogte van 480 km. Pagina 2 van 10 Ap J.H.G. Cloosterman 06.10.2026 aangepaste versie 08.10.2026 Onze atmosfeer Er heerst hier geen absoluut vacuum en dat betekent dat door wrijving met de aanwezige spaarzame lucht de snelheid afneemt en satellieten het risico lopen om in de richting van de Aarde te vallen. Met stuwraketten wordt af en toe de snelheid weer op peil gebracht. De satellieten vervuilen de atmosfeer met metaalresten die vrijkomen bij de terugkeer en verbranding in onze atmosfeer waardoor de aardbaan tot aan de rand van het Kessler-syndroom is gebracht. Bij een Kesslersyndroom ontstaat veel ruimtepuin door botsingen tussen objecten dat steeds nieuwe brokstukken veroorzaakt. Die brokstukken kunnen vervolgens weer andere satellieten raken, waardoor een kettingreactie ontstaat. Landen als China, Rusland, India en de VS hebben met behulp van een antisatellietwapen bewust satellieten in de ruimte vernietigd waardoor de ruimte is vervuild met een enorme hoeveelheid ruimte puin. Zie afbeelding 1. Pagina 3 van 10 Ap J.H.G. Cloosterman 06.10.2026 aangepaste versie 08.10.2026 Ruimtepuin: een tikkende tijdbom Afbeelding 1 Ruimtepuin vliegt met een enorme snelheid rondom de Aarde: 25.000 – 29.000 km/uur. Een klein stukje ruimtepuin van slechts enkele centimeters kan daardoor enorme schade veroorzaken aan een satelliet en zeker aan het ISS ruimtestation. Ter vergelijking: een kogel uit een geweer gaat grofweg 3.000–4.000 km/uur. De vernietiging in 2007 van de Chinese weersatelliet Fengyun-1C veroorzaakte de grootste hoeveelheid puin in een baan om de Aarde. Rusland vernietigde in 2021 de eigen satelliet Kosmos 1408. Daarbij ontstond eveneens veel ruimtepuin en moesten astronauten in het ISS zich tijdelijk voorbereiden op mogelijk gevaar. De satellieten zelf hebben tijdens hun verblijf in de ruimte waarschijnlijk maar een zeer klein direct klimaateffect. Satellieten vervullen voor de moderne mens belangrijke taken op het gebied van: Internet/breedband; Communicatie; Navigatie; Aardobservatie; Wetenschap; Militair/intelligence; Weersvoorspellingen. Welke verbrandingsgassen ontstaan bij de raketlancering en de verbranding van de satelliet bij terugvallen op Aarde? ● Bij raketlanceringen zijn het de volgende verbrandingsstoffen die vrijkomen: CO2, CO, waterdamp, stikstofoxiden en roetdeeltjes. Waterdamp is een veel sterker broeikasgas dan CO2! Pagina 4 van 10 Ap J.H.G. Cloosterman 06.10.2026 aangepaste versie 08.10.2026 ● Bij de verbranding van satellieten in onze atmosfeer komt o.a. aluminiumoxide (Al2O3)vrij. Aluminiumoxide is een wit poeder en is niet acuut giftig of toxisch bij inademing, maar het is wel mechanisch schadelijk voor de luchtwegen. Het inademen van het poeder moet dus strikt worden vermeden vanwege fysieke irritatie en langetermijnrisico's. De langetermijneffecten van de steeds grotere satellietconstellaties zijn nog onderwerp van onderzoek. De eerste grote Starlink-lancering vond plaats op 23 mei 2019, toen SpaceX 60 satellieten tegelijk in een baan bracht. Er is wél een nieuw milieuprobleem ontstaan dat vroeger vrijwel verwaarloosbaar was: Duizenden satellieten → voortdurend nieuwe lanceringen → voortdurend oude satellieten die terugkeren → materiaal komt in de atmosfeer terecht. Uit onderzoek is gebleken dat Al2O3 deeltjes invloed hebben op: ● de chemische samenstelling van de Stratosfeer; ● de ozonlaag; ● de hoeveelheid zonnestraling die wordt geabsorbeerd; ● de temperatuur en circulatie van de hogere atmosfeer. En dan te weten dat SpaceX een aanvraag heeft gedaan voor de lancering van 30.000 satellieten! 30.000 satellieten vormen een nieuwe, potentieel belangrijke bron van materiaal in de hoge atmosfeer waarvan de lange termijneffecten nog onvoldoende bekend zijn! Onze kennis over de mogelijke gevolgen is nog verre van voldoende! Hoeveel aluminiumoxide komt er vrij bij de verbranding van 17.000 satellieten (in de toekomst kunnen dit er wel eens meer dan 30.000 zijn!) Gemiddeld weegt een (Starlink)satelliet 730 kg. Voor de overige satellieten hou ik ook 730 kg aan. Het totaal gewicht van 17.000 satellieten is dan: 17.000 x 730 kg = 12410000 kg = 12410 ton Een satelliet bevat 30 à 35% Aluminium. Met 30%: 12410 ton x 30% = 3.723 ton Aluminium. Satellieten worden gemiddeld na 5 jaar uit de ruimte verwijderd. Onderzoek heeft uitgewezen dat slechts 32% Aluminium geoxideerd wordt tot Al2O3. Dit betreft dus: 0.32 x 3.723 = 1.191 ton Aluminium Per jaar gaat het dan om 1.191/5 = 238 ton Aluminium per jaar. Pagina 5 van 10 Ap J.H.G. Cloosterman 06.10.2026 aangepaste versie 08.10.2026 Wat kan de invloed zijn van de verbranding van 238 ton Aluminium op ons klimaat? Aluminium oxideert (verbrandt) in de onderste lagen van onze atmosfeer volgens de chemische reactie 4Al + 3O2 → 2Al2O3 Hierbij ontstaan temperaturen tussen 1600 en 3800⁰C. Deze hoge temperaturen vormen ook een (zij het kleine) blokkade voor ontsnappende aardwarmte en draagt dus enigszins bij aan de opwarming van de Aarde. Bij de verbranding van 238 ton aluminium ontstaat per jaar 449,7 ton Al2O3, dat als stof in onze atmosfeer terecht komt. Helaas kan ik u niet zeggen of dit problemen voor onze gezondheid veroorzaakt: er is nog bar weinig hierover bekend! Wel kunnen deze witte poederdeeltjes uitgestraalde warmte vanuit de Aarde reflecteren en dus een kleine deeloorzaak zijn van de opwarming van de Aarde. Interessant is de vergelijking met meteoroïden die in onze atmosfeer verbranden. Dit is ongeveer 11.760 ton per jaar. Meteoroïden bevatten gemiddeld 1,2% Aluminium en dit komt neer op 141 ton Aluminium per jaar. Bij verbranding ontstaat hierbij 266,4 ton Al2O3 De vervuiling van onze atmosfeer met Al2O3 door de huidige verbranding van satellieten is een factor 1,7x hoger dan door de verbranding van meteoroïden. De invloed op het klimaat door vliegtuigstrepen Condens strepen zijn een stuk schadelijker voor ons weer dan mensen denken. „Vliegtuigstrepen zijn in feite kunstmatige ijswolken”, legt Vincent Meijer uit, onderzoeker aan de faculteit Luchtvaart- en Ruimtevaarttechniek van de TU Delft. “De witte strepen achter vliegtuigen heten condensstrepen (contrails). Ze ontstaan wanneer de hete, vochtige uitlaatgassen van Pagina 6 van 10 Ap J.H.G. Cloosterman 06.10.2026 aangepaste versie 08.10.2026 vliegtuigmotoren zich mengen met zeer koude lucht op grote hoogte. Waterdamp condenseert en bevriest tot kleine ijskristallen. Betreffende uw berekening over de totale uitstoot van waterdamp: de directe water-uitstoot van vliegtuigmotoren is maar een klein deel van de hoeveelheid water die zich uiteindelijk in een condens streep bevindt in de vorm van ijs. Het grootste deel van het water komt uit de omliggende lucht.” Deze hoge ijswolken laten het zonlicht overdag wel door naar de Aarde, maar houden de opstijgende warmte van de Aarde als een dikke deken vast. Overdag kunnen contrails een deel van het zonlicht terugkaatsen naar de ruimte. Dat heeft een verkoelend effect. Zowel overdag als 's nachts kunnen ze warmtestraling van de Aarde tegenhouden. Daardoor blijft er meer warmte in de atmosfeer: een opwarmend effect. De oplossing? Om die gebieden heen vliegen. „Je kunt die vochtige regio’s zien als een soort pannenkoeken in de lucht: heel breed, maar vaak niet heel dik. Soms hoeft een piloot maar een paar honderd meter hoger of lager te gaan vliegen om zo’n gebied compleet te missen. Een klein beetje stijgen of dalen doen piloten nu ook al als er turbulentie is. We zitten echt op de juiste weg, aldus Vincent Meijer. Er wordt ontzettend hard gewerkt aan betere detectie met satellietbeelden, slimme algoritmes en AI.” Bron: Demi de Ruiter – de Stentor Het ontwijken van vochtige regio’s door vliegtuigen is daarmee een hot item geworden! Vliegtuigstrepen: er wordt enorm veel gevlogen Op dit moment zijn er wereldwijd zo’n 100.000 à 250.000 vluchten per dag, afhankelijk van het seizoen, vakanties en de dag van de week. Militair vliegverkeer is hierbij niet vermeld. In het jaar 2000 waren er wereldwijd gemiddeld tussen de 50.000 en 60.000 commerciële vluchten per dag. In 1980 waren dit er 30.000 tot 50.000 per dag. In 2025 is er wereldwijd 317 miljoen ton kerosine verstookt, waarbij 319 miljoen ton waterdamp is vrijgekomen. Interessant zijn de cijfers over het verbruik aan benzine en diesel in 2025: Benzine: 1,2 miljard ton Diesel : 1,4 miljard ton In totaal komt hierbij 3,23 miljard ton aan waterdamp vrij. Pagina 7 van 10 Ap J.H.G. Cloosterman 06.10.2026 aangepaste versie 08.10.2026 De totale hoeveelheid water, die bij het verstoken van kerosine, benzine en diesel vrijkomt is: 3.549 miljoen ton = 3,549 miljard ton. Geen paniek: Voor 1 mm zeespiegelstijging is 360 miljard ton zeewater nodig. Ik vraag mij wel af of de enorme toename van het burger luchtverkeer (en dus een toename van vliegtuigstrepen!) van gedeeltelijke invloed geweest kan zijn op de toegenomen aardse opwarming van de afgelopen decennia. Zie afbeelding 2. Afbeelding 2. De IPCC noemt contrail-cirrus een van de belangrijkste niet-CO₂-effecten van de luchtvaart. Belangrijk is dat dit niet betekent dat iedere vliegtuigstreep een meetbare extra opwarming veroorzaakt. Al eerder heb ik dit artikel toegestuurd aan de Luchtverkeersleiding Schiphol-oost (LVNL). Van hen kreeg ik de volgende reactie: Geachte meneer Cloosterman, Wij hebben uw bericht van dinsdag 6 oktober over vliegtuigstrepen in goed orde ontvangen. Hartelijk dank voor het interessante artikel. De negatieve effecten van vliegtuigstrepen (“contrails”) op het klimaat zijn internationaal bekend. Mogelijke maatregelen om het ontstaan van contrails te vermijden worden internationaal onderzocht. Waar mogelijk worden deze maatregelen al toegepast door betrokken partijen, zoals de Europese luchtverkeersleidingsorganisatie Eurocontrol. Pagina 8 van 10 Ap J.H.G. Cloosterman 06.10.2026 aangepaste versie 08.10.2026 Meer informatie hierover is beschikbaar via https://www.eurocontrol.int/article/research-operations-muac-pioneering- atm-condensation-trail-contrail-avoidance-measures. Eurocontrol is verantwoordelijk voor het begeleiden van vliegverkeer in het hogere luchtruim (boven 7,5 kilometer, waar contrails kunnen ontstaan) boven Nederland, België, Luxemburg en een groot deel van Duitsland. Wij vertrouwen erop met deze informatie uw bericht naar behoren te hebben beantwoord. Met vriendelijke groet Informatie loket Waterdamp is de cruciale boosdoener van de aardse opwarming. De Nederlandse inspanning om de aardse opwarming te beperken door vermindering van de CO2 uitstoot zijn op wereldschaal verwaarloosbaar, maar kosten bakken met geld, die beter te besteden zijn en minder problemen opleveren bij de totstandkoming van de staatsbegroting. De meest recente cijfers laten zien dat de Nederlandse uitstoot op langere termijn is gedaald: tussen 1990 en 2025 nam de broeikasgasuitstoot met ongeveer een derde af. Tegelijkertijd was de uitstoot in 2025 juist 0,8% hoger dan in 2024. Ook zijn er sectorale ontwikkelingen. Zo daalde de uitstoot van het wegverkeer in 2025 met 1,6% ten opzichte van 2024, mede door meer elektrisch rijden. In het eerste kwartaal van 2026 lag de totale broeikasgasuitstoot ruim 5% lager dan in hetzelfde kwartaal van 2025, vooral door minder kolenverbruik en meer windenergie. Klimaatalarmisten zullen hiermee blij zijn, maar helaas zal de aardse opwarming hiermee niet geblust zijn, want de echte boosdoener gaat vrijuit: waterdamp! Ik heb al eerder gezegd dat waterdamp de grote “boosdoener” is!: In 2016 heb ik u bericht over het verschil in het vasthouden van warmte tussen woestijngebieden en tropische gebieden. De oppervlaktetemperatuur van Sahara-zand kan op een zonnige dag oplopen tot ongeveer 70–80 °C. De luchttemperatuur ligt meestal lager, vaak tussen de 40 en 50 °C in de heetste periodes. In beide gebieden is het atmosferisch CO2-gehalte praktisch gelijk, maar Pagina 9 van 10 Ap J.H.G. Cloosterman 06.10.2026 aangepaste versie 08.10.2026 er is wel een groot verschil in het vochtgehalte. Het is de waterdamp (vochtige lucht in de tropen) die de warmte vasthoudt. CO2 speelt nauwelijks een rol in het vasthouden van uitgestraalde woestijnwarmte! Zie onderstaande afbeelding 3. Ontwerp: Ap Cl oosterman Afbeelding 3 Pagina 10 van 10 Onderwerp: 2026-076418 FW: Gemeentereaad en college: Concrete noodzakelijke stappen voor de bevolking en voorbereiding Agendastuk Voor de Gemeenteraad Bijlage: AandeVooravondvanWereldoorlogDrie 2026-2030.pdf; ChecklistEcovrede2026-2030.pdf; inlineimage- nAvKWz.png; inlineimage-9L7tWm.png; inlineimage-LO1wVd.jpg Van: EVSnatuur Ecovrede <[email protected]> Verzonden: dinsdag 13 oktober 2026 16:45 Aan: [email protected] Onderwerp: Gemeentereaad en college: Concrete noodzakelijke stappen voor de bevolking en voorbereiding Agendastuk Voor de Gemeenteraad U ontvangt niet vaak e-mail van [email protected]. Ontdek waarom dit belangrijk is Een uitnodiging Werkwijze gericht aan uw gemeentelijke organisatie Najaar 2026 - Zomer 2030 U bent uitgenodigd gebruik te maken van het onderstaande aanbod: Geachte Gemeenteraad en College oktober 2026 Dit is een open brief met een verzoek deze te behandelen als ingekomen stuk en over deze onderwerpen zo spoedig als mogelijk, inhoudelijke besluiten te (laten) nemen Uw bevolking te informeren en te instrueren. De praktische aanpak mogelijk te maken. Onderwerp; Crisissituatie in uw gemeente Rijkswaterstaat en de wegen Voedsel en tekorten Water en Droogte Energie en prijzen Een dreigende Oorlog binnen enkele jaren in Nederland Geld en toenemende Armoede Een falende overheidsorganisatie – bestuurlijke onkunde Facilitering van burgerinitiatief in Grond en Ruimtes Deze onderwerpen dienen zich allemaal tegelijkertijd aan, en meer zoals een crisis in de Zorg. Een van de rijkste landen ter Wereld, Nederland, heeft een tekort aan alles. Er is geen oorlog en de situatie is alarmerend! Hoe zit dat in uw gemeente en; hoe komt het dat zich dit lokaal en landelijk voordoet volgens u? Waar is de praktische aanpak? Deze brief is ook een vraag wat er is en wat er wordt er gedaan? Op te komen voor uw burgers en de lokale samenleving drastisch anders in te richten zodat lokaal in uw gemeente, overleeft kan worden! Een crisis van ongekende omvang staat voor de deur. Geld lijkt, opnieuw, een belangrijk element. Toch is het dat niet De burger, kan heel veel, en heeft ruimte en ondersteuning nodig voor een echte verandering. Die verandering wordt aan u gevraagd te faciliteren. Om daar snelheid en prioriteit aan te geven. Vraag 1: hoe heeft dit kunnen ontstaan in uw gemeente – bestuurlijke impasse – luisteren Vraag 2: wie is er verantwoordelijk en wat wordt er gedaan? Vraag 3: op welke wijze wordt de bevolking geïnformeerd en op weg geholpen? Wat is er nodig? A. Welke locaties zijn er beschikbaar voor burgerinitiatief - grond en gebouwen. Per wanneer? B. Lokale energie, hoe is dat zeker gesteld? Reken niet meer op landelijk C. Lokaal Voedsel; wat wordt er in uw gemeente verbouwd? Hoe lang gaat dat de bevolking voeden in situaties van gedeeltelijk wegvallend transport - Wat is er nodig ? Eiwitten? Verse Groente? D. Drinkbaar en bruikbaar opvang van Water; waar is die geregeld in uw gemeente? Wat gedaan om water vast te houden in de perioden van grote droogte? E. Bestuurlijke vertraging en mismanagement – niet geluisterd naar de samenleving Integriteit verklaring bij dit bericht F. Voorbereiding op een Oorlogssituatie in de praktische zin -- Kiezen voor Vrede Wij bieden u: - ondersteuning in de vorm van een workshop, gastles, spreekuur - een website met diverse bronnen en ingangen - om in uw gemeente als spreker voor de rechten van de Natuur op te treden - praktische voorbeelden – handvatten voor verandering - een integriteitsverklaring, om organisatiebreed in te voeren – uw organisatie op weg te helpen - een checklist voor intern gebruik - toegevoegd bij dit bericht Onze contactgegevens: Stichting EVS Ecovrede Postbus 60051 6800 JB Arnhem NL/ EG Kvk: 50879804 Telefonisch: 06 19 67 93 89 06 404 35 405 Email: [email protected] Websites:www.ecovrede.nl www.ecovredegaard.nl www.broodbank.nl www.ffrmnetwork.org Voor Mens en Samenleving e in de 21 Eeuw Namens Stichting EVS en haar medewerkers; Gerrit Fonk Nelly Sendar Bijlagen: Een uitnodiging – werkwijze Integriteitscode Een nadere toelichting - De vraag - het aanbod om bij u in te spreken door het sturen van een email met een voorstel datum en tijd. Dit inspreken kan Online of fysiek plaatsvinden. In uw raad of commissievergadering, ambtelijk of in uw fractie. Breed in alle onderwerpen – de praktische aanpak, ten aanzien van Rechten voor de Natuur, ten aanzien van communicatie met de burger – de samenleving faciliteren en op andere gevraagde onderwerpen - Belafspraak: 06 19 67 93 89 Graag vooraf aanmelden. Geeft u daarin aan wat; gewenste onderwerpen, tijdstip en datum zijn. Op welk niveau in de ambtelijke organisatie, de afdeling, het gewenste resultaat gevraagd worden. Dit per email gericht aan: [email protected] tav Gerrit Fonk Communicatieadviseur, onder vermelding van; Voorstel datum - tijd Belafspraak. - Integriteitsverklaring - vaak gebruikt om wakker te schudden en (opnieuw) bewust te maken van verantwoordelijkheden, werkveld en praktische communicatie met de burger De samenleving faciliteren op de eerste plaats. Het stadhuis opnieuw: Het huis van de burger. Er is een eed op de grondwet en soms een herzieningsbesluit in integriteit en werkwijzen. Daar is dit document een aanvulling op. Een handvat voor implementatie en een nieuw en diepgaander gesprek en nieuw perspectief en vooral helderheid in doelen. Een officieel besluit te nemen dat u als organisatie kiest voor Vrede Dit praktisch uit te dragen en te faciliteren. Wij bieden u een handvat. Voor al uw overige vragen ; Stichting EVS Ecovrede Postbus 60051 6800 JB Arnhem NL/ EG Kvk: 50879804 Telefonisch: 06 49 36 78 77 06 19 67 93 89 Email: [email protected] Gerrit Fonk Nelly Sendar Integriteit Een uitnodiging om integer te handelen met een uitleg Integriteit is een innerlijke houding en een overtuiging het goede te willen doen. Het leven en, voor sommigen ook het recht, zijn loop te laten hebben. Mensen en Natuur eerlijk te behandelen. Dat te doen wat goed is voor ieder Wat klopt met gemaakte afspraken, met een gezonde ontwikkeling, met vertrouwen in je medemens Dat staat onder druk! Waarin je handelt als Mens en specifiek ook in je ambtenaar - werknemer zijn. Integriteit is ook transparantie – durven en willen laten zien wat je doet en waarom Het is feitelijk een open samenleving waarin je met elkaar dat doet wat goed is Wat is Goed? Datgene te doen wat heilzaam is voor iedereen. Voor al het leven. Wat in harmonie is. Wat een resultaat geeft van overvloed voor Mens en Samenleving. Overvloed in Gezondheid, Gezondmakend Voedsel, Eenvoud, Ruimte om samen te werken. Ruime hoeveelheden frisse lucht, Schoon Water, Bereikbaar voor iedereen en in Vrijheid voor iedereen toegankelijk – beschikbaar zonder registratie of aanvullende eisen. Feitelijk Onvoorwaardelijk Het is een Samenleving die er is voor de Mens, in Harmonie is met het leven en Niets doet dat daar schade aan kan, of zal, toebrengen. Feitelijk een eerbiediging van de Rechten van de Natuur, De Rechten van de Mens, De Rechten van het Leven, Het recht op een vrije geestelijke en lichamelijke ontwikkeling Belangrijk zijn daarbij de volgende uitgangspunten; 20 miljard mensen zijn op deze planeet te voeden zonder schade. Mogelijk meer Ieder heeft recht op zijn basisbehoeften Onvoorwaardelijk Modellen en regels en ambtelijke organisaties dienen en zijn nooit sturend Alles dat gezond is en eenvoudig haalbaar wordt gedaan en is vrij toegankelijk Alle informatie wordt gegeven en is vrij toegankelijk Er wordt gedaan dat wat goed is voor de Samenleving Je werkt voor de Samenleving en bent eerlijk en open in wat je doet iedereen heeft een gelijk recht. Niemand is meer als anderen Rijkdom oppotten wordt begrenst en is 100% belastbaar boven een bepaalde grens Voor daarboven in de vorm van huis, auto, boot of meer betaal je dat wat er aan extra inkomen is Bewustzijn en bewustzijnsgroei zijn essentieel en de basis voor alles De mogelijkheden zijn onbeperkt. ‘Onderzoek alles en behoud het goede’ is een integriteitskwestie Overleg en Transparantie, zoals gezegd, zijn essentieel voor een Integriteit en een Integrale ontwikkeling van Mens en Mensheid. De Mens heeft opnieuw te ontdekken hoe samen te werken en elkaar te verstaan. Het geeft richting Een samenleving die er voor iedereen is Waar je weet dat je eerlijk wordt behandeld De Mens en zijn Natuurlijke ontwikkeling staan centraal in Harmonie met de Planeet en al het daarop levende Je handelt niet ten nadele van het leven of je medemens Je respecteert ieders Mensenrecht en hebt ook de plicht daarvoor op te komen! Je meld, direct, dat wat niet in orde is en wat strijdig is Dat wordt binnen twee weken besproken en in de openbaarheid gebracht - standaard Integriteitsambtenaar is een belangrijke spilfunctie in de organisatie Er komt een directe ingang bij de Raad om zaken die niet goed gaan op de agenda te zetten Toegankelijk voor elke ambtenaar Openbaarheid is uitgangspunt en opkomen voor de Democratie en de Samenleving. Daaronder ook: Kiezen voor Vrede! Wij nodigen u uit deze hier genoemde punten concreet en tastbaar te maken in uw beleid en daar zeer snel en voortvarend in te zijn. De tijd dringt! De bijlagen bij dit bericht spreken voor zichzelf. www.ecovrede.nl geeft u meer informatie en achtergronden. In dank voor uw aandacht horen wij graag inhoudelijk van u! Met vriendelijke groeten Namens Team Ecovrede Gerrit Fonk & Nelly Sendar Postbus 60051 6800 JB Arnhem NL/EG Telefoon; 06 49 36 78 77 email: [email protected] * Bereikbaar per: Telegram, Signal, Sms, Telefoon, Email: Afspraak, Toelichting, Presentatie, Inspreken Een nadere toelichting Najaar 2026 Het kan u niet ontgaan zijn; De Wereld is in oorlog. De oud minister-president van Nederland, de heer Rutte heeft ruim een jaar geleden aangegeven dat wij ons dienen voor te bereiden op een oorlog tussen nu en 2030. Dat wil zeggen dat er vanuit de NAVO op gestuurd wordt dat wij in oorlog gaan zijn. Defensie heeft in het afgelopen jaar aangegeven dat men zich voorbereid op een langdurige oorlog. Hoe is dat geregeld binnen uw organisatie? Welke stappen hebt u gezet om die nieuwe ontwikkelingen het hoofd te bieden? Buiten de dreiging van oorlog, waar ook u een stem in hebt! e Met uw burgers te kiezen voor een leefbare Samenleving en een stabiele 21 eeuw Het herstellen van de samenleving richting leefbaar, mooi, gezond en in harmonie met de Natuur Een mooie toekomst realiseren! De checklist in de bijlage bij dit bericht biedt u een Praktisch handvat! Verzonden met Proton Mail beveiligde e-mail. Aan de Gemeenteraad 2026 - 2030 Geachte Raadsleden Wij staan aan de vooravond van een derde Wereldoorlog. Gezien de ernst van de situatie vragen wij u, in het belang van de bevolking, een aantal praktische stappen te nemen en dit te doen in de vorm van raadsbesluiten met een opdracht aan het college en alle betrokkenen in de samenleving. De volgende moties zijn daarbij van belang; Dit is anders dan dat wat u gewend bent. Verandering is noodzakelijk. Het geld is op. Nederland is kwetsbaar. Het gaat niet meer over plannen maar over concrete zaken. Een is het uitspreken dat de Gemeente kiest voor Vrede In de bijlage bij dit bericht vindt u een praktische tekst dit onderwerp aangaande waar u kenbaarheid aan kunt geven. Iets doen is beter als niets. Twee is zorgen voor Voedsel – en watervoorziening. Deze zeker te stellen lokaal. Een handvat is bijgevoegd Drie is de woningbouw drastisch anders aanpakken – Bijgevoegd is een presentatie Duurzaam, eenvoudig, betaalbaar en gezond van lokale materialen centraal stellen In de bijlage vindt u een handvat Vier is de verbinding met de burger, het samenwerken, concreet handen en voeten geven Vijf is het opschonen, het effectueren en beter laten functioneren van de eigen organisatie en de uitvoerende organisaties Te veel blijft liggen, veel moties worden in de praktijk niet uitgevoerd, of half of anders, de terugkoppeling, de tijd voor aanpassingen of evaluaties, is te lang Tevens sturen wij u een concept tekst voor een intentieverklaring voor ambtenaren en uitvoerders met in gedachten de ooit gedane eed. Er is een nieuwe eed mogelijk; op de Natuur. De Gemeente als dienstverlenende instelling en elk individu die er in werkt. Zes armoede neemt exponentieel toe en prijzen stijgen Concrete stappen om dit mechanisme te doorbreken in de vorm van een eigen lokale economie en praktische hulp Zeven is de samenwerking met de Natuur, de Planeet, in de vorm van de samenleving gezond maken en gezondmakend laten zijn. Dat is een keuze. Acht is een handvat om de andere economie concreet te maken Negen is leefbaarheid en toegankelijkheid in uw woonplaats centraal stellen. Voor iedereen en zonder registratie, passen, codes of onmenselijke systemen. Met onze zeventien jaar ervaring bieden wij u aanvullende informatie, training en advies in de genoemde onderwerpen. Wij verzoeken u om snelheid te betrachten Het landsbelang en het belang van uw burgers staan bovenaan. Die vragen nu om aandacht. De tijd is kort en gepaste actie is geboden. Maak gebruik van onze expertise en durf de noodzakelijke stappen te zetten Met hoogachting en zorg Ecovrede Voor Mens en Samenleving www.ecovrede.nl Postbus 60051 6800 JB Arnhem NL/EG Situatieschets 2026 - 2030 Nederland is in oorlog. Een spilfunctie in de oorlog tegen de Palestijnen en een belangrijke rol in de oorlog tegen Rusland. Nederland is kennelijk ergens tegen. Veertien jaar geleden was Nederland ergens voor. Defensie had de slogan Van Oorlog naar Vrede in gebruik genomen. Na 80 jaar herdacht te hebben nooit meer oorlog te willen is Nederland – De NAVO, die Oorlogsituatie zelf aan het uitlokken. U kent de beelden van Oorlog en de gevolgen voor de burgers. Is er een bewuste keuze om dat opnieuw te willen? Rusland heeft al verschillende keren gewaarschuwd en de eigen bevolking voorbereid op een oorlog. Officieel. Nederland wordt steeds duurder De recessie grijpt om zich heen. Multinationals hebben zich ingedekt met megawinsten en andere ondernemers worden in de te verwachten recessie, gelaten in hun nood en in de afbetalingen over de ‘coronaleningen’ en mogen failliet gaan zo is te lezen in de krant. Zo wordt macht geconcentreerd en de voedselvoorziening, en andere voorzieningen, gemarginaliseerd. De voedselprijzen stijgen en de voedselproductie van Nederland neemt zienderogen af, nog los van de veranderingen in het klimaat is dat zorgelijk en duidelijk. Boeren het werken onmogelijk gemaakt. Mede een oliecrisis. Het is een keuze bij wie je inkoopt en wie je ondersteund. De vraag is of uw gemeente ook, in alle facetten, kiest voor duurzaam en lokaal en de burger helpt mogelijk te maken. Dat doet u niet door geld te geven voor een energierekening of inkomensondersteuning. Wel door toegankelijke voorzieningen te regelen. Waar gaan de grote geldstromen naar toe en wat te doen met een recessie en geldontwaarding De ontwaarding is een feit. Sinds de invoering van de Euro begin deze eeuw is de waarde van het geld alleen maar afgenomen. Je krijgt er minder voor. Dat wat vroeger een gulden koste is nu vaak meer als een Euro. De inkomens zijn te weinig gestegen onder het motto van ‘de magere jaren’ en loonstijgingen gedrukt en zodoende zit de burger, tot aan de middeninkomens, krap en in armoede. Die armoede stijgt. Niet eten en de noodzaak van schoolmaaltijden en voedselbanken zijn een feit in een van de rijkste landen ter Wereld. De verdeling of toegankelijkheid tot die rijkdom zijn verstoord. Is er een tekort aan iets? Nee. Het gaat over digitaal geld beheert door banken die enkele jaren geleden moesten worden gered met een lening van 200 miljard. Nederland is superrijk. Waar is dat? Geld is een ruilmiddel en wonen, eten, zorg en kunnen meedoen zijn een recht. Lokaal geld en ruileconomie bevorderen, zijn een handvat om de negatieve spiraal te keren Eenvoudig te realiseren. Wij vragen u in uw gemeente een pand beschikbaar te stellen voor een andere economie. De economie van de burger en de, gedeelde en gratis, basisvoorzieningen, Wij bieden u een praktische werkwijze en een start om de burger werkelijk te helpen. Handvatten te geven voor een gezonde leefwijze en praktische toegankelijke (!) middelen. Wij delen onze kennis met u in het belang van uw bevolking. Het gaat niet meer over geld maar centraal staan Samenleven en Overleven De band met de Natuur, en natuurlijke hulpbronnen beheren staan daarbij centraal. De Mens heeft Natuurproducten nodig, Is een natuurproduct. Wij vragen u om snelle actie en praktisch handelen in het belang van ieder individu en de samenleving als geheel, Een samenleving die enorm gaat veranderen. Zorgt u dat het menselijk is en blijft? Met hoogachting. Wij wensen u wijsheid in deze tijd en zijn beschikbaar! Ecovrede Voor Mens en Samenleving www.ecovrede.nl Ecovrede Politiek en Samenleving 2026­2030 Instituut voor de realisatie van een leefbare, gezonde, praktische en natuurlijke samenleving. Een werkplan voor de raad en voor het nieuwe college. ­ Toegankelijk voor ieder individu en goed voor Natuur en Medemens ­ Een handvat voor een gezonde samenleving in de periode 2026 – 2030 De samenleving staat aan de vooravond van een oorlog en een ongekende, wereldomvattende crisis. Hoe informeert u de burger hierover en welke stappen zet u om hierop te anticiperen in uw gemeente. Gezien het lopende proces van een nieuw fris college en gemeenteraad, sturen wij deze checklist met de volgende onderwerpen in willekeurige volgorde. Deze onderwerpen worden verderop in dit document nader toegelicht. De onderwerpen zijn: Voedsel, Energie, Water & poelen, Sociaal, Grond, Geld, Transport, Bewustwording, Gebouwen & ruimte voor Maatschappelijk/Burger­initiatief, Klimaat, Zorg, Wonen, Internet, Mobielnetwerk Nederland staat onder druk! met deze checklist bieden we u een praktisch handvat voor de realisatie van de hierboven genoemde onderwerpen in uw gemeente, omdat we van mening zijn dat, in de tijd waar we nu in leven ''een tijd van minder geld en grote verschuivingen'' lokale voorzieningen harder nodig zijn dan ooit. Dit is nodig als uitgangspunt in uw beleid. Contact & vragen Voor een nadere uitwerking komen we graag langs om een presentatie te geven over de hierboven genoemde deelgebieden. Neem gerust contact met ons op voor nader uitleg en praktische tips. Door onze zestien jaar ervaring in de praktijk als organisatie kunnen we helpen om deze ideeën ook echt uit te werken. Wilt u graag met ons in gesprek? Of heeft u meer behoefte aan een workshop op een specifiek deel onderwerp? We zijn te bereiken via het volgende mailadres: [email protected] of via de telefoon: 06 49 36 78 77 en: 06 19 67 93 89 Een vooruitblik: De Natuur als Toetssteen in beleid. Samenleving De komende vier jaar (2026 – 2030) zijn buitengewoon belangrijk voor de samenleving. In deze tijd is het van belang dat we vormgeven aan nieuw beleid en perspectief voor elke burger. Nederland heeft een tekort aan van alles en is feitelijk in een staat van oorlog met meerdere landen. De samenleving staat hierdoor voor grote uitdagingen. De recessie slaat toe, mede door enorme investeringen in Defensie. Een financiële ­ en een Voedselcrisis staan voor de deur net als enkele anderen. * Rechten van de natuur implementeren is een belangrijk punt voor Ecovrede. Daarom spreken we uit belang voor de natuur. U kunt ons uitnodigen op dat onderwerp, om in te spreken in de raad of in commissievergaderingen. Schriftelijk of mondeling. De checklist 1. Ruimte in de gemeente voor maatschappelijk/Burger­initiatief. In de vorm van grond en gebouwen. Betaalbare ruimte en ervoor zorgen dat dit mogelijk blijft ondanks recessie of krapte aan middelen. Er wordt gezegt dat de burger dit moet doen, maar waar moet de burger beginnen? Hiermee houd je de samenleving draaiende met zo laag mogelijke kosten. Het vraagt om een andere boekhouding waarbij wordt gekeken naar werkelijke waarde, met een ruimhartige en praktische instelling. 2. De samenleving (en daarmee ieder individu) de vruchten laten plukken van dit rijke land. Door ons spaargeld en onze kennis nu in te zetten moeten we de samenleving in een nieuwe richting loodsen en uitdagen. De burger heeft daarvoor een handvat nodig zodat zij de natuur ruimte kan geven. Denk aan bijvoorbeeld meer buurt/dak tuinen waar de buurt van kan eten. Door de natuur in ruimte te stellen zet je de schepping weer centraal. Traditionele middelen en werkwijzen zijn nu voorbij. (https://www.dakparkrotterdam.nl/) Stijgende prijzen en tekorten 3. De gas en benzine prijs rijzen door het plafond. Er moet meer lokaal worden geproduceerd. Denk daarbij aan lokale energieopwekking, wateropvang en voedsel verbouwen voor de eigen bevolking. Het is een uitdaging om dit te realiseren, maar iemand moet dit oppakken en de gemeente lijk ons daar de beste partij voor. Er is een tekort aan elektriciteit en drinkwater. Een voedselcrisis en oorlog liggen op de loer. Als we nu actie ondernemen gaan we het redden. (https://ecovredemedia.org/drink­water­voor­later/) 4. Kies voor vrede! Dit is onze oproep aan iedereen. Nederland heeft niets te winnen bij een oorlog en bovenal is onze in infrastructuur er niet tegen opgewassen. (https://ecovredemedia.org/ ecovredemedia­evm­gemeenten­en­provincie/) 5. Geef iedereen wat hij/zij nodig heeft. Door geopolitieke verschuivingen, toename in oorlogen en ongelijke verdeling in het geldsysteem zijn er uitdagingen ontstaan in de leefbaarheid en in de menselijkheid. De oplossing: waardesystemen neerzetten en gaan werken met lokaal geld. Al tientallen jaren zijn hiervan voorbeelden te vinden. We nodigen u ertoe uit om dit op lokale schaal uit te implementeren. (https://nl.wikipedia.org/wiki/Complementaire_munteenheid) 6. De grondprijs is een fictief gegeven evenals dat bij de waarde van gebouwen het geval is. Ga daarom opnieuw berekenen wat de werkelijke waarde is van een pand en de grond. Door dit als uitgangspunt te nemen kun je de grond­ en gebouw waarde loskoppelen. 7. 2026 is het jaar van de vrijwilliger. Zonder de hulp van vrijwilligers komt er veel werk stil te liggen omdat we er simpelweg niet aan toe komen. We willen u dan ook graag attenderen op het feit dat u ze nodig heeft. Zowel als gemeente als in de rest van de samenleving. Er is een nieuwe samenwerking nodig tussen burgers en de gemeente waarbij gelijkwaardigheid en goed luisteren centraal staan. Op dit moment wordt vaak niet met de juiste aandacht geluisterd naar het verhaal van de burger waardoor de juiste hulp veel te laat of zelf helemaal niet gevonden wordt. We weten dat dit vraagt om een grote (beleids)verandering. Hoe gaat u dit vormgeven in uw gemeente? Het helpen van de medemens is niet altijd voor iedereen toegankelijk doordat er weinig ruimte beschikbaar is. daarnaast is het maatschappelijk initiatief voor een aantal mensen simpelweg onbetaalbaar. Hoe zit dit in uw dorpen? Wij willen u als organisatie vragen of u daarmee rekening wilt houden, en dat u zorgt voor ruimtes waar burgers actief kunnen zijn in de wijk. Ook verdient iedere burger gratis toegang tot verschillende activiteiten. Mensenrechten en integriteit 8. Minder streng controleren en systemen meer naar de achtergrond verschuiven zodat er weer ruimte ontstaat om te kijken naar de mens. We moeten de menselijke maat weer op de eerste plek zetten net zoals de behoeften en rechten. Dit moet het uitgangspunt worden in elk beleid. Een eerste stap in deze richting zou zijn om de mensenrechten en integriteit (opnieuw) in te voeren in het stadhuis en de uitvoering in het beleid te implementeren binnen de gemeente. Heldere doelen: iedereen wil blijven eten, drinken, leven en wonen en zijn nodige zorg krijgen. Er is behoefte aan snellere en directere correctie van fouten in de uitvoering van beleid, terugkoppeling binnen twee maanden en met een jaar met praktische verbeterpunten tot de standaard maken. We hebben ruimte nodig om aan te geven waar het mis gaat en we moeten actief oppakken en laten zien wat je doet. ­ Het tekenen van een integriteitscode door ambtenaren ­ bijgevoegd als extra bijlage in de mail, naast geüpdatet gedragscodes is integriteit en verantwoordelijkheid iets waar iemand op aangesproken moet kunnen worden Die blijkt uit de uitingen en weet wat hij doet. ­ Dat begint met transparantie van de organisatie Een overzicht van afdelingen, een plattegrond met ingangen voor goede bereikbaarheid. Een ambtenaar is aansprakelijk en dat handen en voeten geven in de praktijk waar dingen fout gaan ­ Hernieuwde intake en evaluatie van personeel dat langer dan twee jaar op zijn plek zit is een belangrijke stap ­ Interne cultuurtjes en machtspolitiek doorbreken. Met de uitnodiging, de opdracht, direct te reageren wanneer iets waar dan ook, niet goed gaat binnen het stadhuis en snelle terugkoppeling en evaluatie standaard 9. Ieder mens heeft recht op eten, warmte, een dak boven het hoofd en toegang tot een toilet. Door betaalbare kleine huisjes te bouwen (€ 400,­ all in) van lokaal geteelde materialen met een drinkwater voorziening en een eigen engerie voorziening, geef je mensen toegang tot deze rechten en doorstaan we deze crisis. (link evs gebouwbeheer) Eenvoudige zelfvoorzienende huisjes zijn een praktische oplossing tegen de woning­ en grondstoffen nood. Dit soort huisjes heeft een lage huur en wekt eigen energie op waardoor het los staat van het energienet dat steeds instabieler wordt. 10. Hoewel Nederland een zeer rijk land is, is armoede nog steeds een zeer groot probleem. Een probleem dat niet zomaar op te lossen is met geld. Het blijkt uit publicaties dat dakloosheid enorm toe neemt. Sommige mensen slapen nog liever op straat in de kou, dan in een van de opvangcentra. Hieraan kunt u zien dat er iets goed mis is in onze samenleving. Ook is er in die opvangcentra weinig plek. Lang niet genoeg om alle mensen te kunnen voorzien van een veilige slaapplek. Hoe is dit probleem te herstellen? Wij hebben voor u een praktische tool om dit eenvoudig aan te pakken. (https://www.cbs.nl/nl­nl/corporate/2025/05/cbs­lanceert­overzichtspagina­met­alle­cijfers­over­ armoede­en­schulden) (https://mindplatform.nl/nieuws/grote­zorgen­om­toename­dakloosheid­actieplan­werkt­ onvoldoende) Veranderingen binnen de gemeentelijke en de overheidsorganisatie. 11. De toegankelijkheid van de gemeentelijke organisatie sterk bevorderen, helpen bij het omzetten van meldingen in ambtelijke taal en andersom (een tolk aanstellen). De afstand overbruggen en elkaar leren begrijpen! Menselijk contact als basis. Evaluatie en Monitoring van de toegankelijkheid van de organisatie op permanente basis bewerkstelligen en openbaar laten zijn! (https://www.cbs.nl/nl­nl/corporate/2025/05/cbs­lanceert­ overzichtspagina­met­alle­cijfers­over­armoede­en­schulden) Volledige en transparante beantwoording van o.a. Klachten, Bezwaren en Woo verzoeken. In aanvulling op bestaande regelgeving bieden wij u bijgaande verklaring met het verzoek deze te implementeren, te tekenen en praktisch handen en voeten te geven binnen de organisatie. Link ­ Achtergronden en toelichting, bijgevoegd als extra bijlage in de mail. ­ Verantwoordelijkheid nemen voor dat wat de samenleving vraagt en nodig heeft Bereikbaar willen zijn in directe gesprekken en snelle inhoudelijke reactie en actie ­ Transparantie in doen en laten en de interne structuur en werkwijzen van de organisatie Vermelden van alle partijen die werkzaam zijn in de stad met contactgegevens Op borden waar internet niet werkt Dienstverlenend richting de samenleving 12. Controle loslaten en enkel op hoofdlijnen voorzieningen regelen die praktisch zijn. ­ Vragen stellen aan de overheid daar waar beleid niet juist uitpakt zoals het is bedoeld voor de burger. Oplossinggericht handelen. 13. De burger handvatten geven om zaken aanhangig te kunnen maken Recent onderzoek laat zien dat dit groots rendeert voor de samenleving als geheel! (link) 14. Handelen naar de geest van de wet en als eerste handelen naar de Mensenrechten en de rechten van de Natuur. Regels fasciliteren 15. Mensen gaan voor in hun behoeften op regels en op het systeem. Eerst de burger helpen in zijn nood en dan gaan kijken hoe dat verder intern moet. ­ Waar regels niet passen of kloppen heeft de gemeente een uitdaging en de burger krijgt als eerste een voorlopige voorziening en een degelijke uitleg. Een burger hoeft nooit te wachten op dat proces. Systemen en regels zijn iets van het gemeentelijke apparaat en dienen de samenleving te faciliteren en intern opgelost te worden. Dat zijn interne kwesties waar de burger niet mee lastig gevallen mag en hoeft te worden en ook niet op hoeft te wachten! Voornemen tot Vrede Uitdragen. 16. Het voornemen tot Oorlog Nationaal en Internationaal intern binnen en naar buiten bij de gemeente omzetten in een voornemen tot Vrede Dat actief wordt uitgedragen door de organisatie in alle uitingen en in samenwerking. Een handvat ­ poster en tools over dit onderwerp kunt u vinden op: (https:// www.raadopenbaarbestuur.nl/actueel/nieuws/2026/01/6/position­paper­tijd­voor­een­ transparante­overheid) 17. Burgers bij elkaar brengen. Realiseren van een gezonde samenleving in de 21e eeuw. We geven u graag een workshop, gastles of spreken als gast bij u op lacatie. Voor de Samenleving 18. Het is nog niet eens oorlog, maar toch staan stroom, water, voedsel, transport, wonen en zorg enorm onder druk. Er zijn eenvoudige oplossingen voor deze noden. Natuur, het Natuurlijke, de Basisbehoeften van elk mens, uitgangspunt voor de samenleving implementeren in beleid, werkwijzen en notities en zorgen voor plek en snelle startmogelijkheden van initiatieven! Transitie en herstel van bodem en gebruik. 19. Stroom: lokaal organiseren, standalone systemen bevorderen – andere mogelijkheden ruimte geven. Nu wordt er al gespoken over stroomuival voor langere tijd. Denk niet aan een dag deel maar voor maanden achter elkaar. Geen stroom wil ook zeggen: Geen Internet en mobiele telefoon. Off the Grid bevorderen. Recente bronnen: (https://www.gld.nl/nieuws/8433439/ stroomnet¬nog¬veel¬voller¬dan¬gedacht¬stroomuitval¬enaansluitstop­dreigen Stroomuitval en aansluitstop voor woningen dreigen.) Dreigende stroomuitval en aansluitstop voor nieuwbouw woningen. Of the Grid bouwen! Dat zou de ideale oplossing zijn voor dit probleem. (https://nos.nl/artikel/ 2602066¬na¬zomer¬mogelijk¬geen¬nieuwe¬stroomaansluiting¬voor¬huizenmidden­nederland) 20. Water: Poelen initiatief; duizend poelen in elke stad en in het landelijk gebied (https://drive.proton.me/urls/8PY1HYGS58#iLPrRlI6wtWm https://ecovredemedia.org/ecovredemedia­evm­gemeenten­en­provincie/) Het bijgevoegde poelenplan in de link hierboven, om verdroging tegen te gaan, natuur te bevorderen en extra water ter beschikking te hebben door een groot aantal extra poelen in de gemeente aan te laten leggen. Lage kosten, veel bereik. Gecombineerd met bodemherstel. Dat vraagt om specifieke investeringen en ruimte voor aanleg en dat met veel winst voor een laag bedrag en is eenvoudig uitvoerbaar! 21. Voedsel: Lokale voedselvoorziening Een stad als Arnhem kan nauwelijks twee weken voor zichzelf zorgen wanneer de distributie stil valt en dat feit is zo voor heel veel steden en woongebieden in Nederland en daarbuiten. De Voedselvoorziening is te afhankelijk van distributie en dient lokaal georganiseerd te worden. Daar is haast bij! 22. Er is veel te weinig lokaal Voedsel beschikbaar! Doe daar wat aan met het nieuwe college en de nieuwe raad. Zorg voor de opkweek van lokale zaden, struiken en bomen en stel gronden beschikbaar 24. Transport: grote afhankelijkheid van brandstof, en doorgaande wegen wat beide niet zeker is in tijden van oorlog Lokale voorzieningen voorrang geven 25. Openbaar vervoer in ritprijs laten zakken. Richting Gratis. Beter voor Mens en Milieu en toegankelijkheid Persoonsgregistratie voorkomen en afbouwen. 26. Wonen: Dakloosheid verboden = onwettig. Een tekort aan woningen want; de verkeerde huizen worden gebouwd Inkomens dalen, de huurprijzen zijn hoog de recessie staat voor de deur. Bewoners kunnen de lasten niet opbrengen en worden afgesloten. Huisvesting van maatschappelijk initiatief is een hoofd aandachtspunt voor de samenleving! 1. Woningen: minder huur berekenen bij een verhuurperiode van dertig jaar of meer. 2. Kleine huisjes bouwen met alle voorzieningen intern en een tuintje; dat geeft ruimte voor eenpersoons ­ en tweepersoonshuishoudens, gunstige verschuivingen in de woningmarkt, lagere kosten voor huur. Een prijs van 400 euro All in. Dat geeft bestedingsruimte en gezond wonen en ontlast het stroomnet Bouw van woningen zodoende omvormen tot; duurzaam, klein, gezond makend met tuintje en betaalbaar voor iedereen beschikbaar Nul energiewoningen of daar vlak in de buurt realiseren. Locaties beschikbaar stellen. 3. Bouwbesluit en bouwwijzen aanpakken en versneld omvormen Eenvoudige bouw in beleid neerzetten zodat ieder een dak boven zijn hoofd heeft en kan houden. www.evsgebouwbeheer.nl 27. Zorg: Staat compleet op instorten. Lokale zorg die Niet geld gedreven is maar uit betrokkenheid en enkel op onkosten wordt georganiseerd is noodzakelijk. Enkel onkosten vergoeden. Werken met een basisgarantie op kunnen leven en eten. 28. Ziekte en Gezondheidsonderzoek en de aantallen; beleid aanpassen op gezond leven en handelen en daarover iedere burger informeren en de praktische handvatten geven. Gezondheid en welbevinden zijn doelen Ai in dienst van de Mens houden ­ integriteit en transparantie op de eerste plaats 29. De rechtstaat gaat steeds meer aan mensen voorbij; recht kan niet meer worden gehaald of gekregen door de ontoegankelijkheid van het systeem. Wachtlijsten en onduidelijke procedures en te weinig aanpassingen waarbij de bevolkingssamenstelling drastisch wijzigt– ouderdom dus moeilijk te begrijpen, multicultureel taalproblematiek, meer vragen en meer online en; tegenstrijdige regels. De overheid moet zijn eigen regels kunnen uitleggen en eenvoudig toegankelijk maken. 30. Geld en Lokale Economie organiseren op die wijze dat deze Blijven functioneren ook bij een inzakkende economie en een mogelijke instorting van de Euro. De geldontwaarding is enorm. Wij bieden u een workshop met praktische handvatten en dat ook voor elk initiatief of bedrijf. Meld u aan [email protected]. 31. Onze organisatie is gespecialiseerd in spreken namens de Natuur, de Planeet Aarde en alles wat er leeft. Wij laten ons graag uitnodigen voor uw debat, een presentatie of een overleg. Eventueel online. Het is belangrijk dit als mogelijkheid en werkwijze, tot routine te maken binnen uw organisatie. Internationale Ontwikkelingen lokaal van belang ­ De onwaarheden, achter houden van informatie en corruptie in onze samenleving aan de kaak stellen, meldingen eenvoudig mogelijk maken en effectief onderzoeken in alle openheid Het gaat er nu om of wij als samenleving Mensenrechten nog langer eerbiedigen of aan de kant zetten. Het is nu de tijd om dat te voorkomen en te kiezen voor het eerbiedigen, en als leidraad nemen, van de rechten van de Mens, De rechten van de Natuur en die van al het leven ongeacht de consequenties daarvan. Het leven gaat voor en dat wil zeggen dat alles drastisch gaat veranderen. Voor Mens en Samenleving in de 21e eeuw! Een leefbare samenleving in harmonie met Natuur en Medemens Post adres: Postbus 60051 6800 JB Arnhem NL/EG Ter attentie van Stichting EVS Anbi instelling Kvk: 50879804 Bezoek op afspraak Mail: [email protected] Bank: NL23RABO0158439635 ten name van Stichting EVS te Arnhem Aanvullende bronnen: ­ Een voedselcrisis staat voor de deur: Europa: Voorjaar 2026 (https://www.consilium.europa.eu/nl/infographics/how­eu­countries­are­addressing­the­global­ food­crisis/) Democratie staat onder druk – Instortingsgevaar van de Samenleving: Orde van Advocaten: Februari 2025: (https://www.advocatie.nl/nieuws/togadriehoek­amsterdam­slaat­alarm­rechtsstaat­staat­onder­ druk/) EcoVrede, Sociaal Maatschappelijk Voor Mens en Samenleving Algemene Linken: www.ecovrede.nl www.evsgebouwbeheer.nl www.rainbowbrain.org www.ffrmnetwork.org www.broodbank.nl Small Modular Reactors en kernafval Aan: Gemeenteraad en College van B&W Utrecht, 14 oktober 2026 Geachte leden van de Raad, College van Burgemeester & Wethouders , In verschillende gemeenten in Nederland wordt discussie gevoerd over de mogelijke rol van kleine kerncentrales, de Small Modular Reactors (SMR's). We zien helaas dat deze discussie in een aantal gevallen ertoe heeft geleid dat het invoeren van effectieve klimaatmaatregelen vertraagd wordt. Het klimaat is daarvan de dupe. Daarnaast wordt altijd 'vergeten' dat ook kleine kerncentrales levensgevaarlijk radioactief afval produceren. In een nieuwe campagne, de Nationale Kernafval Race, stelt milieuorganisatie WISE dit aan de orde. Misverstanden over SMR’s Er leven over SMR's tal van misverstanden. Eerder dit jaar, 13 januari 2026, hebben we hierover uw raad al een brief gestuurd en er een webinar over georganiseerd. Ten eerste zijn er nog geen werkende SMR's in de westelijke wereld en mocht het überhaupt ooit zover komen, dan zal het nog tientallen jaren duren voordat de eerste commerciële modellen in Nederland aan het net gekoppeld kunnen worden. Zo lang kunnen we niet wachten als we de doelstelling van een CO2-vrije electriciteitsproductie willen realiseren. Daarnaast zijn SMR’s net als de grote kerncentrales duur om te bouwen en zal de stroomprijs dus hoog zijn. Dat maakt het niet slim om te investeren in nieuwe kerncentrales. We zien steeds vaker initiatieven sneuvelen omdat de financiering niet rondkomt. Locatiekeuze Vanwege de grote onzekerheden en de lange looptijd van de ontwikkeling is het op z'n zachtst gezegd prematuur om nu al onderzoek te doen naar mogelijke locaties. Zelfs als er een type SMR zou doorbreken, is het nog onbekend welk type dat zal worden. Er zijn diverse ontwerpen met verschillende technologie en verschillende grootte qua te leveren stroom. Dat heeft verstrekkende gevolgen voor de eisen die aan een locatie gesteld moeten worden. Ook is nog niet bekend welke veiligheidsnormen de toezichthouder ANVS gaat hanteren voor de nieuwe kerncentrales. Hoe groot wordt de cirkel waarbinnen er restricties gaan worden opgelegd voor industrie of nieuwbouw van woningen in uw gemeente? Welke koelwaterbehoefte zal een SMR hebben? Hoeveel ruimte zal een kleine kerncentrale innemen? Hoeveel jaren van overlast tijdens de bouwperiode zullen er zijn? Omdat er nog geen duidelijke antwoorden op deze vragen te geven zijn, geldt voor u als gemeente dat bij zoveel onzekerheden er geen enkele zinnige uitspraak over plaatsing van een kleine kerncentrale in uw gemeente te doen valt. Kernafval Een onderbelicht onderwerp is het kernafval. Op dit moment ligt het Nederlandse kernafval deels in Frankrijk en deels bij de COVRA in Zeeland. De Nederlandse overheid heeft officieel als standpunt dat we in 2100 een beslissing moeten hebben genomen over de eindberging en dat deze berging met ingang van 2130 in gebruik moet worden genomen. De vorige regering heeft de wens uitgesproken om al in 2050 een beslissing te hebben genomen. Onduidelijk is waar en wanneer er een veilige eindberging in gebruik kan worden genomen. Uit diverse studies, onder ander van Stanford University, USA is gebleken dat er een grote kans is dat kleine kerncentrales relatief meer kernafval zullen produceren1. Dat maakt het probleem van de eindberging des te urgenter. WISE kan niet begrijpen dat er anno 2026 gewerkt wordt aan plannen voor een nieuwe industrietak en dat geweigerd wordt om na te denken over wat je met het afval moet doen. We willen daarom met de campagne de Nationale Kernafval Race de discussie op scherp zetten. Nationale Kernafval Race WISE is een campagne gestart waarbij we het publiek vragen te stemmen op een dorp of stad waar zij vindt dat het kernafval moet worden opgeslagen. Ook al betekent het wellicht dat het dorp zal moeten verdwijnen voor de komst van het kernafval. De centrale vraag die we stellen; als je kiest voor kernenergie, kies dan ook voor het dorp dat van jou mag verdwijnen. En andersom, als je geen kernafval wilt hebben onder jouw bodem, kies dan ook niet voor kernenergie. De opslag kan overigens in elk dorp in Nederland gebeuren. Afhankelijk van de gekozen bergingstechniek komt elk gebied in Nederland in aanmerking voor de eindberging. Het kan dus ook zijn dat in uw gemeente sprake zal zijn van de eindberging van kernafval. 1 https://sustainability.stanford.edu/news/small-modular-reactors-produce-high-levels-nuclear-waste/ Maak een heldere keuze We roepen u daarom op om een heldere keuze te maken. Of u gaat voor de klimaatdoelen om snel een geheel CO2-vrije energievoorziening te hebben. Of u kiest voor vertraging, door in te zetten op een onbewezen nucleaire techniek die te laat komt om de doelen te halen. Mocht u kiezen voor dit laatste, dan vragen we u dringend ook na te denken over het kernafval en hier uw inwoners over te informeren. Uiteraard kunt u zelf ook stemmen. Ga naar www.kernafvalrace.nl , lees meer en breng uw stem uit. Uiteraard zijn we bereid om onze visie toe te lichten. Namens WISE Nederland, G. Brinkman [email protected] PS Meer informatie vindt u op www.kernafvalrace.nl Aan leden van de gemeenteraad van Smallingerland Drachten, Ons kenmerk Uw kenmerk Behandeld door 28 september 2026 2026-068982 E van Gilst 0512-581234 Onderwerp Subsidieaanvraag WBI Ontwikkelstrategie 2.0 Geachte leden, Met deze brief informeren wij u over het besluit van het college d.d. 28 september 2026 om een subsidieaanvraag in te dienen bij het Rijk in het kader van de Woningbouwimpuls (WBI), 9e tranche. Het gaat hierbij om een aanvraag voor de woningbouwontwikkeling in de Ontwikkelstrategie 2.0. Wij vinden het van belang u op dit moment al te informeren, omdat de aanvraag vooruitloopt op de besluitvorming over het voorbereidingskrediet voor de Ontwikkelstrategie 2.0. In december 2026 zal aan uw gemeenteraad worden gevraagd dit voorbereidingskrediet beschikbaar te stellen. Vooruitlopend op deze besluitvorming moet echter nu een aanvraag voor de Woningbouwimpuls worden ingediend, omdat de 9e tranche op 8 oktober 2026 sluit. Gezien deze strikte sluitingsdatum van de subsidieregeling en de onzekerheid of er nog een volgende tranche komt, willen wij deze kans op rijksfinanciering niet laten lopen. Aanleiding en context In het najaar van 2024 heeft de gemeente het concept Ruimtelijk Ontwikkelperspectief (ROP) gepubliceerd. Dit document biedt een uitwerking van de Omgevingsvisie en schetst de belangrijkste ruimtelijke opgaven die de komende jaren op Smallingerland afkomen. In het concept ROP is ook aangegeven dat er gezocht wordt naar woningbouwlocaties. De Ontwikkelstrategie 2.0 bevat meerdere projecten, 4 projecten met 308 woningen kunnen in aanmerking komen voor de WBI-subsidie. Kern van de subsidieaanvraag De Woningbouwimpuls is een regeling van het Rijk om woningbouwprojecten met een publiek tekort financieel te ondersteunen. Onze projecten voldoen aan de subsidievoorwaarden, o.a. over het minimaal aantal woningen (200) en het percentage betaalbaarheid (minstens 50%). Correspondentie-adres: Gauke Boelensstraat 2 E-mail [email protected] Postbus 10.000 9 2 0 3 R M D r a c h t e n Internet www.smallingerland.nl 9200 HA Drachten T e l e f o o n ( 0 5 1 2 ) 5 8 1 2 3 4 GEMEENTE SMALLINGERLAND Ons kenmerk 2026-068982 Datum 28 september 2026 Bladnr. 2 Deze ronde is een gezamenlijke aanvraag met Friese gemeenten: Ooststellingwerf (59), Waadhoeke (136), Heerenveen (54) en Dantumadiel (168) zodat er in Friesland een substantieel aantal van circa 725 woningen bijgebouwd kan gaan worden als de Woningbouwimpuls wordt toegekend. Penvoerder van de aanvraag is Ooststellingwerf. Belang voor Smallingerland Het indienen van deze subsidieaanvraag is belangrijk omdat het bijdraagt aan versnelling van de betaalbare woningbouw en verlichting van de druk op de woningmarkt. Daarnaast dekt de WBI tot 50% van het publieke tekort, waardoor de gemeentelijke investeringsdruk aanzienlijk lager wordt. Bovendien maakt de subsidie investeringen in infrastructuur en openbare ruimte mogelijk, waarmee de leefbaarheid en ruimtelijke kwaliteit rondom de verschillende projecten worden versterkt. Cofinanciering en financiële consequenties Voorwaarde bij de WBI is dat de gemeente en/of andere overheden 50% van het publiek tekort co-financieren. Na toekenning van de subsidie wordt het toegekende bedrag en de voorwaarden verwerkt in de voor de Ontwikkelstrategie 2.0 op te stellen grondexploitatie. Naar verwachting wordt de grondexploitatie eind 2026 ter vaststelling aan uw gemeenteraad aangeboden. Vervolgproces  In december 2026 wordt uw raad gevraagd om het voorbereidingskrediet voor de Ontwikkelstrategie 2.0 beschikbaar te stellen.  Eind 2026/begin 2027 is er duidelijkheid over de toekenning van de WBI-subsidie.  Indien de subsidie wordt toegekend, wordt, nadat ook de Ontwikkelstrategie door het college is vastgesteld, de grondexploitatie inclusief subsidie ter vaststelling aan uw gemeenteraad voorgelegd. Slot Het college acht het van groot belang om nu in te zetten op deze kansrijke subsidieaanvraag. Daarmee voeren wij onze gezamenlijke ambitie uit om betaalbare woningen te realiseren en de lokale en regionale woningbouwopgave te versnellen en financieel te versterken. Zodra er duidelijkheid is over de uitkomst van de aanvraag en de financiële consequenties, zullen wij uw gemeenteraad nader informeren. Wij hopen u met deze brief voldoende geïnformeerd te hebben. Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders, secretaris burgemeester Siebren van der Berg Fred Veenstra Aan De fractie van de ChristenUnie Smallingerland Drachten, Ons kenmerk Uw kenmerk Behandeld door 14 oktober 2026 2024-078822 P. Nicolai 0512 - 581 234 Onderwerp Beantwoording schriftelijke vragen maatschappelijke gevolgen Boornbergum Geachte fractie van de ChristenUnie Smallingerland, Op 14 oktober jl. heeft u schriftelijke vragen gesteld over de maatschappelijke gevolgen van de keuzes in het ontwerp-ROP voor Boornbergum. Via deze brief beantwoorden wij uw vragen. 1. Sociale draagkracht: In het OER (§10.3.1 en §14.3.1) worden risico's genoemd voor de dorpsidentiteit en saamhorigheid. Is er aanvullend onderzoek gedaan naar de vraag of Boornbergum de groei met maximaal 500 woningen sociaal kan dragen? Zo ja, wat zijn de conclusies? In de OER is expliciet gekeken naar de mogelijke effecten van woningbouw op de lokale identiteit en saamhorigheid. Daaruit volgt dat een groei van het dorp negatieve effecten kan hebben, met name wanneer de groei in een hoog tempo plaatsvindt. De OER laat zien dat deze effecten niet vaststaan, maar mede afhangen van de wijze waarop de ontwikkeling wordt vormgegeven. Volgens de OER kunnen maatregelen zoals fasering, een passende ruimtelijke inpassing en een goede aansluiting op de lokale situatie bijdragen aan het beperken van mogelijke negatieve effecten op identiteit en saamhorigheid. Overigens blijkt uit de OER dat een meer verspreide woningbouwstrategie vergelijkbare aandachtspunten met zich meebrengt, waarbij de effecten minder in Boornbergum geconcentreerd zijn maar zich deels verplaatsen naar andere dorpen binnen de gemeente. Het college ziet op basis van de OER voldoende mogelijkheden om deze effecten te mitigeren. De verdere invulling hiervan zal als onderdeel van het masterplan voor Boornbergum, samen met het dorp en andere betrokkenen, nader worden uitgewerkt. Het college ziet daarom op dit moment geen aanleiding voor aanvullend onderzoek. 2. Maatschappelijke voorzieningen: Het OER (§14.3.5) benoemt kansen voor maatschappelijke voorzieningen. Zijn er ook concrete prognoses beschikbaar voor de gevolgen voor scholen, kinderopvang, sportvoorzieningen en verenigingen, inclusief de benodigde capaciteit en kosten? Er zijn op dit moment geen prognoses beschikbaar die specifiek zijn gekoppeld aan de in het ontwerp-ROP opgenomen woningbouwontwikkeling. Het ontwerp-ROP gaat primair over de vraag waar ruimtelijke ontwikkeling op langere termijn mogelijk en wenselijk is. Correspondentie-adres: Gauke Boelensstraat 2 E-mail [email protected] Postbus 10.000 9 2 0 3 R M D r a c h t e n Internet www.smallingerland.nl 9200 HA Drachten T e l e f o o n ( 0 5 1 2 ) 5 8 1 2 3 4 GEMEENTE SMALLINGERLAND Ons kenmerk 2024-078822 Datum: 14 oktober 2026 Bladnr. 2 De gevolgen voor scholen, kinderopvang, sportvoorzieningen, verenigingen en andere maatschappelijke voorzieningen hangen echter sterk samen met de uiteindelijke fasering, programmering en uitwerking van de woningbouwontwikkeling. Juist deze samenhang tussen woningbouwontwikkeling en maatschappelijke voorzieningen vormt een belangrijk vraagstuk voor de volgende fase. Door de woningbouwontwikkeling zorgvuldig te faseren en af te stemmen op de maatschappelijke opgaven die er liggen, kan de meerwaarde van de ontwikkeling worden vergroot. Groei leidt niet alleen tot extra vraag naar voorzieningen, maar kan ook bijdragen aan het behoud en de versterking van scholen, verenigingen, sportvoorzieningen en andere maatschappelijke functies. De gemeente werkt daarom momenteel aan een programma maatschappelijke voorzieningen (zie ook p. 10 van het ontwerp-ROP). Hierin wordt in beeld gebracht welke opgaven en investeringen de komende jaren worden verwacht en wat daarvan de ruimtelijke consequenties zijn. De uitkomsten van dit programma worden benut bij de verdere uitwerking van de ontwikkelstrategie, de fasering van de woningbouwopgave en de afstemming tussen woningbouw en maatschappelijke voorzieningen. Juist in gebieden waar meerdere ontwikkelingen samenkomen, zoals in Boornbergum, wil de gemeente hierover ook nadrukkelijk samen met inwoners, maatschappelijke organisaties en andere betrokkenen het gesprek voeren. 3. Welzijn en leefbaarheid: Is er aanvullend onderzoek gedaan naar de gevolgen van deze groei voor het welzijn, de gezondheid en de kwaliteit van leven van de huidige inwoners van Boornbergum? Het college heeft er bewust voor gekozen het OER breed in te steken en niet alleen te kijken naar milieueffecten. In het OER zijn daarom ook de effecten van de gemaakte keuzes op verbondenheid (sociale samenhang) en identiteit, een gezonde leefomgeving, een veilige leefomgeving, sociale veiligheid en maatschappelijke basisvoorzieningen onderzocht. Uit het OER volgt dat een ontwikkeling van deze omvang aandachtspunten met zich mee kan brengen, maar ook dat de effecten sterk afhangen van de uiteindelijke fasering, programmering en de concrete wijze waarop de ontwikkeling wordt vormgegeven. Het OER laat zien dat er voldoende mogelijkheden zijn om mogelijke negatieve effecten te beperken en hiermee rekening te houden in de verdere uitwerking. Het college ziet daarom op dit moment geen aanleiding voor aanvullend onderzoek naar aspecten die niet reeds in het OER zijn beschouwd. 4. Vervolg en onderbouwing: Het OER geeft aan dat de maatschappelijke effecten mede afhankelijk zijn van de fasering en de wijze waarop nieuwe inwoners worden opgenomen in het dorp. Wanneer worden deze aspecten verder uitgewerkt en in hoeverre kunnen de uitkomsten nog leiden tot aanpassing van de voorgestelde woningbouwaantallen? De aspecten waarnaar wordt verwezen, zoals fasering en de wijze waarop nieuwe bewoners onderdeel worden van het dorp, worden uitgewerkt in de vervolgfase. Het ontwerp-ROP bevat een uitvoeringsagenda (p. 68 e.v.), waarin per thema is aangegeven welke vervolgstappen worden voorzien en wanneer deze op hoofdlijnen aan de orde zijn. De mate van detail verschilt daarbij per thema en gebied. Voor Boornbergum wil de gemeente kort na vaststelling van het ROP starten met het opstellen van een masterplan. Daarbij worden deze onderwerpen, samen met inwoners en andere betrokkenen, nader uitgewerkt. GEMEENTE SMALLINGERLAND Ons kenmerk 2024-078822 Datum: 14 oktober 2026 Bladnr. 3 Op basis van het OER ziet het college op dit moment geen aanleiding om de voorgestelde woningbouwaantallen aan te passen. Het OER laat zien dat een ontwikkeling van deze omvang aandachtspunten met zich mee kan brengen, maar ook dat er voldoende mogelijkheden zijn om mogelijke negatieve effecten te mitigeren. Daarbij spelen juist de fasering, programmering en de concrete wijze waarop de ontwikkeling wordt vormgegeven een belangrijke rol. Het college ziet de verdere uitwerking daarom primair als een opgave om de ontwikkeling zorgvuldig vorm te geven, niet als aanleiding om de in het ontwerp-ROP opgenomen ontwikkelruimte aan te passen. Wij vertrouwen erop u met deze brief voldoende geïnformeerd te hebben. Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders, l.secretaris, burgemeester, Gerdien Tiesinga Fred Veenstra Aan Raadsfractie PRO Smallingerland T.a.v. de heer M. Noordhoff Drachten, Ons kenmerk Uw kenmerk Behandeld door 7-10-2026 2024-078822 Anco Hoen 0512 - 581 234 Onderwerp Beantwoording schriftelijke vraag: ligging groene buffer Boornbergum Geachte heer Noordhoff, Op 28 september 2026 heeft u schriftelijke vragen gesteld over het Ruimtelijk Ontwikkelperspectief en de ligging van de groene buffer in Boornburgum. Via deze brief beantwoorden wij uw vragen. Uw vraag luidt als volgt: “Kan het college inzichtelijk maken welke integrale ruimtelijke afweging ten grondslag ligt aan de keuze om de groene buffer aan de Drachtster zijde en de woningbouw aan de Boornbergumer zijde te situeren, en hoe daarbij de omgekeerde ligging is beoordeeld?” Antwoord: De kaartbeelden in het Ruimtelijk Ontwikkelperspectief (ROP) zijn, passend bij het karakter van het ROP, schetsmatig van aard. Het ROP legt de ruimtelijke ontwikkelrichting vast, waaronder de keuze voor woningbouw aan de oostzijde van Boornbergum en een kwalitatieve groene bufferzone tussen Boornbergum en Drachten. De exacte begrenzing en inrichting van deze gebieden worden in een vervolgfase nader uitgewerkt. Daarbij worden ook de landschappelijke, ecologische, recreatieve en verkeerskundige aspecten verder onderzocht en afgewogen. Voor de woningbouwopgave acht het college het op dit moment het meest wenselijk om de uitbreidingsrichting primair aan de oostzijde van Boornbergum te situeren, met daaraan ondersteunend ontwikkelingen aan de west- en zuidzijde. In het kader van het ROP en de stedenbouwkundige verkenning zijn verschillende ontwikkelrichtingen voor Boornbergum beschouwd. Op basis van de gemaakte integrale afweging is gekozen voor het voorliggende ruimtelijke perspectief. Aan deze keuze liggen verschillende overwegingen ten grondslag. In de eerste plaats sluit deze keuze aan bij de doelstelling om Boornbergum als centrumkern te versterken. Nieuwe woningbouw aan de oostzijde draagt sterker bij aan de vitaliteit van het dorp en het draagvlak voor voorzieningen, verenigingen en maatschappelijke functies. Daarbij sluit deze ontwikkelrichting aan op de bestaande ruimtelijke structuur van Boornbergum, de aanwezige voorzieningen en de beoogde locatie voor het nieuwe MFC. Een uitbreiding aan de zijde van Drachten voegt naar verwachting minder toe aan deze functies, omdat nieuwe bewoners zich in sterkere mate op Drachten zullen oriënteren. Correspondentie-adres: Gauke Boelensstraat 2 E-mail [email protected] Postbus 10.000 9 2 0 3 R M D r a c h t e n Internet www.smallingerland.nl 9200 HA Drachten T e l e f o o n ( 0 5 1 2 ) 5 8 1 2 3 4 GEMEENTE SMALLINGERLAND Ons kenmerk 2024-078822 Datum 2025 Bladnr. 2 Daarnaast beschikt de gemeente aan de oostzijde van Boornbergum over grondposities. Hoewel dit geen doorslaggevend argument is geweest, speelt het wel een rol bij de uitvoerbaarheid van de woningbouwopgave. De aanwezige grondposities maken het mogelijk om relatief snel stappen te zetten in de ontwikkeling van woningen. Gezien de grote behoefte aan woningen is ook de uitvoerbaarheid een relevant onderdeel van de afweging geweest. Verder is de gekozen ontwikkelrichting in lijn met de eerder vastgestelde Omgevingsvisie Smallingerland. Daarin is vastgelegd dat de toekomstige verstedelijkingsopgave van Drachten voornamelijk binnen de bestaande stedelijke structuur wordt opgevangen en dat geen uitbreiding in westelijke richting vanuit De Trisken of Himsterhout wordt voorzien. Tevens is in de omgevingsvisie opgenomen dat de historische linten, waaronder De Heide, de Skeanewei, Galhoeke en de Sanbuorren, behouden blijven en zich ontwikkelen tot groene verbindingen tussen Drachten, het landschap en de omliggende dorpen. De keuze om de woningbouwontwikkeling primair aan de oostzijde van Boornbergum te concentreren en ruimte te houden voor een groene overgang aan de zijde van Drachten, sluit aan bij deze eerder door de raad vastgelegde uitgangspunten. Tijdens de nadere uitwerking worden de wenselijkheid en haalbaarheid van een verplaatsing van de sportvelden in Boornbergum richting de groene buffer onderzocht. Deze verplaatsing kan kansen bieden om de groene buffer, inclusief sportvelden, robuuster en kwalitatief hoogwaardiger vorm te geven én om de vrijkomende locatie in het hart van Boornbergum, inclusief de bijbehorende milieucontouren, te benutten voor woningbouw. Het college hecht eraan deze uitwerking samen met het dorp vorm te geven. Onder meer via het op te stellen masterplan worden inwoners, Plaatselijk Belang, verenigingen en andere betrokkenen in Boornbergum actief betrokken bij de verdere invulling van de woningbouwontwikkeling, de groene buffer en de mogelijke verplaatsing van de sportvelden. Zo kunnen de kennis en wensen uit het dorp een plek krijgen in de nadere uitwerking. Wij vertrouwen erop u met deze brief voldoende geïnformeerd te hebben. Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders, l.secretaris burgemeester Gerdien Tiesinga Fred Veenstra Aan VVD-fractie Smallingerland Drachten, Ons kenmerk Uw kenmerk Behandeld door 14 oktober 2026 2024-078822 P. Nicolai 0512 - 581 234 Onderwerp Beantwoording schriftelijke vraag: verhouding POVI Fryslân tot ontwerp-ROP en OER Geachte VVD-fractie, Op 9 oktober jl. heeft u schriftelijke vragen gesteld over de verhouding van de vastgestelde POVI Fryslân tot het ontwerp-ROP en de OER. Via deze brief beantwoorden wij uw vragen. 1. Heeft het college het ontwerp-ROP en de bijbehorende OER inmiddels getoetst aan de op 30 september 2026 vastgestelde POVI Fryslân, inclusief de aangenomen amendementen? Zo ja, welke afwijkingen of tegenstrijdigheden zijn daarbij geconstateerd? Zo nee, wanneer vindt deze toetsing plaats? Nee, een afzonderlijke integrale toets aan de op 30 september vastgestelde POVI Fryslân heeft niet plaatsgevonden. Wel zijn de in het ontwerp-ROP gemaakte keuzes gedurende het proces op hoofdlijnen afgezet tegen het provinciale beleid. Ook heeft gedurende het proces op verschillende momenten afstemming plaatsgevonden met de provincie over de inhoud en richting van het ROP. De provincie is daarmee actief betrokken geweest bij het proces en de keuzes die daarin zijn verkend. Daarbij is ook onderkend dat op onderdelen sprake is van spanning met de provinciale voorkeursrichting. Dit is in het ontwerp-ROP (zie p.9) ook benoemd. Het college ziet daarin geen reden om de behandeling van het ontwerp-ROP uit te stellen. Juist met het ROP maakt de gemeente inzichtelijk hoe zij haar opgaven ruimtelijk wil invullen. Dat biedt vervolgens een concrete basis voor het gesprek met de provincie over eventuele verschillen in beleidsuitgangspunten. Daarbij past ook de lijn die Provinciale Staten bij de vaststelling van de POVI in een aangenomen amendement over woningbouw hebben bevestigd: provinciale kaders zijn richtinggevend, maar de uiteindelijke ruimtelijke afweging vraagt om een beoordeling van de lokale situatie, opgaven en eerder gemaakte bestuurlijke afspraken. Juist om dit gesprek op een goede wijze met de provincie te kunnen voeren is het ROP opgesteld. Tot slot geldt dat de POVI primair een zelfbindende provinciale beleidsvisie is. De verdere juridische doorwerking volgt via provinciale regels en besluiten. Correspondentie-adres: Gauke Boelensstraat 2 E-mail [email protected] Postbus 10.000 9 2 0 3 R M D r a c h t e n Internet www.smallingerland.nl 9200 HA Drachten T e l e f o o n ( 0 5 1 2 ) 5 8 1 2 3 4 GEMEENTE SMALLINGERLAND Ons kenmerk Datum: 14 oktober 2026 Bladnr. 2 2. Hoe verhoudt de voorgenomen ontwikkeling van circa 500 woningen bij Boornbergum zich tot de provinciale uitgangspunten voor woningbouwconcentratie, autonome woningbehoefte en de schaal van dorpsuitbreidingen? De ontwikkeling van maximaal circa 500 woningen in Boornbergum komt voort uit de constatering dat de gemeentelijke woningbouwopgave niet volledig binnen de bestaande stedelijke structuur van Drachten kan worden opgevangen. Ook bij maximale benutting van binnenstedelijke locaties blijft aanvullende ontwikkelruimte nodig om invulling te geven aan de woningbehoefte en de hierover gemaakte regionale afspraken. Het college heeft daarom onderzocht op welke locaties deze opgave op een ruimtelijk verantwoorde wijze kan worden gerealiseerd. Daarbij is gekozen voor een strategie waarin Drachten het grootste deel van de groei opvangt, aangevuld met een beperkt aantal locaties die vanwege hun ligging, bereikbaarheid, voorzieningenniveau en ontwikkelmogelijkheden een aanvullende bijdrage kunnen leveren. Boornbergum is één van deze locaties. Deze keuze past ook binnen de richting die in de recent vastgestelde POVI Fryslân wordt geschetst. In de gebiedsgerichte uitwerking voor Drachten wordt expliciet benoemd dat de verdere ontwikkeling van het innovatieve economische cluster rond Drachten leidt tot een aanvullende woningbouwopgave. Daarbij wordt naast binnenstedelijke ontwikkelingen en de langere termijnontwikkeling ten zuiden van de A7 ook woningbouw rond Boornbergum expliciet als optie genoemd. Daarnaast hebben Provinciale Staten bij de vaststelling van de POVI verduidelijkt dat de daarin opgenomen groeipercentages een indicatief karakter hebben en geen harde maxima vormen. Daarbij is expliciet bevestigd dat lokale omstandigheden, regionale woningbehoefte en bestaande bestuurlijke afspraken aanleiding kunnen zijn om tot een andere afweging te komen. Juist het ROP geeft invulling aan die lokale afweging door de woningbehoefte, de ruimtelijke mogelijkheden en de effecten op de leefomgeving integraal in beeld te brengen. Ten slotte is relevant dat ook het Rijk de betekenis van deze ontwikkeling onderkent. Voor de ontwikkeling van Boornbergum is onlangs € 1,9 miljoen vanuit de Woningbouwimpuls toegekend voor de realisatie van circa 402 woningen. Hiermee spreekt ook het Rijk vertrouwen uit in de bijdrage die deze locatie kan leveren aan de woningbouwopgave. Kan het college daarbij aangeven welk deel van deze woningen is gebaseerd op de aantoonbare lokale woningbehoefte en welk deel op een bovenlokale of regionale behoefte? Op basis van de huidige prognoses wordt de huidige lokale woningbehoefte in Boornbergum geraamd op 35 woningen tot 2040. Een deel (16 woningen) van deze 35 woningen zijn al gerealiseerd of kunnen op basis van een reeds vastgesteld omgevingsplan gebouwd worden. De restopgave vanuit de lokale woningbehoefte in Boornbergum zelf wordt daarmee voor de periode tot 2040 ingeschat op ongeveer 20 woningen. De overige woningen zijn op de bovenlokale of regionale behoefte op te vangen. Zie voor een uitgebreide toelichting ook p. 91-93 van de OER. 3. Op welke wijze is aangetoond dat Boornbergum, mede gelet op de provinciale ruimtelijke uitgangspunten, een geschiktere locatie is voor deze bovenlokale woningbouwopgave dan alternatieve locaties, waaronder Drachten? De ontwikkeling in Boornbergum is niet het gevolg van de conclusie dat Boornbergum geschikter is voor woningbouw dan Drachten. Het ontwerp-ROP gaat er juist vanuit dat Drachten veruit het grootste deel van de woningbouwopgave opvangt. GEMEENTE SMALLINGERLAND Ons kenmerk Datum: 14 oktober 2026 Bladnr. 3 Om invulling te geven aan de totale woningbouwopgave is het college echter van oordeel dat niet uitsluitend kan worden ingezet op ontwikkelingen binnen Drachten. Daarom is ook gekeken naar andere locaties die een bijdrage kunnen leveren aan de gemeentelijke woningbouwopgave. Boornbergum is daarbij beoordeeld op onder meer ruimtelijke kwaliteit, bereikbaarheid, uitvoerbaarheid en effecten op de leefomgeving. Deze aspecten zijn onderzocht in de stedenbouwkundige verkenning en de OER. Uit het OER blijkt niet dat sprake is van onaanvaardbare effecten of ruimtelijke belemmeringen die woningbouwontwikkeling in Boornbergum uitsluiten. Het college heeft vervolgens geconcludeerd dat Boornbergum een geschikte aanvullende ontwikkellocatie is. Daarbij spelen onder meer de aanwezigheid van voorzieningen, de ligging nabij Drachten, de mogelijkheid om woningen op voldoende schaal toe te voegen en de kansen om woningbouw te combineren met investeringen in leefbaarheid, ruimtelijke kwaliteit en voorzieningen. Ook maakt een meer geconcentreerde ontwikkelstrategie het mogelijk de woningbouwopgave effectiever en sneller te realiseren dan wanneer de opgave over veel kleinere locaties wordt verspreid. Dat ook de provincie in de gebiedsgerichte uitwerking van de POVI Fryslân woningbouw rond Boornbergum expliciet benoemt als mogelijke ontwikkelrichting, bevestigt dat deze locatie ook door de provincie wordt gezien als een geschikte plek om een (bovengemiddelde) bijdrage te leveren aan de woningbouwopgave van Smallingerland. 4. De gemeentelijke OER signaleert aandachtspunten rond water, bodem en een toekomstige drinkwaterwinning bij Boornbergum. Welke gevolgen hebben de vastgestelde provinciale uitgangspunten en eventuele nieuwe ruimtelijke reserveringen voor de haalbaarheid en geschiktheid van de in het ROP opgenomen ontwikkellocaties? Het klopt dat de OER aandachtspunten signaleert rond water, bodem en een mogelijke toekomstige drinkwaterwinning bij Boornbergum. Deze aandachtspunten waren ook al bekend bij de totstandkoming van het ROP en zijn daarom meegenomen in de uitgevoerde onderzoeken en afwegingen. De OER laat zien dat deze aandachtspunten aandacht vragen bij de verdere uitwerking van de ontwikkeling, maar niet leiden tot onoverkomelijke belemmeringen. Daarbij zijn ook maatregelen in beeld gebracht om effecten te beperken of te mitigeren. De recent vastgestelde provinciale uitgangspunten en ruimtelijke reserveringen geven geen aanleiding om de haalbaarheid of geschiktheid van de in het ROP opgenomen ontwikkellocaties anders te beoordelen. Integendeel, de mogelijke drinkwaterwinning was al bekend en heeft gedurende het proces mede aanleiding gegeven om de kaartbeelden verder aan te scherpen en de woningbouwontwikkeling sterker aan de oostzijde van Boornbergum te concentreren. Het college ziet daarom geen gevolgen voor de haalbaarheid van de voorgestelde ontwikkeling. 5. Is het college van mening dat de gemeentelijke OER, gelet op de inmiddels vastgestelde POVI en de aangenomen amendementen, nog een voldoende actuele en volledige basis vormt voor de definitieve besluitvorming over het ROP? Is het college bereid de gemeenteraad voorafgaand aan de definitieve vaststelling een schriftelijke toetsing aan het provinciale beleid voor te leggen? Ja. Het college is van oordeel dat de OER nog steeds een voldoende actuele en volledige basis vormt voor de besluitvorming over het ROP. GEMEENTE SMALLINGERLAND Ons kenmerk Datum: 14 oktober 2026 Bladnr. 4 De provinciale uitgangspunten waarnaar wordt verwezen waren grotendeels al bekend tijdens het opstellen van het ontwerp-ROP en de OER. Voor zover de vastgestelde POVI en de aangenomen amendementen nadere accenten leggen, ziet het college daarin geen aanleiding om de onderzochte ontwikkelrichtingen of de conclusies uit de OER anders te beoordelen. Daarbij is van belang dat de OER juist is opgesteld om de effecten van verschillende ruimtelijke keuzes op onder meer wonen, landschap, natuur, verkeer, water en leefomgeving inzichtelijk te maken. Het onderzoek laat zien dat de voorgestelde ontwikkelrichtingen uitvoerbaar zijn en dat eventuele aandachtspunten in de verdere uitwerking kunnen worden geadresseerd. Het college ziet op dit moment dan ook geen aanleiding voor een aanvullende of afzonderlijke toets die tot wezenlijk andere conclusies zou leiden dan reeds in het ontwerp- ROP en de OER zijn opgenomen. Ook ziet het college geen noodzaak om voorafgaand aan de definitieve vaststelling een afzonderlijke schriftelijke toets aan het provinciale beleid aan de raad voor te leggen. De relatie met het provinciale beleid is reeds betrokken bij de totstandkoming van het ontwerp-ROP en de OER. Zoals gebruikelijk blijft de gemeente in de verdere uitvoering van het ROP in gesprek met de provincie. Daarbij zal ook worden gesproken over de onderdelen waarop sprake is van spanning tussen gemeentelijke en provinciale beleidsuitgangspunten en wat dit betekent voor de verdere uitwerking van concrete projecten en programma's. Wij vertrouwen erop u met deze brief voldoende geïnformeerd te hebben. Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders, l.secretaris, burgemeester, Gerdien Tiesinga Fred Veenstra Aan De fractie van CDA Smallingerland Drachten, Ons kenmerk Uw kenmerk Behandeld door 14 oktober 2026 2024-078822 P. Nicolai 0512 - 581 234 Onderwerp Beantwoording schriftelijke vraag ontwerp-ROP Geachte fractie van CDA Smallingerland, Op 12 oktober jl. heeft u een schriftelijke vraag gesteld over de keuze voor het scenario concentreren in het ontwerp-ROP. Via deze brief beantwoorden wij uw vraag. Uw vraag luidt als volgt: In het ROP wordt gekozen bij het thema wonen voor het scenario concentreren. De omgevingseffectrapportage (OER) behandelt ook een alternatief: verspreiden. De woningbouw zal dan gelijkmatiger over de dorpen worden verdeeld. Wat zijn de bestuurlijke overwegingen geweest om niet te kiezen voor het scenario ‘verspreiden’, maar toch voor ‘concentreren’? Het scenario verspreiden is in het OER onderzocht om inzicht te krijgen in de effecten van een meer gelijkmatige verdeling van woningbouw over de dorpen. Uit het OER blijkt echter niet dat dit scenario vanuit milieu- of omgevingsperspectief duidelijk gunstiger is dan het scenario concentreren. De verschillen in effecten zijn beperkt en in beide gevallen blijven de effecten binnen aanvaardbare bandbreedten. Daarmee is de keuze uiteindelijk vooral een ruimtelijke en strategische afweging geweest. De keuze voor het scenario concentreren vloeit voort uit de wens om woningbouw niet alleen te gebruiken voor het accommoderen van groei, maar ook als instrument om ruimtelijke kwaliteit, leefbaarheid en het draagvlak voor voorzieningen gericht te versterken. Door een groter deel van de woningbouwopgave te bundelen in Drachten en een beperkt aantal andere locaties ontstaat meer ruimte om te investeren in de kwaliteit en vitaliteit van deze kernen en om woningbouw, voorzieningen, bereikbaarheid en openbare ruimte in samenhang te ontwikkelen. Daarnaast is meegewogen dat concentratie op een beperkt aantal locaties meer mogelijkheden biedt om de woningbouwopgave binnen afzienbare termijn te realiseren. Gelet op de urgentie van de woningbouwopgave is de uitvoerbaarheid van locaties daarbij een belangrijk aandachtspunt. Zo beschikt de gemeente op sommige locaties, waaronder Boornbergum, al over substantiële grondposities. Ook doen zich op specifieke locaties kansen voor die een kwalitatief hoogwaardige gebiedsontwikkeling kunnen vergroten, zoals de voorgenomen herontwikkeling van het Fries Congrescentrum. Correspondentie-adres: Gauke Boelensstraat 2 E-mail [email protected] Postbus 10.000 9 2 0 3 R M D r a c h t e n Internet www.smallingerland.nl 9200 HA Drachten T e l e f o o n ( 0 5 1 2 ) 5 8 1 2 3 4 GEMEENTE SMALLINGERLAND Ons kenmerk 2024-078822 Datum: 14 oktober 2026 Bladnr. 2 Dit vergroot de mogelijkheden om regie te voeren op de ontwikkeling en de tijdige realisatie van woningen. Een meer verspreide verdeling van woningen over alle dorpen draagt weliswaar bij aan een bredere spreiding van de groei, maar maakt het lastiger om op specifieke locaties voldoende schaal te creëren om eerdergenoemde ruimtelijke, maatschappelijke en uitvoeringsvoordelen te realiseren. Een dergelijke strategie vraagt bovendien om gelijktijdige woningbouwontwikkelingen op veel meer locaties, met bijbehorende planologische procedures, onderzoeken, participatietrajecten en investeringen. Dit legt een groter beslag op de beschikbare ambtelijke capaciteit, vergroot de uitvoeringsrisico's en maakt het lastiger om de woningbouwopgave binnen afzienbare termijn te realiseren. Daarnaast moeten ook in een spreidingsscenario op verschillende locaties maatregelen worden getroffen op het gebied van bereikbaarheid, openbare ruimte, voorzieningen, water, landschap en leefomgeving. Doordat de woningbouwopgave dan over meer locaties wordt verdeeld, ontstaat minder schaal om dergelijke investeringen doelmatig uit te voeren en financieel te dragen. Ook biedt dit minder mogelijkheden om aanvullende kwaliteitseisen aan ontwikkelingen te verbinden en publieke investeringen via gebiedsontwikkeling terug te verdienen. Tegen deze achtergrond heeft het college geconcludeerd dat een meer geconcentreerde ontwikkelstrategie de beste mogelijkheden biedt om de woningbouwopgave tijdig te realiseren én tegelijkertijd te investeren in ruimtelijke kwaliteit, leefbaarheid en voorzieningen. Daarbij is tevens meegewogen dat deze benadering beter aansluit bij de provinciale voorkeursrichting, waarin wordt uitgegaan van concentratie van groei op een beperkt aantal daarvoor geschikte locaties. De keuze voor concentreren betekent niet dat andere dorpen geen ruimte krijgen voor ontwikkeling. Het ROP blijft ruimte bieden voor woningbouw die past bij de lokale behoefte en de kenmerken van de verschillende dorpen. Wij vertrouwen erop u met deze brief voldoende geïnformeerd te hebben. Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders, l.secretaris burgemeester Gerdien Tiesinga Fred Veenstra GEMEENTE SMALLINGERLAND Ons kenmerk 2024-078822 Datum: 14 oktober 2026 Bladnr. 3 Aan do raad van de gemeente Smallingerland t.a.v. hel College van Burgemeester en Wethouders Postbus 10.000 (9200HA) DRACHTEN (per mailbericht aan [email protected] en aan [email protected] verzonden, alsmede per aangetekende post) betreft Transformatie Locatie Oprijlaan 1-5 (9205 BZ)Drachten, kadastraal bekend: Gemeente Boornbergum, Sectie E Nummer 214 datum: 14 oktober 2026 kenmerk: ha/gemsm20241014-001 UW kenmerk: Geacht college. In aansluiting op het gesprek met de heer Tj. Van der Meer, wethouder portefeuille ruimle, wonen en ruimtelijke ordening en mevrouw ingeleend projectleider ten behoeve van het masterplan Boamburgum, op woensdag 7 oktober jongstleden deel ik u het vozende mede. 1. Inleiding Tijdens het hiervoor bedoelde gesprek is door mij kenbaar gemaakt dat er sinds de bekrachtiging van het voorkeursrecht door de raad in december 2023 weinig voortgang is geboekt in het uitvoering te geven aan de visie die ten grondslag heeft gelogen aan het toepossen van het bestuursmiddel wel voorkeursrecht gemeente (oud). De reden dat er weinig voortgang is geboekt is onder meer gelegen in het feit dat de gemeente de ruimtelijke ontwikkeling van de FCPC-localie nel een "gemeentewijde bril op" benaderd, als onderdeel van de omvangrijke voorgenomen planontwikkeling tussen de westzijde van Drachten en de oostzijde van Boamburgum en koppelt aan eventuele uitbreidingen van andere komen in do gemeente. Dit laatste is een gevolg van het feit dat de inwoners van Boamburgum zich massaal verzetten tegen de door het college voorgenomen ruimtelijke ontwikkeling tussen 1 van 5 Drachten en Boamburgum. Met recht kan worden vastgesteld dat Boamburgum het onwenselijk acht om door Drachten te worden "opgeslokt" en zich met hand en land hiertegen verzet. in mijn hoedanigheid van eigenaar van de onverdeelde helft van de FCPC-locatie wens ik duidelijkheid te verkrijgen. De locatie met de huidige opstallen bied! met in achtneming van de vigerende milieuvergunning een scala aan mogelijkheden. Uit bedrijfseconomisch oogpunt acht ik het onwenselijk om beslissingen ten aanzien van de locatic nog langer uit te stellen. Het nog langer leeg laten slaan en onbenut laten van de terreinen en de zich daarop bevindende opstallen is uit financieel oogpunt niet langer aanvaardbaar. Het is van tweeën één, of de huidige locatie wordt binnen het vigerende bestemmingsplan en met in achtneming en benutting van de vigerende milieuvergunning langdurig verhuurd, of er wordt vaart gemaakt met het realiseren van woningbouw. Nu het college de voorgenomen plannen in een (m.i.) te breed perspectief ziel, is de kans rodel aanwezig dat de doorlooptijd van de ruimtelijke ontwikkeling aanzienlijk en onevenredig wordt vertraagd. Teneinde duidelijkheid te schoppen en voortgang te boeken heb ik mij voorgenomen om het initiatief om woningbouw op de FCPC-locatie te ontwikkelen naar mij toe te trekken. Dit te meer door de FCPC-locatie van dusdanige omvang is do t deze locatie zich ervoor leent om standalone te worden (her)ontwikkeld. De voordelen van de standalone ontwikkeling zijn dat er ten aanzien van de toekomst eerder duidelijkheid wordt geschapen en dat er veel eerder in de "schreeuwende" woningbehoefte kan worden voorzien dan langs de door het college ingeslagen weg. In verband hiermee leg ik hierbij het volgende plan aan U voor. 2. Algemene gegevens Dit formele conceptverzoek wordt ingediend len behoeve van de beoordeling aan de Omgevingslafel van de Gemeente Smallingerland. Het betreft de integrale transformatie van verouderde commerciële, paard gerelateerde en maatschappelijke functies naar een hoogwaardig, gedifferentieerd woongebied. - Locatie: Oprijlaan (huidige FCPC-locatie). Drachten - Kadastrale aanduiding: Gemeente Boombergum, sectie E. perceelnummer 2140 - Huidige functie in het (fijdelijke) omgevingsplan van de gemeente Smallingerland: Gemengd Paardensportcentrum’ Beoogde ontwikkeling: 250 woningen C.O. 2 van 5 3. Projectomschrijving en Stedenbouwkundige Visie Het voorliggende stedenbouwkundige plan beoogt de transformatie van de verouderde en grootschalige bebouwing van hel FCPC-locatie naar een open, parkachtige woonomgeving, vooralsnog genaamd project "De Hynsteblom". In het navolgende kom ik nader op de keuze voor deze noem terug. De stedenbouwkundige opzet respecteert de directe ligging nabij de ecologische zone van de Oude Drait en vormt een organische overgang tussen het stedelijke gebied en coulissenlandschap dat typerend, is voor de Friese wouden. Het plangebied wordt onderverdeeld in drie stra tegische zones: - Oostzijde (Aansluiting Himsterhout): Positionering van de gestapelde bouw (appartementen tot maximaal 4 bouwlagen, overeenkomstig de bouwhoogte van de bestaande bebouwing). Deze zone fungeert als logische stedelijke afronding en sluit direct aan op de infrastructuur van de bestaande wijk Himsterhout, levens de huidige ontsluitingsweg van de FCPC-locatie. Centrumzone (De Wijk- en mobiliteilshub): Het maatschappelijke en logistieke hart van de wijk. Hier wordt een centrale wijkkamer gerealiseerd (bijeenkomsten lot 80 personen] inclusief twee tweepersoonslogeerkamers voor gasten van bewoners. Tevens bevindt zich hier de centrale pakkethub, alsmede een overdekte mobiliteitshub voor 3 elektrische deelauto’s. - Zuid- en Westzijde [Groene landschapsbuffer): Inrichting van een extensieve woonomgeving met ruime grondgebonden kavels ingebed in brede groonstructuren en omvangrijke waterpartijen. Deze zone waarborgt de hardle ROP-ais omtrent het behoud en de versterking van de groene bufferzone tussen de westrand van Drachten en de dorpskern van Boamburgum. 4. Woningbouwdifferentiatie en Doelgroepen Teneinde optimaal invulling te geven aan het provinciale en gemeentelijke woonbeleid, alsmede de randvoorwaarden van de voor deze zone toegekende Woningbouwimpuls (WBI) te respecteren, is gekozen voor een strikt evenredige verdeling (4x 25%) over de doelgroepen. Het programma omvat 25% gestapelde bouw (maximaal 4 bouwlagen): I. doelgroep starters": circa 63 eenheden bestaande uit een mix van appartementen en geschakelde woningen gelokaliseerd aan de oostflank en rond het centrum, verdeeld in vrije sector en sociale woningbouw; II. doelgroep senioren: circa 63 eenheden bestaande uit een mix van appartementen en levensbestendige pallowoningen gelokaliseerd aan de oostflank on rond het centrum, verdeeld in vrije sector en sociale woningbouw; III. doelgroep modaal: circa 62 eenheden bestaande uit twee onder-één kappers gelokaliseerd aan de westzijde van het middengebied; IV. doelgroep bovenmodaal: 62 eenheden bestaande uit royale twee-onder-één kappers gelokaliseerd can de zuid-west "elleboog" van de locatie: 3 van 5 V. een wijkkamer in het centrum van de locatie voor bijeenkomsten tot 80 personen voorzien van twee tweepersoonshotelkamers en een carport voor drie elektrische deelauto’s en een elektrische duotiets. 5. Mobiliteit, Parkeren en Verkeersgeneratie Op basis van de CROW-publicatie 381, waarin de kengetallen ‘matig stedelijk’, zone rest bebouwde kom’ zijn vervat genereert het gedifferentieerde programma van 250 woningen initical circa i.350 motorvoertuigbewegingen per etmaal (mvt/etmaal). Door de introductie van de centrale deelmobiliteitshub (3 deelauto’s) en een centrale pakkethub in het hart van de wijk, wordt een reductie op de verkeersgeneratie van 7% gerealiseerd. Dit resulteert in een netto verkeersgeneratie van co. 1.255 mvt/etmaal, welke via de bestaande infrastructuur van de Oprijlaan volkomen verkeersveilig kan worden afgewikkeld. Strategische soldering: Ten opzichte van de historische situatie (Fries Congres- en Paarden Centrum) verdwijnt de zware piekbelasting van voertuigen en touringcars tijdens evenementen. Ondanks het teit dat het aantal verkeersbewegingen toeneemt, wordt het woon- / leefklimaat en de verkeersveiligheid voor de aangrenzende wijk Himsterhout niet onevenredig aangetast. 6. Beleidsmatige Inbedding (Omgevingswet en ROP) Onderhavig plan stuit naadloos aan bij de strategische doelen van het Ruimtelijk Ontwikkelperspectief (ROP) Smallingerland en voldoet aan het principe van een ‘Evenwichtige Toedeling van Functies aan Locaties’ (ETFAL): - inbreiding en herstructurering: Het project transformeert een verouderde locatie die gericht was en nochtans is op een zeer smal thema, namelijk het thema "paard", waarvoor geen emplooi meer blijkt te zijn. Met hel bouwen van woningen op de FCPC-locatie kan het bebouwen van schaarse agrarische gronden worden beperkt. - Woningbouwimpuls (WBI): Het project levert een substantiële, directe bijdrage aan de realisatie van de woningbouwopgave binnen de WBI-zone Himsterhout-Boornbergum (subsidievoorwaarde start bouw uiterlijk 2029). - klimaatadaptatie en walerberging: De geïntegreerde waterpartijen voorzien in de noodzakelijke retentiecapaciteit conform de richtlijnen van Wetterskip Fryslan. 7. Participatiestrategie conform de Omgevingswet Als initiatiefnemer en "kartrekker" droog ik zorg voor een vroegtijdig en intensief participatietraject, volledig in lijn met hei gemeentelijke participatiebeleid zoals de Omgevingswet beoogt. Tevens wordt aansluiting gezocht bij de reeds bestaande ambtelijke project- en bewonerswerkgroepen van het Masterplan Boombergum / Himsterhout. Omwonenden en toekomstige bewoners worden wat mij betreft actief en maximaal betrokken bij de inrichting van de openbare ruimte, de vormgeving van de groene bufferzone en de verkeersveiligheidsmaatregelen rondom de Oprijlaan. 4 van 5 De resultaten hiervan zullen worden neergelegd in een formeel Participatieverslag dat als bijlage bij de definitieve aanvraag zal worden gevoegd. Verzoek Gelet op de omvang van het project, de complexe transformatieopgave, de directe bijdrage aan de WBl-doelsfellingen en de vereiste integrale afstemming met externe partners (zoals Wetterskip Fryslan en de provincie), verzoek ik hot college van burgemeester en wethouders om dit concepiverzoek op korte termijn le agenderen voor behandeling aan de Omgevingstafel Smallingerland. Vooralsnog had ik mij voorgenomen om de voorgestelde planontwikkeling te visualiseren. Ik heb hiervan afgezien om le voorkomen dat de gemeente zich gebonden voelt aan het door mij te introduceren stedenbouwkundigbureau. Dit te meer daar het in de rede ligt dat de op de FCPC- locatie beoogde planontwikkeling, thans nog met werknaam "De Hynsteblom", aan de noord­ oostzijde (Boombergum E 2144, 21 45 en 21 46 ter grootte van ca. 43.000 m2! extra kansen biedt voor de gemeente. Hel is aan de gemeente om er wel of niet voor de kiezen om aansluiting te zoeken bij de door mij voorgenomen plannen. De Hynsteblom De reden dat de FCPC locatie de werknaam "De Hynsteblom" draagt is gelegen in het feit de FCPC locatie sinds hei jaar 2000 heeft gediend als evenementenlocatic voor paarden en dat het Koninklijk Fries Paarden Stamboek hier een kwart eeuw was gevestigd. Een hynsteblom is goed voor insecten, goed voor de bodem en goed voor de biodiversiteit. Wal goed is voor de natuur, is goed voor de mens en dus ook voor bewoners van De Hynsteblom. Graag verneem ik van U. Met vriendelijke groet. 5 van 5 Aan leden van de gemeenteraad van Smallingerland Drachten, Ons kenmerk Uw kenmerk Behandeld door 14 oktober 2026 2026-008828 Juroy Rosema 0512 - 581 234 Onderwerp Evaluatie vervoer en verzoek om aanvullende documentatie Huidige situatie collectief vervoer Wmo (Personenvervoer Kort) Geachte heer, mevrouw, Tijdens de raadsvergadering van 25 augustus 2026 heeft het college toegezegd een evaluatie van het vervoersdossier uit te voeren. Met deze evaluatie en de bijbehorende documenten willen wij uw raad inzicht geven in het verloop van het dossier, de gemaakte afwegingen en de genomen besluiten, zodat uw raad zijn controlerende taak zorgvuldig en adequaat kan uitvoeren. Op 14 september 2026 hebben de fracties ELP, FNP, SGP en VVD daarnaast verzocht om volledige informatieverstrekking, waaronder relevante documenten, correspondentie, gespreksverslagen en overige communicatie met betrekking tot het vervoersdossier. Het college neemt dit verzoek serieus en onderschrijft het belang van een open, transparante en volledige informatievoorziening. Wij vinden het belangrijk dat uw raad over de benodigde informatie beschikt om zich zelfstandig een oordeel te kunnen vormen. In onze brief van 28 september 2026 hebben wij aangegeven ons ervoor in te spannen om de evaluatie en de opgevraagde informatie eind oktober gezamenlijk beschikbaar te stellen. Inmiddels is na een nadere inventarisatie en juridische beoordeling duidelijk geworden dat het verzamelen, beoordelen en zorgvuldig toegankelijk maken van alle opgevraagde documenten en correspondentie meer tijd vraagt dan aanvankelijk was voorzien. Dit heeft onder andere te maken met de omvang van het informatieverzoek en de noodzakelijke zorgvuldigheid bij het beoordelen van de documenten, waaronder de bescherming van persoonsgegevens. Wij vinden het belangrijk uw raad hierover tijdig en duidelijk te informeren. Tegelijkertijd willen wij voorkomen dat de evaluatie met de bijbehorende onderliggende bijlagen, die inmiddels in een vergevorderd stadium is, hierdoor onnodig langer op zich laat wachten. Daarom heeft het college besloten de informatie gefaseerd beschikbaar te stellen. Dit betekent dat uw raad eind oktober 2026 de toegezegde evaluatie ontvangt, inclusief de bijbehorende bijlagen en de onderliggende documenten die op dat moment gereed zijn voor verstrekking. Correspondentie-adres: Gauke Boelensstraat 2 E-mail [email protected] Postbus 10.000 9 2 0 3 R M D r a c h t e n Internet www.smallingerland.nl 9200 HA Drachten T e l e f o o n ( 0 5 1 2 ) 5 8 1 2 3 4 GEMEENTE SMALLINGERLAND Ons kenmerk 2026-008828 Datum 8 oktober 2026 Bladnr. 2 Daarnaast spannen wij ons maximaal in om ook zoveel mogelijk aanvullende documenten en correspondentie uit het informatieverzoek beschikbaar te stellen. De overige opgevraagde informatie wordt aansluitend gefaseerd aan uw raad verstrekt, zodra deze zorgvuldig is beoordeeld en gereed is voor verzending. U ontvangt naar verwachting eind 2026 de laatste batch aanvullende stukken. Met deze werkwijze voorkomen wij dat de omvang van het aanvullende informatieverzoek leidt tot verdere vertraging van de toegezegde evaluatie. Tegelijkertijd blijven wij voortvarend werken aan de volledige afhandeling van het informatieverzoek. Voor het college staat voorop dat uw raad de informatie ontvangt die nodig is om zijn controlerende taak goed uit te oefenen. Wij vinden het daarom belangrijk om informatie die gereed is voor verstrekking niet onnodig vast te houden totdat het volledige informatieverzoek is afgehandeld. Wij blijven ons inzetten voor een zorgvuldige, transparante en zo spoedig mogelijke informatievoorziening aan uw raad. Wij hopen u met deze brief voldoende geïnformeerd te hebben. Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders, l.secretaris burgemeester Gerdien Tiesinga Fred Veenstra I’d Aan: 15 OKT 2026 hst De gemeenteraad van de gemeente Smallingerland Postbus 10.000 SMALLINGERLAND 9200 HA Drachten Datum: 10 oktober 2026 Betreft: Zienswijze tegen de mogelijke verlening van de omgevingsvergunning / vaststelling van het omgevingsplan voor de realisatie van windturbines nabij Natuur- en woongebied De Peinder Mieden Zaaknummer / Kenmerk: 0512-10-10-2026js/pdj Geachte raad, Ingevolge het bepaalde in artikel 6:7 en 7:1 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb), juncto de relevante bepalingen uit de Omgevingswet, maakt ondergetekende hierbij tijdig bezwaar tegen het voorgenomen besluit (publicatie ROP van uw College d.d., waarbij wordt verkend om in de toekomst plaatsing van windmolens op gebied De Haven te Drachten mogelijk te maken. 1. Ontvankelijkheid en procesbelang Ondergetekende is mede-eigenaar en bewoner van het onroerend goed in en aan ) te Opeinde. Gezien de geringe hemelsbrede afstand tot de voorgenomen geprojecteerde windturbines, alsmede de rechtstreekse ruimtelijke en milieutechnische gevolgen hiervan op mijn woon- en leefklimaat, kwalificeert ondergetekende als belanghebbende in de zin van artikel 1:2, eerste lid, Awb Ondergetekende wordt rechtstreeks in zijn rechtspositie en persoonlijk belang getroffen, waardoor het procesbelang vaststaat. 2. Gronden van het bezwaar Ondergetekende stelt zich op het standpunt dat het bestreden besluit onrechtmatig is, wegens strijd met het recht en de algemene beginselen van behoorlijk bestuur. Ter onderbouwing hiervan worden de volgende gronden aangevoerd: A. Strijd met de Wet natuurbescherming / Omgevingswet (Ecologische toetsing) Het projectgebied grenst direct aan het kwetsbare natuurgebied (in ontwikkeling) De Peinder Mieden, dat (deels) toebehoort aan De Noardlike Fryske Walden. Het bestreden besluit stoelt op een gebrekkige ecologische onderbouwing. Er is sprake van strijd met de zorgplicht en de specifieke beschermingsregels voor Europees beschermde vogel- en Vleermuissoorten. Het slachtofferrisico (aanvaringsgevaar) en de significante verstoring van foerageergebieden en vliegroutes zijn door uw College onvoldoende onderzocht, waardoor het besluit berust op een feitelijk onjuiste grondslag (artikel 3:2 Awb; zorgvuldigheidsbeginsel). Noot: De Peinder Mieden berust op een ontwikkeling door bewoners die gezamenlijk eigenaar zijn en zorgen voor een ecologische zorgplicht in de omgeving. Door intensieve monitoring is vastgesteld dat de zorgplicht aan de beginselen voldoet (instandhouding singels, extensief beheer en zorgen voor goede omstandigheden voor soortenhandhaving voor flora en fauna). B. Onacceptabele aantasting van het woon- en leefklimaat (Milieuhinder) Algemeen: De omvang en voorgnomen situering van de windturbines leiden tot een onevenredige inbreuk op het woon- en leefgenot van ondergetekende. B. Onevenredige aantasting van het woon- en leefklimaat en inbreuk op het woongenot. Ondergetekende stelt zich op het standpunt dat de situering en de omvang van de geprojecteerde windturbines een onaanvaardbare en onomkeerbare inbreuk maken op het subjectieve en objectieve woongenot, alsmede op het woon- en leefklimaat ter plaatse van de onroerende zaak van ondergetekende. Het bestreden voorgenomen besluit getuigt op dit punt van een motiveringsgebrek en een onzorgvuldige belangenafweging. Ter onderbouwing hiervan dient het volgende: • Aantasting van de rust en het landschappelijke karakter: De onroerende zaak van ondergetekende is gelegen in het buitengebied van de gemeente Smallingerland, een zone die zich juridisch en feitelijk kenmerkt door een hoogwaardig niveau van rust, openheid en afwezigheid van grootschalige industriële verstoring. Door de realisatie van windturbines met een dergelijke (tip)hoogte en omvang wordt dit specifieke, stille en open karakter structureel, onomkeerbaar en permanent doorbroken. Dit resulteert in een objectief vaststelbare achteruitgang van de omgevingskwaliteit. • Gecombineerde milieuhinder (Cumulatie-effecten): Het woongenot wordt niet louter door separate milieufactoren bepaald, maar door de optelsom daarvan. Uw College heeft nagelaten de cumulatieve effecten van continu hoorbaar (aërodynamisch) geluid, de indringende werking van laagfrequent geluid (LFG), de visuele dominantie (horizonvervuiling) en de pulserende slagschaduwhinder in onderlinge samenhang te beoordelen. Deze gecombineerde hinderfactoren leiden tot een onaanvaardbare psychische en fysieke belasting, die het rechtmatige gebruik en genot van de woning en de bijbehorende buitenruimte (tuin/erf) feitelijk onmogelijk maakt, althans ernstig belemmert. • Schending van het motiveringsbeginsel (artikel 3:46 Awb): In de motivering van het bestreden voornemen is niet inzichtelijk gemaakt op welke wijze de bescherming van het woon- en leefklimaat van omwonenden is gewaarborgd. De loutere stelling dat aan minimale wettelijke sectorale normen (zoals de algemene geluid- en slagschaduwnormen) wordt voldaan, volstaat in casu niet. Juist in een rustige, landelijke omgeving nabij een beschermd natuurgebied dient een stringentere, lokale afweging plaats te vinden ter bescherming van het acute woongenot. Nu een deugdelijke, op de specifieke situatie toegesneden onderbouwing ontbreekt, is er sprake van strijd met artikel 3:46 van de Algemene wet bestuursrecht. • Licht. Windmolens zullen wettelijke worden voorzien van rode (pulserende?) signaalverlichting, die geeft verstoring in de vereiste donkerte van het natuurgebied waarin dieren fourageren en nestelen. Nu een deugdelijke motivering omtrent de aanvaardbaarheid van deze cumulatieve milieueffecten ontbreekt, is het voornemen in strijd met het motiveringsbeginsel (artikel 3:46 Awb). C. Schending van het evenredigheidsbeginsel (Artikel 3:4, tweede lid, Awb) pouvoir (het gebruiken van een bevoegdheid voor een ander doel dan waarvoor deze is gegeven). 3. Verzoek en Conclusie Op basis van bovenstaande argumenten verzoek ik het gemeentebestuur om: 1. Het huidige besluit of de beleidslijn voor deze specifieke locaties te bestemmen voor windmolens nabij de natuur te heroverwegen en in te trekken/aan te passen; 2. Een aanvullend, onafhankelijk milieueffectrapport (MER) uit te laten voeren dat specifiek focust op de cumulatieve effecten voor de dorpskernen en de lokale natuur; 3. Mij uit te nodigen om dit bezwaar/deze zienswijze mondeling nader toe te lichten tijdens een hoorzitting. 3. Conclusie en verzoek Op grond van het vorenstaande verzoekt ondergetekende uw College: 1. Het bezwaarschrift gegrond te verklaren; 2. Het bestreden voornemen in heroverweging te nemen en in zijn geheel te herroepen / in te trekken; 3. Ondergetekende, conform artikel 7:2 van de Algemene wet bestuursrecht, in de gelegenheid te stellen om de gronden van dit bezwaarschrift mondeling nader toe te lichten tijdens een formele hoorzitting van de bezwarencommissie. Ondergetekende behoudt zich uitdrukkelijk het recht voor om nadere gronden en stukken in te dienen gedurende de behandeling van deze procedure. Met vriendelijke groet, (Handtekenir5.1.2.e Datum: 18 oktober 2026 Betreft: Onderbouwing aandachtspunten ontwerp-ROP Smallingerland Geachte wethouder en leden van de gemeenteraad, Op 15 oktober was het dorp Boornbergum massaal naar het dorpshuis gekomen om zich te laten informeren over het ROP. Veel ongeloof, emotie en woede maar de avond is respectvol verlopen. Het was heel fijn dat er zoveel raadsleden aanwezig waren, dat wordt erg gewaardeerd. Tijdens de bewonersbijeenkomst in Boornbergum is aangegeven dat de gemeenteraad nader wordt geïnformeerd over de inhoudelijke onderbouwing van de bezwaren tegen het ontwerp-Ruimtelijk Ontwikkelperspectief Smallingerland. Tijdens deze bijeenkomst stelde raadslid Roy Postma voor om het overleg van raad en college op 20 oktober te verplaatsen. Wij ondersteunen dit voorstel, omdat de zienswijzentermijn pas op 28 oktober eindigt en alle tijdig ingediende zienswijzen daadwerkelijk bij de verdere bespreking en besluitvorming moeten kunnen worden betrokken. Bijgaand ontvangt u: − de gezamenlijke zienswijze van de betrokken commissies; − de persoonlijke zienswijze van een van de commissieleden; − het manifest; − de tijdens de bewonersbijeenkomst gegeven presentatie. De gezamenlijke zienswijze verwoordt de breed gedragen uitgangspunten vanuit het dorp ten aanzien van woningbouw, infrastructuur, landschap, leefbaarheid en energie. De persoonlijke zienswijze bevat een verdiepende analyse van het ROP, het OER en de onderliggende onderzoeken. Het manifest vat de gezamenlijke kernboodschap beknopt samen en de presentatie geeft inzicht in de belangrijkste bevindingen die tijdens de bewonersbijeenkomst zijn toegelicht. De stukken vullen elkaar aan en wijzen op de belangrijkste onderwerpen in dezelfde richting. Woningbouw De mogelijkheid van maximaal 500 woningen vloeit niet voort uit een afzonderlijk aangetoonde behoefte in Boornbergum. Een ontwikkeling van circa 200 woningen levert al een substantiële bijdrage aan de woningbouwopgave, past beter bij de schaal en draagkracht van het dorp en wordt in het OER op vrijwel alle relevante aspecten gunstiger beoordeeld. Het richtinggevende maximum van 500 woningen heeft bovendien nu al gevolgen voor grondexploitatie, financiering, onderzoeken en verdere planvorming. Daardoor dreigt een nog onvoldoende onderbouwd maximum feitelijk het uitgangspunt te worden en op korte termijn tot uitvoering te komen. Zie het onderdeel Woningbouw van de gezamenlijke zienswijze en hoofdstuk 2.2 van de persoonlijke zienswijze. Verkeer en verkeersveiligheid De verkeerskundige gegevens bieden geen basis om aan te nemen dat de bestaande ontsluiting 500 woningen kan verwerken. Bij een capaciteit die aansluit op de feitelijke inrichting van de Nijewei bereikt de verkeersbelasting bij circa 200 woningen vrijwel de theoretische grens en leidt de variant met 500 woningen tot een onacceptabele verkeersafwikkeling. Gelijkwaardige alternatieve routes ontbreken en voor noodzakelijke beheersmaatregelen ligt geen concreet en doorgerekend plan voor. Tegelijkertijd bevatten de mobiliteitstabellen fouten en Intern gebruik inconsistenties die twijfel oproepen over de betrouwbaarheid en navolgbaarheid van de gepubliceerde beoordeling. De raad kan daarom niet verantwoord uitgaan van een beheersbare verkeerssituatie bij 500 woningen. De beschikbare gegevens wijzen juist op structurele overbelasting, ernstige bereikbaarheidsproblemen en toenemende risico’s voor de verkeersveiligheid. Zie het onderdeel Infrastructuur van de gezamenlijke zienswijze en hoofdstuk 2.3 van de persoonlijke zienswijze. Leefbaarheid, landschap en ecologie De mogelijkheid van maximaal 500 woningen heeft ingrijpende gevolgen voor de sociale samenhang, de historische lintstructuren, het landschap en de beschikbare open ruimte. Het OER signaleert bij omvangrijke en geconcentreerde groei grotere risico’s voor de sociale cohesie, lokale identiteit en integratie van nieuwe inwoners en beoordeelt de beperktere variant op dit punt gunstiger. Voor Boornbergum is echter niet lokaal onderzocht in hoeverre de dorpsgemeenschap een uitbreiding van deze omvang kan opnemen. Ook de functionele ecologische betekenis van de mogelijke uitbreidingsgebieden is nog niet voldoende locatiegericht vastgesteld. Aanvullend ecologisch onderzoek moet mede bepalend zijn voor de omvang en ligging van de woningbouw en mag niet uitsluitend achteraf worden gebruikt om een richtinggevend maximum van 500 woningen in te passen. Zie de onderdelen Woningbouw en Groen van de gezamenlijke zienswijze en de hoofdstukken 2.4 tot en met 2.6 van de persoonlijke zienswijze. Energie De grootschalige energiereserveringen rond Boornbergum zijn onvoldoende noodzakelijk, uitvoerbaar en begrensd. De concrete zonneopgave kan niet tijdig bijdragen aan het RES-doel voor 2030. Tegelijkertijd ontbreken rond het zoekgebied grote afnemers die de opgewekte elektriciteit rechtstreeks kunnen gebruiken. De veel grotere reservering voor energielandschappen richting 2050 berust op een nog onzekere gemeentelijke ambitie waarvan de benodigde lokale productie en uitvoerbaarheid niet vaststaan. Productie nabij de grote zakelijke afnemers en het benutten van bedrijfsdaken, parkeerterreinen, restgronden en geschikt industrieel water vormen een doelmatiger uitvoeringsrichting zonder het open landschap rond Boornbergum aan te tasten. Zie het onderdeel Energie van de gezamenlijke zienswijze en hoofdstuk 3 van de persoonlijke zienswijze. Provinciale koers De voorgenomen ontwikkelingen sluiten niet aan op de indicatieve groeibandbreedtes uit de provinciale koers. Voor dorpen met meer dan 250 inwoners gaat de provincie uit van een groei van de woningvoorraad met 0 tot 10%. Voor regiokernen geldt een bandbreedte van 10 tot 25%. De mogelijkheid van 500 woningen betekent voor Boornbergum een groei van circa 67%. Het ROP motiveert niet hoe een afwijking van deze omvang past bij het provinciale uitgangspunt dat woningbouw naar aard en schaal moet aansluiten bij de identiteit en functie van het dorp. Ook voor zonnevelden op landbouwgrond en nieuwe grote windturbines gelden restrictieve provinciale kaders. Het ROP maakt niet inzichtelijk op welke provinciale grondslag deze ontwikkelingen rond Intern gebruik Boornbergum uitvoerbaar zijn en in hoeverre hierover afstemming met de provincie heeft plaatsgevonden. Zie de onderdelen Woningbouw en Energie van de gezamenlijke zienswijze en de hoofdstukken 2.2 en 3.1.4 van de persoonlijke zienswijze. Samenhang De woningbouw- en energieontwikkelingen kunnen niet los van elkaar worden beoordeeld. De stapeling van maximaal 500 woningen, aanvullende verkeersbelasting en grootschalige energieontwikkeling kan de schaal, structuur en leefomgeving van Boornbergum blijvend veranderen. Niet iedereen is overtuigend gemotiveerd waarom juist Boornbergum een zo groot deel van de ruimtelijke, verkeerskundige, sociale en landschappelijke gevolgen van de gemeentelijke ambities moet dragen. Verzoek aan de gemeenteraad en de wethouder Wij vragen u de bijgevoegde stukken nadrukkelijk te betrekken bij de verdere behandeling van het ROP en het college gericht te bevragen op de daarin opgenomen bevindingen. De gebruikte gegevens, aannames en onderzoeksuitkomsten moeten betrouwbaar, volledig en controleerbaar zijn voordat daarop ingrijpende en grotendeels onomkeerbare ruimtelijke keuzes worden gebaseerd. Wij verzoeken de gemeenteraad in het bijzonder: 1. Bezwaar te maken tegen een participatieproces wat geen participatie was omdat de uitkomst al vaststond, alleen het OER heeft de gemeente gedwongen aan te passen naar 500 maar het dorp heeft onderbouwd 200 aangegeven maar daar is niets mee te gaan. Om burgers mee te laten denken over scenario’s die helemaal niet aan de orde waren is zeer kwalijk. Tot 5 weken geleden had het dorp nog het idee dat er serieus naar het Manifest gekeken zou worden maar we zien daar niets van terug. 2. Vast te stellen dat het niet verantwoord is om in het ROP ontwikkelruimte voor maximaal 500 woningen in Boornbergum op te nemen, omdat de noodzaak, verkeerskundige uitvoerbaarheid en sociale, landschappelijke en ecologische gevolgen daarvan onvoldoende zijn onderbouwd; 3. Het ROP zo aan te passen dat Boornbergum tot 2040 ruimte biedt aan een beheerste ontwikkeling van circa 200 woningen, met voorafgaande uitwerking van verkeer, verkeersveiligheid, landschap, ecologie en sociale draagkracht; 4. De omgevingswet van de provincie aanhouden en de groei van 10% tot maximaal 25% aanhouden, dit past prima in het voorstel van de bewoners. Alvast uitgaan van een uitzonderingspositie voor Smallingerland in dit beleid is onverstandig. Een dorp verdubbelen kan niet zomaar. 5. De zoekgebieden voor grootschalige zonne-energie en energielandschappen rond Boornbergum uit het ROP te verwijderen, die horen daar waar ze nodig zijn; 6. De provincie om een expliciete schriftelijke beoordeling te vragen van de verenigbaarheid van de beoogde woninggroei, zonnevelden op landbouwgrond en grote windturbines bij Boornbergum met de provinciale Omgevingsvisie en Omgevingsverordening. 7. Er zijn nog onderzoeken gaande die nog leiden tot een zienswijze die nog niet gereed zijn, daarom is de bespreking van dit onderwerp op 20 oktober terwijl zienswijzes tot 26 oktober niet juist en dat te herzien. Intern gebruik Wij vertrouwen erop dat u de bevindingen en verzoeken uit de bijgevoegde stukken inhoudelijk betrekt. Met vriendelijke groet, Vereniging dorpsbelangen Boornbergum Kortehemmen en de gezamenlijke commissies van Boornbergum VDBK: Commissies: Bijlagen 1. Gezamenlijke zienswijze van de betrokken commissies 2. Persoonlijke zienswijze van een van de commissieleden 3. Manifest 4. Presentatie bewonersbijeenkomst Intern gebruik Zienswijze op Ruimtelijk Ontwikkelperspectief (ROP) Smallingerland Aan : College van Burgemeester en Wethouders en Gemeenteraad van Smallingerland Van : Vereniging Dorpsbelangen Boornbergum Kortehemmen (VDBK) en commissies Wonen/Zorg/Welzijn, Groen, Infra en MFC, en Energiegemeenschap Boornbergum Kortehemmen Datum : 12-10-2026 Betreft : Ruimtelijk Ontwikkelperspectief (ROP) Smallingerland Deze zienswijze bundelt de door de verschillende commissies aangeleverde bijdragen aan Vereniging Dorpsbelangen Boornbergum/Kortehemmen (VDBK). De bijdragen zijn inhoudelijk ongewijzigd opgenomen. 1. Samenvatting Onze zienswijze richt zich niet tegen woningbouw, maar tegen de keuze om in het ROP voor Boornbergum reeds ruimte te bieden voor maximaal 500 woningen, terwijl naar onze mening onvoldoende is onderbouwd waarom juist deze omvang noodzakelijk én maatschappelijk passend is. Wij zijn voor woningbouw die Boornbergum sterker en toekomstbestendiger maakt. Juist daarom vinden wij dat het aantal woningen niet het vertrekpunt moet zijn, maar het resultaat van een integrale afweging van woningbehoefte, gezondheid, zorg, welzijn, leefbaarheid, landschappelijke identiteit en maatschappelijke draagkracht. Verkeersveiligheid moet een voorwaarde zijn voor woningbouw en niet een probleem dat achteraf moet worden opgelost. De centrale vraag zou daarom niet moeten zijn hoeveel woningen in Boornbergum kunnen worden gerealiseerd, maar hoeveel woningen de infrastructuur van Boornbergum verantwoord kan dragen. Totdat uit deze integrale afweging blijkt dat een grotere groei noodzakelijk én verantwoord is, blijft voor ons het in het Manifest 2.0 opgenomen scenario van maximaal 200 woningen het passende uitgangspunt. Energiegemeenschap Boornbergum Kortehemmen onderschrijft de noodzaak van de energietransitie en wil daar als lokale gemeenschap actief verantwoordelijkheid voor nemen. Onze bezwaren richten zich met name op het aanwijzen van Boornbergum voor grootschalige zonne-energie en op het reserveren van het gebied ten zuiden van Boornbergum voor een mogelijk toekomstig energielandschap. Beter formuleren van de bufferstrook. Nu door de gemeente omschreven als landschappelijke bufferstrook tussen de dorpen en tussen de dorpen en Drachten. Gaat men uit van de dorpsgrenzen? En zo ja, waar liggen die? Onzes inziens zou er een strook langs de wegen tussen Drachten en Boornbergum, De Wilgen en Kortehemmen moeten komen. Voor de breedte zou 200 meter moeten gelden. De gemeente houdt rekening met landschappelijke structuren. Mogen ze deze, die er nu zijn, laten verdwijnen? Hier moet degelijk onderzoek naar worden gedaan. Over het MFC wordt in het ROP nog niet veel genoemd. Wel staat er bij de sportvelden een plek getekend voor sport, spel en ontmoeting. Als commissie vinden wij het erg belangrijk om samen met VDBK aan de bal te VDBK | Zienswijze op ROP Smallingerland 1 blijven. Dat we door de gemeente serieus worden meegenomen in het proces (echte participatie). Dit voor zowel voor de plaats waar het MFC komt, als de ontwikkeling van het MFC zelf. Wij weten immers het beste wat er in het dorp leeft. 2. Wonen, zorg, welzijn en gezondheid De commissie Wonen, Zorg en Welzijn van Boornbergum onderschrijft de noodzaak om woningen toe te voegen. Ook het Manifest 2.0 verzet zich niet tegen woningbouw. Het pleit voor een proportionele en gefaseerde ontwikkeling tot maximaal 200 woningen, passend bij de schaal en identiteit van het dorp en gericht op starters, gezinnen en senioren, betaalbaarheid, doorstroming, levensloopbestendigheid, zorg en welzijn. Onze zienswijze richt zich daarom niet tegen woningbouw, maar tegen de keuze om in het ROP voor Boornbergum reeds ruimte te bieden voor maximaal 500 woningen, terwijl naar onze mening onvoldoende is onderbouwd waarom juist deze omvang noodzakelijk én maatschappelijk passend is. Daarbij willen wij nadrukkelijk onze teleurstelling uitspreken over de wijze waarop wij de uitkomst van het participatieproces nu terugzien. Tijdens de participatie- en verdiepende bijeenkomsten hebben inwoners en vertegenwoordigers van het dorp uitvoerig met de gemeente gesproken over onder meer de omvang van de woningbouw, spreiding over de dorpen, behoud van het dorpse karakter, lintbebouwing, het coulisselandschap en een duidelijke groene scheiding tussen Boornbergum en Drachten. Juist omdat wij die gesprekken serieus en constructief hebben gevoerd, is het teleurstellend dat wezenlijke zorgen in het voorliggende ROP onvoldoende herkenbaar zijn vertaald. Dat heeft het vertrouwen in het participatieproces ernstig geschaad. Er is ook boosheid: niet omdat er woningen worden gebouwd, maar omdat inwoners veel tijd en energie in participatie hebben gestoken en vervolgens onvoldoende terugzien hoe hun inbreng de uiteindelijke keuzes heeft beïnvloed. 2.1. Van 600 naar 500 woningen is nog geen onderbouwing van 500 In het oorspronkelijke ROP werd uitgegaan van maximaal 600 woningen in Boornbergum. Tijdens de participatie is hier veel kritiek op geuit. Inwoners vroegen onder meer om beperktere groei en een evenwichtiger verdeling van woningbouw over de dorpen. Aan die wens is in het nieuwe ROP deels tegemoetgekomen: de woningbouw wordt breder over de dorpen verdeeld en voor Boornbergum wordt het maximum verlaagd naar 500 woningen. Het OER omschrijft deze 500 woningen als een richtinggevend plafond en niet als een direct te realiseren bouwopgave. De verlaging van 600 naar 500 is echter op zichzelf geen inhoudelijke motivering waarom juist 500 woningen passen bij de lokale woningbehoefte, de schaal van het dorp en zijn maatschappelijke draagkracht. Daarbij is relevant dat in de Reactienota voor het Masterplan Boornbergum expliciet drie scenario's zijn aangekondigd: 200, circa 400 en 600 woningen. De variant van 200 woningen sluit volgens de Reactienota aan bij het Manifest en bij de wens om woningen gelijkmatiger over de dorpen te spreiden. Wij vragen daarom inzichtelijk te maken op welke inhoudelijke en kwantitatieve onderbouwing de keuze voor maximaal 500 woningen berust, welk deel daarvan voortkomt uit de lokale woningbehoefte van Boornbergum VDBK | Zienswijze op ROP Smallingerland 2 en welk deel uit de bovenlokale woningbouwambitie. Daarbij dient mede vanuit het evenredigheidsbeginsel (artikel 3:4 Awb) inzichtelijk te worden gemaakt waarom een groei tot maximaal 500 woningen noodzakelijk en proportioneel is, indien met een aanzienlijk beperktere groei reeds in de aantoonbare lokale woningbehoefte kan worden voorzien. 2.2. Beoordeel groei ook op maatschappelijke draagkracht Het OER bevestigt dat de omvang van de woningbouw in Boornbergum gevolgen kan hebben voor de sociale kwaliteit van het dorp. Bij 500 woningen blijft het effect op zowel lokale identiteit als saamhorigheid beperkt negatief (0/-). Het OER merkt expliciet op dat het aantal woningen in Boornbergum relatief groot blijft en dat lokale identiteit en saamhorigheid aandachtspunten blijven. Boornbergum bestaat niet alleen uit woningen en fysieke ruimte. Het functioneren van een dorp wordt mede bepaald door sociale netwerken, ontmoeting, onderlinge betrokkenheid, verenigingsleven, zorg voor elkaar en de mate waarin inwoners zich verbonden voelen met hun woonomgeving. Wij verzoeken daarom om naast de fysieke mogelijkheden voor woningbouw ook de maatschappelijke draagkracht van het dorp expliciet als criterium op te nemen. Het OER noemt hiervoor zelf een sociaal mitigatieplan en voortdurend omgevingsmanagement als mogelijke maatregelen. Wij verzoeken dit concreet uit te werken wanneer voor substantiële verdere groei wordt gekozen. 2.3. Woningbouw moet aantoonbaar bijdragen aan de woonbehoefte Het Manifest vraagt niet alleen om een lager aantal woningen, maar vooral om het juiste woningprogramma: een evenwichtige mix voor starters, gezinnen en senioren, met nadruk op betaalbaarheid, doorstroming en levensloopbestendigheid. Ook wordt expliciet gevraagd om passende en toegankelijke woningen voor mensen met een beperking en mogelijkheden voor begeleiding of zorg aan huis. Voor ons is daarom niet alleen de vraag hoeveel woningen worden gebouwd, maar vooral voor wie wordt gebouwd. Wij verzoeken om voor Boornbergum vooraf een concreet woonprogramma vast te stellen, gebaseerd op aantoonbare lokale behoefte en demografische ontwikkeling, waarin betaalbaarheid, starters, senioren, levensloopbestendig wonen, doorstroming en wonen met zorg aantoonbaar worden geborgd. 2.4. Gezondheid, welzijn en leefbaarheid moeten volwaardig worden meegewogen Het OER beoordeelt het voorkeursalternatief op het onderdeel gezonde leefomgeving positief (+), mede door landschapsontwikkeling, groen, klimaatadaptatie en de beoogde bufferzone tussen Boornbergum en Drachten. Wij erkennen deze positieve elementen. Tegelijkertijd vinden wij dat gezondheid en welzijn in de verdere uitwerking breder en concreter moeten worden benaderd dan alleen vanuit de fysieke inrichting van de leefomgeving. De gemeente legt in haar eigen Volkshuisvestingsprogramma 2026 een directe relatie tussen de leefomgeving en de gezondheid en het welzijn van inwoners. Daarbij noemt zij niet alleen groen, water, sport en spel, maar ook ruimte voor ontmoeten, ontspannen en nabije voorzieningen. Bij grootschalige woningbouwontwikkelingen moet volgens dit gemeentelijke beleid de sociale structuur vanaf het begin worden meegenomen, met aandacht voor onder meer sport, spel, ontmoeting, onderwijs, cultuur en zorg. VDBK | Zienswijze op ROP Smallingerland 3 Voor Boornbergum moet dit uitgangspunt daarom aantoonbaar onderdeel zijn van de keuze voor de omvang, fasering en inrichting van de woningbouw. Voor onze commissie omvat een gezonde leefomgeving zowel fysieke als mentale en sociale gezondheid. Het gaat om een omgeving waarin inwoners zich veilig en thuis voelen, sociale contacten kunnen onderhouden, kunnen bewegen en elkaar kunnen ontmoeten, toegang hebben tot zorg en ondersteuning en zo lang mogelijk zelfstandig kunnen blijven wonen. De inrichting van nieuwe woongebieden moet daarom niet alleen voldoen aan ruimtelijke normen, maar aantoonbaar bijdragen aan mentaal welbevinden, sociale verbondenheid en kwaliteit van leven. Dat is juist bij een relatief grote groei van Boornbergum relevant. Het OER beoordeelt bij 500 woningen de effecten op lokale identiteit en saamhorigheid als beperkt negatief (0/-) en stelt dat deze aspecten aandachtspunten blijven. Het OER benoemt bovendien dat bij het alternatief met sterkere concentratie van woningbouw meer risico bestaat op vermindering van sociale veiligheid, onder andere doordat sociale controle kan afnemen wanneer in korte tijd veel nieuwe inwoners worden toegevoegd. Dit onderstreept dat sociale effecten niet pas na realisatie moeten worden gevolgd, maar vooraf onderdeel moeten zijn van de afweging hoeveel en in welk tempo Boornbergum kan groeien. Ook de participatie laat zien hoe belangrijk dit voor inwoners is. Sociale cohesie, dorpsgevoel, het verenigingsleven, rust, kleinschaligheid, ruimte om te spelen, wandelen en fietsen en het behoud van een eigen dorpskern zijn expliciet genoemd als kwaliteiten die behouden of versterkt moeten worden. Deze waarden zijn rechtstreeks verbonden met welzijn en mentaal welbevinden en moeten daarom als volwaardige criteria worden meegewogen bij de verdere ontwikkeling. 2.5. Sociale veiligheid en een veilige openbare ruimte Een gezonde en leefbare buurt vraagt ook om sociale veiligheid. Inwoners moeten zich overdag én ’s avonds veilig kunnen voelen in hun eigen woonomgeving. Dat vraagt om een openbare ruimte die overzichtelijk, toegankelijk en uitnodigend is, met voldoende sociale controle en mogelijkheden voor ontmoeting zonder dat dit leidt tot overlast of onveilige situaties. Bij de inrichting van nieuwe woongebieden vragen wij daarom expliciet aandacht voor zichtlijnen en overzichtelijkheid, veilige en aantrekkelijke loop- en fietsroutes, goed bereikbare ontmoetingsplekken, speel- en verblijfsruimte voor verschillende leeftijden en een inrichting die sociaal contact stimuleert. Daarbij moet ook worden voorkomen dat geïsoleerde of sociaal onveilige plekken ontstaan. De openbare ruimte moet geschikt zijn voor kinderen, jongeren, volwassenen, ouderen en mensen met een beperking. Sociale veiligheid hangt bovendien samen met de schaal en het tempo van groei. Wanneer een dorp in relatief korte tijd sterk groeit, verandert de sociale structuur. Het OER signaleert deze relatie eveneens. Wij verzoeken daarom om sociale veiligheid, ervaren veiligheid, sociale cohesie en mentaal welbevinden expliciet op te nemen in de monitoring per woningbouwfase en inwoners daarbij actief te betrekken. 2.6. Behoud de lintbebouwing als dragende structuur van het dorp Ook het verdwijnen of onherkenbaar worden van de historische lintstructuur is voor ons een zwaarwegend punt. Dit is niet alleen een wens van inwoners. De gemeente benoemt in haar eigen Nota Omgevingskwaliteit de gevarieerde groene landelijke linten als kenmerkend voor het buitengebied. Volgens die nota hebben de VDBK | Zienswijze op ROP Smallingerland 4 linten een groen aanzicht, blijft de relatie met het landschap voelbaar en zorgen verschillen in bebouwingsdichtheid, vorm en situering voor het karakteristieke beeld. Tijdens de participatie is lintbebouwing eveneens expliciet genoemd als waarde die behouden moet blijven. In de Reactienota is zelfs als reactie vastgelegd dat de 'herkenbaarheid oude lint' met het ROP onder druk staat. Wanneer nieuwe woonvelden de bestaande linten ruimtelijk insluiten of het verschil tussen lint en woonwijk laten verdwijnen, gaat daarmee een structuur verloren die de gemeente zelf als kenmerkend waardeert. Wij verzoeken daarom de bestaande linten niet slechts als historische lijnen op een kaart te behouden, maar hun ruimtelijke werking daadwerkelijk te beschermen: voldoende openheid, zichtrelaties naar het landschap, groene erven en een herkenbaar verschil tussen de organisch gegroeide lintbebouwing en nieuwe woonclusters. 2.7. Een daadwerkelijke groene scheiding tussen Drachten en Boornbergum Tijdens de participatie is breed steun uitgesproken voor een landschappelijke buffer tussen Drachten en Boornbergum. De gemeente heeft daarbij zelf aangegeven dat Boornbergum niet aan Drachten wordt vastgebouwd en dat de groene buffer in het ROP is opgenomen. Ook in het OER draagt juist deze buffer bij aan de positieve beoordeling van de gezonde leefomgeving en aan het beperken van negatieve effecten op de lokale identiteit. Wij constateren echter dat aan de oostzijde van Boornbergum, waar het zwaartepunt van de woningbouw is voorzien, de ruimtelijke scheiding met Drachten onvoldoende overtuigend is. Wanneer de bebouwing hier te dicht naar elkaar toegroeit, ontstaat ruimtelijk en in de beleving het beeld dat Boornbergum een woonwijk van Drachten wordt. Dat staat op gespannen voet met de gemeentelijke toezegging dat Boornbergum herkenbaar en fysiek gescheiden van Drachten blijft. Wij verzoeken daarom om aan de oostzijde een robuuste, aaneengesloten groen-blauwe/ecologische buffer vast te leggen. Wij stellen voor daarbij een breedte van minimaal 200 meter als lokaal uitgangspunt te onderzoeken, met ruimte voor natuur, biodiversiteit, water, wandelen en landschappelijke verbindingen. 2.8. Gefaseerd en adaptief bouwen moet daadwerkelijk bijsturen mogelijk maken Het OER stelt dat de woningbouw sterk gefaseerd en adaptief wordt gerealiseerd en dat de maximale aantallen een richtinggevend plafond zijn en geen direct te realiseren bouwopgave. Juist daardoor kunnen de effecten tussentijds worden geëvalueerd en kan, in samenspraak met de inwoners van Boornbergum, waar nodig worden bijgestuurd. Het Manifest vraagt eveneens om deelplannen met na iedere fase een evaluatie van onder andere leefbaarheid en voorzieningen. Wij verzoeken daarom om vóór iedere volgende woningbouwfase aantoonbaar te beoordelen of er nog behoefte bestaat aan de betreffende woningen, of het gerealiseerde woningprogramma aansluit bij starters, gezinnen, senioren en mensen met een zorgvraag, en wat de ontwikkeling doet met gezondheid, sociale cohesie, leefbaarheid, landschappelijke identiteit en de herkenbaarheid van Boornbergum als zelfstandig dorp. Een volgende fase zou alleen moeten plaatsvinden wanneer uit deze evaluatie blijkt dat verdere groei zowel nodig als maatschappelijk verantwoord is. VDBK | Zienswijze op ROP Smallingerland 5 2.9. Conclusie en verzoek Wij zijn voor woningbouw die Boornbergum sterker en toekomstbestendiger maakt. Juist daarom vinden wij dat het aantal woningen niet het vertrekpunt moet zijn, maar het resultaat van een integrale afweging van woningbehoefte, gezondheid, zorg, welzijn, leefbaarheid, landschappelijke identiteit en maatschappelijke draagkracht. De teleurstelling en boosheid die nu in het dorp worden ervaren, hangen in belangrijke mate samen met het gevoel dat de uitvoerige participatie onvoldoende herkenbaar terugkomt in de uiteindelijke keuzes. Herstel van vertrouwen vraagt daarom meer dan opnieuw in gesprek gaan: het vraagt dat aantoonbaar wordt gemaakt wat met de inbreng is gedaan, welke keuzes daardoor zijn gewijzigd en waarom op andere punten bewust van die inbreng wordt afgeweken. Wij verzoeken het college daarom om: • maximaal 200 woningen als uitgangspunt voor Boornbergum te hanteren en een eventuele keuze voor een hoger aantal woningen nader en kwantitatief te onderbouwen, waarbij inzichtelijk wordt gemaakt welk deel voortkomt uit de aantoonbare lokale woningbehoefte en welk deel uit de bovenlokale woningbouwambitie; • de scenario's 200, 400 en 600 uit het Masterplan daadwerkelijk en navolgbaar te beoordelen op wonen, gezondheid, welzijn, sociale cohesie, landschappelijke identiteit en maatschappelijke draagkracht; • voor Boornbergum een concreet woningprogramma te borgen voor starters, gezinnen, senioren, betaalbaarheid, doorstroming, levensloopbestendig wonen en wonen met zorg; • de karakteristieke lintbebouwing en de relatie van de linten met het omliggende landschap daadwerkelijk als te behouden ruimtelijke structuur te borgen; • de cultuurhistorische en landschappelijke waarde van het resterende coulisselandschap rond Boornbergum voorafgaand aan verdere planvorming expliciet te onderzoeken en te beschermen; • aan de oostzijde van Boornbergum een robuuste groen-blauwe/ecologische buffer vast te leggen en daarbij minimaal 200 meter als lokaal uitgangspunt aan te houden, zodat Boornbergum ruimtelijk en landschappelijk herkenbaar gescheiden blijft van Drachten; • gezondheid, leefbaarheid, sociale cohesie en maatschappelijke draagkracht als toetsbare voorwaarden voor iedere woningbouwfase vast te leggen; • de woningbouw daadwerkelijk adaptief uit te voeren, met evaluatie na iedere fase en de mogelijkheid verdere groei te beperken wanneer behoefte of draagkracht daartoe aanleiding geeft; • de door het OER gesignaleerde risico's voor lokale identiteit en saamhorigheid te vertalen naar concrete maatregelen, bijvoorbeeld in een sociaal mitigatieplan; • in de uiteindelijke besluitvorming expliciet en navolgbaar te laten zien hoe de uitkomsten van de participatie en het Manifest zijn verwerkt, mede om het beschadigde vertrouwen te herstellen; • gezondheid en welzijn breed te operationaliseren, met toetsbare criteria voor mentaal welbevinden, sociale cohesie, ontmoeting, toegankelijkheid, sociale veiligheid en ervaren veiligheid in de openbare ruimte, en deze criteria per woningbouwfase te monitoren. Totdat uit deze integrale afweging blijkt dat een grotere groei noodzakelijk én verantwoord is, blijft voor ons het in het Manifest opgenomen scenario van maximaal 200 woningen het passende uitgangspunt. VDBK | Zienswijze op ROP Smallingerland 6 3. Energie VDBK onderschrijft de noodzaak van de energietransitie en wil daar als lokale gemeenschap actief verantwoordelijkheid voor nemen. De Energievisie van 21 februari 2026 zoekt nadrukkelijk naar een balans tussen duurzame energievoorziening, betaalbaarheid, netcapaciteit, leefbaarheid en behoud van het landschappelijke en dorpse karakter. Verschillende algemene uitgangspunten daarvan komen terug in het Ontwerp-ROP, maar juist bij de meest ingrijpende ruimtelijke keuzes voor Boornbergum wordt volgens de Energiegemeenschap van deze uitgangspunten afgeweken. 3.1. Grootschalige opwek voor de gehele gemeente past niet bij de lokale energiestrategie De Energievisie stemt energieopwek in en rond Boornbergum en Kortehemmen in de eerste plaats af op de lokale behoefte. Een eventuele zonneweide komt indicatief uit op circa 4 hectare, waarbij nieuwe woningen zo veel mogelijk zelfvoorzienend worden uitgevoerd. Het Ontwerp-ROP kiest daarnaast voor grootschaliger zonne-energie “van betekenis voor Smallingerland als geheel” en wijst Boornbergum als één van drie zoekgebieden aan. Daarmee wordt tevens een deel van de gemeentebrede energieopgave in Boornbergum neergelegd. VDBK mist een overtuigende onderbouwing waarom juist Boornbergum een bovenlokale energieopgave moet accommoderen en waarom deze niet dichter bij grote energievragers, bestaande bedrijventerreinen of andere reeds verstoorde en infrastructureel ontsloten gebieden kan worden opgelost. 3.2. De zonneladder is onvoldoende aantoonbaar doorlopen De Energievisie hanteert de zonneladder: eerst daken, bedrijfspanden, parkeerterreinen, binnenstedelijke locaties en andere reeds gebruikte ruimte benutten en pas daarna landbouwgrond. Het Ontwerp-ROP noemt voor de gemeentelijke restopgave richting 2030 59 GWh en een gemeentebrede ruimteclaim van ongeveer 33 tot 41 hectare zonne-energie. Uit die gemeentebrede berekening volgt volgens VDBK echter nog niet dat grootschalige zonne-energie in Boornbergum noodzakelijk is. VDBK vraagt daarom inzichtelijk te maken welk potentieel beschikbaar is op de eerste treden van de zonneladder, welk gedeelte daarvan daadwerkelijk kan worden gerealiseerd en welk tekort daarna resteert, voordat Boornbergum als zoekgebied wordt opgenomen. 3.3. Het Ontwerp-ROP loopt vooruit op een nog niet afgeronde gemeentelijke energiestrategie Het ROP geeft aan dat nog geen definitieve keuze is gemaakt over de uiteindelijke combinatie van zon, wind en opslag. Voor 2026-2028 is een integraal energieprogramma voorzien waarin keuzes worden gemaakt over energiemix, energieparticipatie, lokaal eigenaarschap, infrastructuur en ruimtelijke reserveringen. VDBK vindt het daarom niet logisch om in het ROP al een zware ruimtelijke reservering voor grootschalige zonne-energie bij Boornbergum te maken. Daarmee bestaat het risico dat de locatiekeuze vooruitloopt op het energieprogramma dat die keuze juist inhoudelijk moet onderbouwen. 3.4. De uitkomsten van de lokale participatie zijn onvoldoende herkenbaar verwerkt Volgens de Energievisie bestond geen draagvlak voor de eerder voorgestelde locaties voor zonnevelden en zou samen met inwoners naar een andere locatie of meerdere kleinere locaties moeten worden gezocht. Het VDBK | Zienswijze op ROP Smallingerland 7 Ontwerp-ROP neemt het gebied aan de zuid/zuidoostzijde van Boornbergum opnieuw op voor grootschaliger zonne-energie en stelt bovendien geen vooraf begrensde totale oppervlakte voor zonneparken. VDBK vraagt daarom expliciet te motiveren hoe de lokale inbreng is gewogen, welke alternatieven zijn onderzocht en waarom opnieuw voor Boornbergum als zoekgebied is gekozen. 3.5. Een toekomstig energielandschap ten zuiden van Boornbergum gaat aanzienlijk verder dan de lokale visie Het Ontwerp-ROP houdt voor de langere termijn rekening met een energielandschap ten zuiden van Boornbergum: een combinatie van wind- en zonne-energie en eventueel aanvullende opwek of opslag. Op gemeentelijk niveau is gezocht naar gebieden waar ten minste drie windturbines met een tiphoogte van meer dan 200 meter gecombineerd zouden kunnen worden met grootschalige zonne-energie en opslag; het gebied ten zuiden van Boornbergum behoort tot de drie genoemde gebieden. De Energievisie sluit onderzoek naar windenergie niet uit, maar stelt als voorwaarden dat het initiatief aansluit bij de schaal van de omgeving, het dorp aantoonbaar wordt betrokken en de lokale gemeenschap kan profiteren van de opgewekte energie. Een gemeentelijke reservering voor een grootschalig energielandschap is daarmee van een wezenlijk andere orde dan onderzoek naar lokaal gedragen windenergie. 3.6. Provinciale randvoorwaarden moeten vooraf worden opgehelderd De Energievisie gaat ervan uit dat de provinciale Omgevingsverordening grootschalige zonneparken buiten bestaand stedelijk gebied beperkt. De visie geeft tevens aan dat voor de energieopagave ook de mogelijkheid van windenergie onderzocht moet worden. Het Ontwerp-ROP vermeldt zelf dat keuzes rond energie op dit moment niet volledig aansluiten bij bestaande provinciale kaders. VDBK vindt dat vooraf duidelijk moet zijn of en onder welke voorwaarden grootschalige zonne-energie rond Boornbergum binnen het provinciale beleid kan worden gerealiseerd. 3.7. Energiebesparing, opslag en een lokaal energiesysteem verdienen een prominentere plaats De Energievisie gaat uit van de Trias Energetica en bevat voorstellen voor onder meer collectieve opslag, thuisbatterijen en HEMS, slimme laadinfrastructuur, bodemwarmte en energiezuinige koeling. Ook wordt voorgesteld de nieuwe wijk energieneutraal, klimaatadaptief, natuurinclusief en waar mogelijk circulair uit te voeren en het energiegebruik in de bestaande woningvoorraad te verminderen. VDBK vraagt deze onderdelen expliciet op te nemen in het integrale masterplan voor Boornbergum en het toekomstige energieprogramma. 3.8. Verschillende uitgangspunten voor woningbouw vragen om een nieuwe lokale energiebalans De Energievisie rekent met ongeveer 825 bestaande huishoudens en maximaal 200 toekomstige woningen, terwijl het Ontwerp-ROP ruimte biedt voor maximaal 500 woningen. Dit verschil heeft gevolgen voor energievoorzieningen, netcapaciteit, opslag en lokale opwek. VDBK vraagt daarom samen met de Energiegemeenschap Boornbergum Kortehemmen, gemeente en netbeheerder een nieuwe lokale energiebalans op te stellen waarin energiebesparing, zelfvoorzienende nieuwbouw, lokale opwek, opslag, warmtevoorziening, elektrisch vervoer en netcapaciteit integraal worden beschouwd. VDBK | Zienswijze op ROP Smallingerland 8 3.9. Verzoek tot aanpassing van het Ontwerp-ROP VDBK verzoekt de gemeente om: 1. Boornbergum vooralsnog niet als zoekgebied voor grootschalige zonne-energie ten behoeve van de gemeentebrede energieopgave vast te leggen, zolang niet aantoonbaar de zonneladder is doorlopen en alternatieven zijn onderzocht. 2. Voor Boornbergum en Kortehemmen lokale, naar aard en schaal passende energieopwek als primair uitgangspunt te hanteren en daarbij de circa 4 hectare uit de Energievisie als lokaal ontwikkeld scenario serieus te onderzoeken. 3. De reservering voor een mogelijk energielandschap ten zuiden van Boornbergum niet als beleidsmatige voorkeursrichting vast te leggen, maar hooguit als onderzoeksoptie, waarbij provinciale haalbaarheid, landschap, netcapaciteit, lokaal eigenaarschap en maatschappelijk draagvlak vooraf worden onderzocht. 4. Inzichtelijk te maken hoe de resultaten van de participatie in Boornbergum en Kortehemmen zijn verwerkt en specifiek te motiveren waarom ondanks de ingebrachte bezwaren opnieuw ruimte voor grootschalige zonne-energie in dit gebied wordt gereserveerd. 5. De Energievisie Boornbergum Kortehemmen van 21 februari 2026 als inhoudelijke bouwsteen te betrekken bij het integrale masterplan Boornbergum en het gemeentelijke energieprogramma. 6. Samen met inwoners, Energiegemeenschap BK en de netbeheerder een lokaal energiesysteem voor Boornbergum en Kortehemmen uit te werken, waarin energiebesparing, zon op dak, lokale opwek, windenergie, collectieve en individuele opslag, slimme laadvoorzieningen en warmte integraal worden onderzocht. 7. De provinciale beleidsmatige en juridische uitvoerbaarheid van grootschalige zonne-energie bij Boornbergum eerst duidelijk vast te stellen voordat hiervoor in het definitieve ROP ruimtelijke reserveringen worden gemaakt. 8. Indien de gemeente bovenstaande verzoeken niet overneemt, in de reactienota per onderdeel gemotiveerd uiteen te zetten waarom van de Energievisie en de uitkomsten van de lokale participatie wordt afgeweken. De energieparagraaf van deze zienswijze is niet gericht tegen duurzame energieopwekking, maar op de wijze waarop de energieopgave ruimtelijk over de gemeente wordt verdeeld en op de daadwerkelijke invloed van inwoners op hun leefomgeving. Een lokale energiestrategie gebaseerd op energiebesparing, lokale opwek, opslag, zorgvuldig ruimtegebruik, lokaal eigenaarschap en daadwerkelijke participatie sluit volgens VDBK beter aan bij Boornbergum en Kortehemmen en kan tegelijkertijd een volwaardige bijdrage leveren aan de gemeentelijke energietransitie. 4. Verkeer en infrastructuur 4.1. Inleiding De Commissie Infrastructuur onderschrijft de noodzaak om binnen de gemeente Smallingerland woningen toe te voegen. Woningbouw mag echter niet los worden gezien van de bereikbaarheid, verkeersveiligheid en capaciteit van de bestaande infrastructuur. In het Ruimtelijk Ontwikkelperspectief wordt Boornbergum aangewezen als een belangrijke uitbreidingslocatie voor woningbouw. De voorgenomen ontwikkeling van maximaal 500 woningen leidt tot een substantiële groei VDBK | Zienswijze op ROP Smallingerland 9 van het dorp en daarmee tot een aanzienlijke toename van het verkeer. Deze groei moet veilig en verantwoord kunnen worden verwerkt door het bestaande en toekomstige verkeersnetwerk. De commissie is van mening dat op basis van het ROP en het OER niet kan worden geconcludeerd dat maximaal 500 woningen verkeerskundig en verkeersveilig verantwoord kunnen worden gerealiseerd. De modeluitkomsten geven geen betrouwbare weergave van de feitelijke capaciteit van het wegennet, de verkeersveiligheid is niet aangetoond en een concreet en geborgd maatregelenpakket ontbreekt. De gemeenteraad dient daarom geen definitief besluit te nemen over de woningbouwomvang voordat is aangetoond dat de daarmee samenhangende verkeersgroei veilig en aanvaardbaar kan worden verwerkt. 4.2. De verkeerskundige onderbouwing biedt geen betrouwbare basis voor de voorgestelde woningbouwomvang In het OER zijn de verkeerskundige effecten van verschillende woningbouwscenario’s onderzocht. Daarbij zijn voor verschillende wegvakken de verwachte verkeersintensiteiten en de verhouding tussen verkeersintensiteit en wegcapaciteit berekend. De commissie constateert dat de gehanteerde uitgangspunten niet voldoende aansluiten bij de feitelijke inrichting en het daadwerkelijke gebruik van de onderzochte wegvakken. In het model wordt daardoor uitgegaan van een grotere beschikbare capaciteit dan op grond van de werkelijke situatie kan worden verantwoord. Wanneer de gehanteerde waarden worden aangepast aan de feitelijke en realistische capaciteit van de wegen, ontstaat een wezenlijk ander beeld en raakt het verkeersnetwerk van Boornbergum bij de voorgestelde woningbouwontwikkeling overbelast. Door het beperkte aantal volwaardige alternatieve routes kan deze overbelasting niet eenvoudig binnen het netwerk worden opgevangen. De huidige modeluitkomsten bieden daarom geen betrouwbare basis voor de conclusie dat maximaal 500 woningen verkeerskundig verantwoord kunnen worden gerealiseerd. Voordat over deze woningbouwomvang wordt besloten, moeten de uitgangspunten van het verkeersmodel worden aangepast aan de feitelijke inrichting, functie en realistische capaciteit van de onderzochte wegen. Vervolgens moeten de verkeerskundige gevolgen van de verschillende woningbouwscenario’s opnieuw worden beoordeeld. 4.3. De bestaande verkeersstructuur biedt weinig ruimte om knelpunten op te vangen Boornbergum beschikt over een verkeersnetwerk met een beperkt aantal ontsluitingsmogelijkheden. Daardoor kan een toename van de verkeersbelasting niet eenvoudig over gelijkwaardige routes worden verdeeld. Wanneer op een wegvak een capaciteits- of veiligheidsprobleem ontstaat, zijn weinig volwaardige alternatieven beschikbaar. Binnen deze verkeersstructuur neemt de Nijewei een centrale positie in. Een aanzienlijk deel van het verkeer van en naar Boornbergum wordt via deze weg afgewikkeld. De Nijewei vervult daarmee een belangrijke functie voor de bereikbaarheid van het dorp en vormt tegelijkertijd een kwetsbare schakel binnen het netwerk. Binnen de bebouwde kom heeft de Nijewei zowel een verkeersfunctie als een verblijfsfunctie. Langs de weg bevinden zich woningen en perceelaansluitingen en gemotoriseerd verkeer, fietsers en voetgangers maken gebruik van dezelfde beperkte ruimte. Een verdere verkeerstoename heeft daardoor rechtstreeks gevolgen voor de capaciteit, verkeersveiligheid en leefbaarheid. Wanneer de capaciteit van de Nijewei wordt bereikt of overschreden, zijn geen volwaardige alternatieve routes beschikbaar om de verkeersbelasting structureel over te nemen. Het verkeer verplaatsen naar andere wegen kan ertoe leiden dat de problemen verschuiven naar routes die daarvoor evenmin geschikt zijn. VDBK | Zienswijze op ROP Smallingerland 10 De gevolgen van de woningbouw moeten daarom voor het netwerk als geheel worden beoordeeld, met bijzondere aandacht voor de centrale en kwetsbare positie van de Nijewei. 4.4. De verkeersveiligheid van de toekomstige situatie is niet aangetoond In het OER is geen kwantitatieve beoordeling van de verkeersveiligheid uitgevoerd. Volgens het OER kunnen de gevolgen daarvan pas nader worden onderzocht wanneer de ligging en inrichting van de woningbouwlocaties, ontsluitingen en aansluitingen verder zijn uitgewerkt. Daarmee is niet aangetoond dat de extra verkeersbewegingen veilig kunnen worden verwerkt. Dit is van belang omdat het verkeer moet worden afgewikkeld over een bestaand wegennet waarop verschillende verkeersfuncties en verkeersdeelnemers samenkomen. De verkeerstoename kan gevolgen hebben voor: • fietsers en voetgangers; • schoolgaande kinderen; • ouderen en andere kwetsbare verkeersdeelnemers; • school- en fietsroutes; • kruispunten, aansluitingen en oversteeklocaties; • locaties waar langzaam en gemotoriseerd verkeer van dezelfde ruimte gebruikmaken; • de bereikbaarheid voor hulpdiensten. Bij de beoordeling van de verkeersveiligheid kan niet worden volstaan met de constatering dat de verkeersintensiteit volgens het model binnen de theoretische capaciteit van een wegvak blijft. De capaciteit van een weg zegt iets over de hoeveelheid verkeer die kan worden verwerkt, maar toont niet aan dat dit verkeer ook veilig kan worden afgewikkeld. Het verkeersveiligheidsonderzoek moet in het bijzonder aantonen of en onder welke voorwaarden de voorziene verkeersgroei op de Nijewei veilig kan worden verwerkt. Zolang de gevolgen voor de genoemde verkeersdeelnemers, routes en locaties niet zijn onderzocht, kan niet worden vastgesteld dat sprake is van een verkeersveilig uitvoerbaar woningbouwscenario of welke maatregelen daarvoor noodzakelijk zijn. Verkeersveiligheid moet daarom voorafgaand aan de besluitvorming worden onderzocht en als randvoorwaarde gelden voor de omvang en fasering van de woningbouw. 4.5. De noodzakelijke maatregelen zijn niet concreet uitgewerkt Het OER en het ROP benoemen mogelijke maatregelen om de gevolgen van de woningbouw voor de verkeersafwikkeling en verkeersveiligheid te beperken. Deze maatregelen zijn niet uitgewerkt tot een concreet en samenhangend pakket. Daardoor is niet aangetoond dat de verkeerskundige en verkeersveiligheidsproblemen daadwerkelijk kunnen worden opgelost. Niet inzichtelijk is gemaakt: • welke maatregelen noodzakelijk zijn; • welke combinatie van maatregelen nodig is; • welk effect deze maatregelen hebben op de verkeersafwikkeling en verkeersveiligheid; • of de maatregelen technisch, ruimtelijk en juridisch uitvoerbaar zijn; • wanneer de maatregelen moeten zijn gerealiseerd; • welke kosten ermee zijn gemoeid en hoe deze worden gefinancierd; • hoe de uitvoering wordt gekoppeld aan de fasering van de woningbouw. Specifiek voor de Nijewei moet worden aangetoond welke ingrepen noodzakelijk en uitvoerbaar zijn om de extra verkeersbelasting veilig te verwerken. Daarbij moet worden beoordeeld of deze maatregelen verenigbaar zijn met de beschikbare ruimte en de verkeers- en verblijfsfunctie van de weg. VDBK | Zienswijze op ROP Smallingerland 11 De noodzakelijke infrastructurele en verkeersveiligheidsmaatregelen moeten vooraf worden vastgesteld en doorgerekend. De technische, ruimtelijke, juridische en financiële uitvoerbaarheid, fasering en tijdige realisatie daarvan moeten zijn geborgd voordat de betreffende woningbouwfase wordt gerealiseerd. Maatregelen waarvan de uitvoerbaarheid niet is aangetoond, mogen niet als beschikbare oplossing worden meegerekend. Wanneer een noodzakelijke ontsluiting of maatregel niet tijdig kan worden gerealiseerd, moet de woningbouwfase worden uitgesteld of de woningbouwomvang worden aangepast. Zolang geen concreet, doorgerekend en geborgd maatregelenpakket beschikbaar is, kan niet worden geconcludeerd dat de voorgestelde ontwikkeling verkeerskundig en verkeersveilig uitvoerbaar is. 4.6. De woningbouwomvang moet volgen uit een verantwoord scenario Het ROP gaat voor Boornbergum uit van maximaal 500 woningen. Op basis van het huidige onderzoek is niet aangetoond dat dit aantal verkeerskundig en verkeersveilig verantwoord kan worden gerealiseerd. De woningbouwomvang kan niet uitsluitend worden gebaseerd op de woningbouwopgave en de ruimtelijke mogelijkheden. Ook de capaciteit en verkeersveiligheid van het netwerk en de uitvoerbaarheid van de noodzakelijke maatregelen moeten bepalend zijn. Voordat een verantwoorde woningbouwomvang kan worden vastgesteld, moeten de verkeerskundige gevolgen opnieuw worden berekend op basis van realistische uitgangspunten. Daarbij moeten het functioneren van het netwerk als geheel, de bestaande verkeersbelasting, autonome groei, doorgaand verkeer en de verkeerseffecten van andere ruimtelijke ontwikkelingen worden betrokken, voor zover deze niet of niet volledig in het huidige onderzoek zijn meegenomen. Ook moeten de verkeersveiligheid en de uitvoerbaarheid van de noodzakelijke maatregelen worden onderzocht. Wanneer maximaal 500 woningen niet veilig en aanvaardbaar kunnen worden ontsloten, moet de woningbouwomvang worden verminderd of moet eerst aantoonbaar uitvoerbare aanvullende infrastructuur worden gerealiseerd. De woningbouwomvang moet volgen uit een verkeerskundig en verkeersveilig uitvoerbaar scenario en niet andersom. 4.7. Verzoek aan de gemeenteraad De Commissie Infrastructuur verzoekt de gemeenteraad om geen definitief besluit te nemen over de omvang en fasering van de woningbouwontwikkeling voordat: 1. de uitgangspunten van het verkeersmodel zijn aangepast aan de feitelijke inrichting, het gebruik en de realistische capaciteit van de onderzochte wegen en de verschillende woningbouwscenario’s opnieuw zijn berekend; 2. bij deze herberekening het verkeersnetwerk als geheel en alle relevante verkeersstromen zijn betrokken, waaronder de bestaande belasting, autonome groei, doorgaand verkeer en de verkeerseffecten van andere ruimtelijke ontwikkelingen; 3. de verkeersveiligheid afzonderlijk en kwantitatief is onderzocht, met specifieke aandacht voor kwetsbare verkeersdeelnemers, school- en fietsroutes, kruispunten, aansluitingen, oversteeklocaties, bestaande risicolocaties en de bereikbaarheid voor hulpdiensten; 4. de noodzakelijke infrastructurele en verkeersveiligheidsmaatregelen zijn uitgewerkt tot een concreet en doorgerekend pakket waarvan de effectiviteit is aangetoond; 5. de technische, ruimtelijke, juridische en financiële uitvoerbaarheid, fasering en tijdige realisatie van deze maatregelen zijn geborgd; 6. de gebruikte modeluitgangspunten, capaciteitswaarden, verkeersintensiteiten, routeverdelingen, berekeningen en uitkomsten volledig en controleerbaar openbaar zijn gemaakt; 7. het Masterplan objectief uitwijst welke woningbouwomvang verantwoord is en de omvang en fasering van de woningbouw daarop worden afgestemd. VDBK | Zienswijze op ROP Smallingerland 12 De commissie verzoekt de gemeenteraad daarnaast om in het ROP als randvoorwaarde op te nemen dat de noodzakelijke maatregelen voorafgaand aan of uiterlijk gelijktijdig met de betreffende woningbouwfase worden uitgevoerd. Niet aantoonbaar uitvoerbare maatregelen mogen niet als oplossing worden meegerekend. Wanneer een noodzakelijke maatregel niet tijdig kan worden gerealiseerd of maximaal 500 woningen niet veilig kunnen worden ontsloten, moet de woningbouwfase worden uitgesteld of de woningbouwomvang worden aangepast. Het aantal van maximaal 500 woningen mag daarom niet als vaststaand uitgangspunt worden gehanteerd. De uiteindelijke woningbouwomvang moet volgen uit een aantoonbaar verkeerskundig en verkeersveilig uitvoerbaar scenario. 4.8. Conclusie De gehanteerde uitgangspunten in het OER sluiten niet voldoende aan bij de feitelijke inrichting en het gebruik van de onderzochte wegen. Daardoor ontstaat een te gunstig beeld van de beschikbare capaciteit. Bij realistische capaciteitswaarden raakt het verkeersnetwerk van Boornbergum bij de voorgestelde woningbouwontwikkeling overbelast, terwijl volwaardige alternatieve routes ontbreken. Daarnaast is de verkeersveiligheid niet kwantitatief beoordeeld en ontbreekt een concreet, doorgerekend en geborgd pakket van noodzakelijke maatregelen. Het uitgevoerde onderzoek biedt daarom geen betrouwbare en volledige basis voor de conclusie dat maximaal 500 woningen verkeerskundig en verkeersveilig verantwoord kunnen worden gerealiseerd. De gemeenteraad dient geen definitief besluit te nemen over de woningbouwomvang voordat de verkeerskundige gevolgen opnieuw zijn berekend, de verkeersveiligheid is onderzocht en de noodzakelijke maatregelen aantoonbaar uitvoerbaar en geborgd zijn. De omvang en fasering van de woningbouw moeten volgen uit een veilige en aanvaardbare verkeersafwikkeling en niet andersom. 5. Groen en landschap Wij denken aan het beter formuleren van de bufferstrook. Nu door de gemeente omschreven als landschappelijke bufferstrook tussen de dorpen en tussen de dorpen en Drachten. Gaat men uit van de dorpsgrenzen? En zo ja, waar liggen die? Onzes inziens zou er een strook langs de wegen tussen Drachten en Boornbergum, De Wilgen en Kortehemmen moeten komen. Voor de breedte zou 200 meter moeten gelden. Een ander punt voor de zienswijze; de gemeente houdt rekening met landschappelijke structuren. Mogen ze deze, die er nu zijn, laten verdwijnen? Hier moet degelijk onderzoek naar worden gedaan. 6. MFC Over het MFC wordt in het ROP nog niet veel genoemd. Wel staat er bij de sportvelden een plek getekend voor sport, spel en ontmoeting. Als commissie vinden wij het erg belangrijk om samen met VDBK aan de bal te blijven. Dat we door de gemeente serieus worden meegenomen in het proces (echte participatie). Dit voor zowel voor de plaats waar het MFC komt, als de ontwikkeling van het MFC zelf. Wij weten immers het beste wat er in het dorp leeft. 7. Samenvattende afsluiting Wij zijn voor woningbouw die Boornbergum sterker en toekomstbestendiger maakt. Juist daarom vinden wij dat het aantal woningen niet het vertrekpunt moet zijn, maar het resultaat van een integrale afweging van VDBK | Zienswijze op ROP Smallingerland 13 woningbehoefte, gezondheid, zorg, welzijn, leefbaarheid, landschappelijke identiteit en maatschappelijke draagkracht. De teleurstelling en boosheid die nu in het dorp worden ervaren, hangen in belangrijke mate samen met het gevoel dat de uitvoerige participatie onvoldoende herkenbaar terugkomt in de uiteindelijke keuzes. Herstel van vertrouwen vraagt daarom meer dan opnieuw in gesprek gaan: het vraagt dat aantoonbaar wordt gemaakt wat met de inbreng is gedaan, welke keuzes daardoor zijn gewijzigd en waarom op andere punten bewust van die inbreng wordt afgeweken. Totdat uit deze integrale afweging blijkt dat een grotere groei noodzakelijk én verantwoord is, blijft voor ons het in het Manifest opgenomen scenario van maximaal 200 woningen het passende uitgangspunt. De Commissie Infrastructuur is van mening dat het ROP momenteel onvoldoende onderbouwt dat de voorgestelde woningbouwontwikkeling verkeerskundig uitvoerbaar is. De relatie tussen woningbouwomvang, verkeersgroei, wegcapaciteit, bereikbaarheid en verkeersveiligheid wordt geheel niet inzichtelijk gemaakt. Ook ontbreekt de noodzakelijke duidelijkheid over de infrastructurele maatregelen die nodig zijn om de ontwikkeling mogelijk te maken. De omvang van de woningbouw dient te worden afgestemd op de aantoonbare draagkracht van de infrastructuur. Niet andersom. Dat is volgens de commissie de enige manier om de bereikbaarheid, verkeersveiligheid en leefbaarheid van Boornbergum ook op lange termijn te waarborgen. Op basis van het Ontwerp-ROP Smallingerland en de Energievisie Energiegemeenschap Boornbergum Kortehemmen van 21 februari 2026 zit de belangrijkste spanning niet in het doel van de energietransitie, maar in schaal, locatiekeuze, volgorde van maatregelen en participatie. Over het MFC wordt in het ROP nog niet veel genoemd. Wel staat er bij de sportvelden een plek getekend voor sport, spel en ontmoeting. Als commissie vinden wij het erg belangrijk om samen met VDBK aan de bal te blijven. Dat we door de gemeente serieus worden meegenomen in het proces (echte participatie). Dit voor zowel voor de plaats waar het MFC komt, als de ontwikkeling van het MFC zelf. Wij weten immers het beste wat er in het dorp leeft. 8. Bronnen 1. Manifest 2.0 - Masterplan Boornbergum, Vereniging Dorpsbelangen Boornbergum Kortehemmen en commissies, 28 januari 2026. 2. Omgevingseffectrapport (OER) ROP Smallingerland, 31 augustus 2026. 3. Bijlage 1 - Reactienota ROP Smallingerland. 4. Gemeente Smallingerland, verslagen en presentaties informatiebijeenkomsten ROP. 5. Gemeente Smallingerland, Nota Omgevingskwaliteit Smallingerland (vastgesteld 2 december 2025). 6. Gemeente Smallingerland, Omgevingsvisie / De Staat van Smallingerland. 7. Algemene wet bestuursrecht (Awb), artikel 3:4, tweede lid – evenredigheidsbeginsel. 8. Rijksoverheid, Handreiking ecologische connectiviteit (2026); ter duiding dat ecologische breedte functie- en doelsoortafhankelijk is. 9. Gemeente Smallingerland, Volkshuisvestingsprogramma Smallingerland 2026, hoofdstuk Leefbaarheid en stedelijke vernieuwing (gezonde wijken). VDBK | Zienswijze op ROP Smallingerland 14 MANIFEST 2.0 - MASTERPLAN BOORNBERGUM Aan : College van Burgemeester en Wethouders en Gemeenteraad van Smallingerland Van : Vereniging Dorpsbelangen Boornbergum Kortehemmen (VDBK) en commissies Wonen/Zorg/Welzijn, Groen, Infra en MFC, en Energiegemeenschap Boornbergum Kortehemmen Datum : 28-01-2026 Betreft : Ruimtelijk Ontwikkelperspectief (ROP) en Masterplan Boornbergum Dit manifest is opgesteld namens inwoners van Boornbergum, vertegenwoordigd via Dorpsbelangen en de betrokken commissies. Wij zijn niet tegen woningbouw, maar verzoeken de gemeente Smallingerland om in het Masterplan Boornbergum en het definitieve ROP te kiezen voor een proportionele en gefaseerde ontwikkeling tot maximaal 200 woningen tot 2050 en beperkte zonneweides. Deze groei is alleen verantwoord wanneer het dorpskarakter en het coulisselandschap behouden blijven en er een passende mix wordt gerealiseerd voor starters, gezinnen en senioren, met voldoende aandacht voor zorg en welzijn. Daarnaast vragen wij om harde randvoorwaarden voor verkeersveiligheid en infrastructuur, structurele versterking van groen en biodiversiteit en tijdige borging van maatschappelijke voorzieningen zoals een IKC/MFC. Een landschappelijk passende aanpak van energie en verduurzaming door middel van zonneweides, die in aard en omvang beperkt is tot de energiebehoefte van Boornbergum (en Kortehemmen). 1. Visie van Boornbergum (leidend uitgangspunt) “De inwoners van Boornbergum zien woningbouw als een mogelijkheid tot maximaal 200 woningen, mits het dorpskarakter en het coulisselandschap met de beeldbepalende houtwallen behouden blijven. Daarbij moet worden gekozen voor een evenwichtige mix van starters, gezinnen en senioren, met voldoende aandacht voor zorg en welzijn. Deze groei is alleen verantwoord wanneer verkeersveiligheid en infrastructuur aantoonbaar meegroeien, groen en biodiversiteit structureel worden versterkt. De energietransitie landschappelijk passend wordt uitgevoerd (met prioriteit voor zon op dak en lokale oplossingen) waarbij de beoogde zonneweides in grootte en omvang moeten voldoen aan de lokale behoefte van Boornbergum (en Kortehemmen). En maatschappelijke voorzieningen zoals een IKC/MFC tijdig en passend bij de dorpsschaal worden gerealiseerd.” 1 2. Wat wij concreet vragen Wij verzoeken de gemeente Smallingerland om in het Masterplan Boornbergum en het definitieve Ruimtelijk Ontwikkelperspectief (ROP) uit te gaan van een woningbouwontwikkeling tot maximaal 200 woningen, en deze ontwikkeling uitsluitend te laten plaatsvinden onder de volgende voorwaarden: 1) Woningbouw en fasering • Leg vast dat voor Boornbergum een maximum van 200 woningen geldt. • Werk met fasering in deelplannen, waarbij na iedere fase een evaluatiemoment plaatsvindt op effecten voor leefbaarheid, verkeersveiligheid, groenstructuur en voorzieningen. 2) Woningprogramma: passend bij lokale behoefte • Borg dat het woningprogramma bestaat uit een evenwichtige mix van woonvormen voor starters, gezinnen en senioren, met nadruk op betaalbaarheid, doorstroming en levensloopbestendigheid. • Zorg dat bij programmering en toewijzing maximaal wordt aangesloten bij de lokale woonbehoefte en dorpsbinding, binnen de geldende wet- en regelgeving. • Borg dat binnen het woningprogramma ook aantoonbaar ruimte wordt gereserveerd voor toegankelijke en passende woningen voor mensen met een beperking, inclusief mogelijkheden voor begeleiding of zorg aan huis waar nodig. 3) Infra en verkeersveiligheid • Neem verkeersveiligheid en infrastructuur als harde randvoorwaarde op in het Masterplan, met aantoonbare maatregelen voor veilige routes voor voetgangers en fietsers, beperking van doorgaand (sluip)verkeer en beheersing van extra verkeersdruk. 4) Groen, landschap en biodiversiteit • Borg het behoud en de versterking van het coulisselandschap, de houtwallen en de bestaande groenstructuur. • Leg vast dat nieuwbouw alleen mogelijk is bij een groene, landschappelijk passende inrichting, met voldoende ruimte voor water, biodiversiteit en een robuuste groene buffer tussen Drachten en Boornbergum. 5) Energie en verduurzaming • Veranker dat verduurzaming plaatsvindt op een manier die past bij dorp en landschap, met prioriteit voor energie besparen en zon op daken (zonneladder), en met aandacht voor netcapaciteit, energieopslag en toekomstbestendige laadinfrastructuur. 2 6) IKC/MFC en voorzieningen • Neem op dat woningbouw alleen verantwoord is als de benodigde voorzieningen (waaronder onderwijs, sport, ontmoeting en parkeren) aantoonbaar mee kunnen groeien. • Betrek de plannen voor een toekomstig IKC/MFC tijdig en integraal bij de ruimtelijke keuzes, inclusief locatie, bereikbaarheid en verkeersveiligheid. 3. Beleidsmatige onderbouwing (gemeentelijk en landelijk) De Omgevingsvisie Smallingerland hanteert het uitgangspunt ‘Ja, mits’: ruimtelijke ontwikkelingen zijn mogelijk, mits zij bijdragen aan leefkwaliteit, identiteit van kernen en draagvlak onder inwoners (bron 1). De visie benadrukt dat schaal, landschap en sociale samenhang leidend moeten zijn bij nieuwe ontwikkelingen. Daarnaast stelt de Omgevingswet dat besluitvorming over de fysieke leefomgeving gericht moet zijn op het bereiken en in stand houden van een veilige en gezonde leefomgeving (bron 2). Dat betekent dat woningbouw in Boornbergum alleen verantwoord is wanneer ook verkeersveiligheid en infrastructuur, groen en biodiversiteit, energie en klimaat, en maatschappelijke voorzieningen (zoals IKC/MFC) aantoonbaar bijdragen aan leefkwaliteit en draagvlak. 4. Proportionaliteit en dorpsschaal Boornbergum is in de afgelopen jaren uitgebreid met circa 300 woningen en telt momenteel circa 748 woningen en circa 760 huishoudens (bron 15). De gemiddelde WOZ-waarde ligt rond €367.000 en circa 70% van de woningen is koop. Boornbergum telt circa 1.830 inwoners (2025). Afhankelijk van de gehanteerde woningvoorraad (ca. 700–750 woningen) betekent 600 woningen extra een groei van ongeveer 80–85%. Een dergelijke schaalvergroting past moeilijk binnen de uitgangspunten van het gemeentelijk beleid voor dorpsontwikkeling, waarin de identiteit, schaal en draagkracht van kernen leidend zijn. De cijfers onderstrepen dat Boornbergum qua schaal een dorp is en geen uitbreidingslocatie op stedelijke schaal. Een ontwikkeling tot 600 woningen vormt daarmee een zeer ingrijpende en blijvende schaalverandering. Bij een groei van deze omvang verandert niet alleen de woningvoorraad, maar ook de verkeersdruk, ruimtelijke structuur, groenkwaliteit en behoefte aan maatschappelijke voorzieningen. 3 Volgens het Ruimtelijk Ontwikkelperspectief Smallingerland is voor de dorpen binnen de gemeente een woningbouwopgave van in totaal circa 1.020 woningen voorzien (bron 3). Binnen deze opgave wordt voor Boornbergum een ontwikkeling tot 600 woningen onderzocht. Dit betekent dat een zeer groot aandeel van de totale woningbouwopgave voor de dorpen in één dorp zou worden geconcentreerd. Dit roept vragen op over de evenwichtige verdeling van groei tussen de dorpen en over de proportionaliteit van de voorgenomen ontwikkeling in relatie tot de bestaande omvang en draagkracht van Boornbergum. Tegelijkertijd hebben andere dorpen binnen de gemeente aangegeven juist meer te willen groeien dan binnen het ROP momenteel mogelijk wordt gemaakt. Tegen deze achtergrond is het des te belangrijker om de woningbouwopgave op een evenwichtige wijze over de dorpen te verdelen, waarbij rekening wordt gehouden met de specifieke kenmerken, schaal en ontwikkelruimte van iedere kern. 5. Woonbehoefte: starters, gezinnen en senioren Uit het Woningmarktonderzoek 2024–2040 voor de gemeente Smallingerland blijkt dat de grootste opgaven liggen bij betaalbaarheid, doorstroming en levensloopbestendig wonen (bron 4). Voor dorpen zoals Boornbergum wordt met name gewezen op: • behoefte aan betaalbare grondgebonden woningen voor starters; • doorstromingsmogelijkheden voor gezinnen; • toenemende vraag naar levensloopbestendige woningen voor senioren; • behoefte aan toegankelijke en passende woningen voor mensen met een beperking, zodat ook zij zelfstandig en veilig in het dorp kunnen wonen. Deze mix sluit aan bij de woonopgaven zoals betaalbaarheid, doorstroming en levensloopbestendig wonen, zoals ook in onderzoek en gemeentelijk beleid wordt benadrukt. Deze programmering heeft tevens directe consequenties voor verkeersveiligheid, schoolroutes, parkeren en de toekomstige behoefte aan een IKC/MFC. 6. Ouderenhuisvesting, zorg en welzijn De vergrijzing vraagt om gerichte aandacht voor seniorenhuisvesting. Landelijk beleid stimuleert het langer zelfstandig wonen en het creëren van woonvormen die zorg en ontmoeting faciliteren (bron 5). Denk hierbij aan gelijkvloerse woningen, geclusterde woonvormen (bijvoorbeeld hofjesconcepten) en woningen die geschikt zijn voor zorg aan huis. 4 Het toevoegen van passende woningen voor senioren in Boornbergum draagt bij aan: • behoud van sociale netwerken; • voorkomen van eenzaamheid; • doorstroming op de woningmarkt; • beheersbare zorgvraag. Dit vraagt om een veilige en toegankelijke openbare ruimte, nabijheid van voorzieningen en goede loop- en fietsroutes. 7. Infra en verkeersveiligheid De huidige verkeerssituatie in Boornbergum is op meerdere locaties onveilig, met name voor kwetsbare verkeersdeelnemers zoals fietsers, voetgangers en schoolgaande kinderen. De route Nijewei–Westerbuorren wordt intensief gebruikt door doorgaand verkeer (spitsverkeer), landbouwverkeer en vrachtverkeer. Door de beperkte wegbreedte, de nabijheid van bebouwing en de gemengde verkeersstromen ontstaan regelmatig onveilige situaties en bijna-ongevallen. Daarnaast wordt de Skeanewei, ondanks geldende verboden, in de praktijk nog steeds gebruikt als sluiproute. Ook zorgen de drukte rondom schoolroutes en haal- en brengmomenten voor onoverzichtelijke en gevaarlijke situaties. Deze knelpunten hebben directe invloed op de verkeersveiligheid, leefbaarheid en het gevoel van veiligheid in het dorp. Daarom is een integrale aanpak van verkeersveiligheid en infrastructuur een harde randvoorwaarde binnen het Masterplan Boornbergum. Dit betekent dat vóór de realisatie van woningbouw (en in ieder geval vóór het starten van een volgende bouwfase) wordt gezorgd voor: • een verkeerskundige nulmeting (objectieve metingen van snelheid, verkeersintensiteit, type verkeer en risicolocaties); • een concreet en uitvoerbaar maatregelenpakket gericht op het ontmoedigen van doorgaand (sluip)verkeer en zwaar verkeer, het verbeteren van loop- en fietsroutes inclusief het (vooralsnog separaat) geplande doorfietspad en het vergroten van de veiligheid op schoolroutes; • handhaving en monitoring, zodat maatregelen aantoonbaar effect hebben en blijvend functioneren. Zonder aantoonbare verbetering van deze knelpunten zal woningbouw leiden tot extra verkeersdruk en een verdere verslechtering van de verkeersveiligheid. Uitbreiding van woningbouw is daarom alleen verantwoord wanneer verkeersveiligheid aantoonbaar is geborgd en 5 wanneer ontwikkeling gefaseerd plaatsvindt met evaluatiemomenten op basis van meetbare verkeers- en veiligheidscriteria. 8. Groen, biodiversiteit en landschap Het landschap rondom Boornbergum vormt een wezenlijk onderdeel van de identiteit, leefkwaliteit en aantrekkelijkheid van het dorp. Het coulisselandschap met de beeldbepalende houtwallen en groene structuren is kwetsbaar en vormt een onmisbare basis voor een gezonde leefomgeving. Behoud en versterking van deze landschappelijke waarden moeten daarom als harde randvoorwaarde worden opgenomen in het Masterplan Boornbergum. Dit vraagt om het behoud van bestaande houtwallen, bosjes en groenstructuren, en om voldoende groen tussen en rondom nieuwe bebouwing. Groen is daarbij niet alleen een landschappelijke kwaliteit, maar draagt ook bij aan biodiversiteit, wateropvang, verkoeling in warme periodes en daarmee aan klimaatbestendigheid en gezondheid. Ontwikkeling is alleen verantwoord wanneer aantoonbaar sprake is van een groene en landschappelijk passende inpassing, waarbij bestaande structuren niet versnipperen maar juist worden versterkt. Bij eventuele ruimtelijke ontwikkeling in de richting van Drachten zijn er kansen om een robuuste groenstructuur te creëren in de vorm van een bufferzone van circa 200 meter breed. Deze bufferzone is reeds benoemd in het ROP (en toegezegd door de wethouder Hartogh Heys) welke kan functioneren als ecologische verbindingszone tussen Smalle Ee en Beetsterzwaag en tegelijk bijdragen aan behoud van het dorpse karakter en het voorkomen van een harde overgang tussen dorp en grootschaligere bebouwing. Voor deze zone geldt nadrukkelijk dat zij groen moet blijven en niet mag worden ingezet als woongebied. Dit gebied heeft nu een agrarische bestemming en moet die rol behouden als landschappelijke en ecologische drager. Binnen deze groene bufferzone kan biodiversiteit centraal staan door inrichting met kruidenrijk grasland, bloemrijke randen en behoud van bestaande singels en bosjes. Waar passend kunnen ook duurzame, biobased teelten (zoals hennep, olifantsgras of lisdodde) worden verkend, bijvoorbeeld als bijdrage aan circulair bouwen en lokale verduurzaming. Dit betreft nadrukkelijk kansen die alleen passen binnen de landschappelijke en ecologische uitgangspunten van het gebied. Samenvattend vraagt dit om een Masterplan waarin groen, biodiversiteit en landschappelijke inpassing niet als “restpost” worden meegenomen, maar als leidend principe voor de ruimtelijke keuzes. Alleen dan kan woningbouwontwikkeling bijdragen aan leefkwaliteit, gezondheid en toekomstbestendigheid van Boornbergum. 6 9. Energie en verduurzaming Boornbergum en Kortehemmen onderschrijven de noodzaak van de energietransitie en kiezen voor een aanpak die in balans is met landschap, leefbaarheid en dorpsschaal. Binnen de kaders van het Ruimtelijk Ontwikkelperspectief, de Omgevingsverordening Fryslân en het gemeentelijk beleid wordt ingezet op een duurzame, haalbare en lokaal gedragen energievoorziening. De zonneladder vormt het uitgangspunt, met prioriteit voor zon op daken en bestaande bebouwing. Grootschalige zonnevelden in het buitengebied worden als onwenselijk beschouwd. Eventuele aanvullende lokale opwekking dient kleinschalig te zijn, gericht op de lokale energiebehoefte van Boornbergum (en Kortehemmen) en uitgewerkt met aantoonbare bewonersparticipatie. Uitgangspunten voor de verdere uitwerking zijn: • Nieuwbouw is volledig zelfvoorzienend in het eigen elektriciteitsgebruik; • Energiebesparing als eerste en meest effectieve stap; • Inzet van wijkgerichte energieopslag en slimme energiesystemen ter beperking van netbelasting; • Toekomstbestendige laadinfrastructuur voor elektrisch vervoer; • Duurzame warmteoplossingen, passend bij bodem en omgeving, zoals bodemgebonden systemen en collectieve of individuele warmtepompconcepten; • Aandacht voor thermisch comfort, waarbij koeling integraal wordt meegenomen en oplossingen worden geoptimaliseerd op energiegebruik, warmte-uitstoot en geluidsniveau; • Nieuwe woonwijken als voorbeeldprojecten voor energieneutrale, klimaatadaptieve en natuurinclusieve ontwikkeling. Samengevat kiest Boornbergum/Kortehemmen in haar energievisie voor een zorgvuldige balans tussen duurzaamheid en leefbaarheid. Door gebruik te maken van o.a. de zonneladder, lokale opwekking, opslag en innovatieve warmtebronnen, draagt het dorp bij aan de energietransitie zonder het landschap of het dorpskarakter te schaden. De nieuwe wijk vormt hierin een strategisch ijkpunt, en biedt kansen voor innovatie, participatie en navolging. 10. Integraal Kindcentrum / Multifunctioneel Centrum (IKC/MFC) De ontwikkeling van Boornbergum heeft niet alleen gevolgen voor woningbouw, maar ook voor de draagkracht en capaciteit van maatschappelijke voorzieningen. Onderwijs, sport, ontmoeting, parkeren en verkeersveiligheid moeten in de pas blijven lopen met eventuele groei. Daarom kan woningbouw alleen verantwoord plaatsvinden wanneer voorzieningen aantoonbaar mee kunnen groeien en tijdig worden geborgd. 7 Binnen de gemeente Smallingerland wordt gewerkt aan een integraal huisvestingsplan (IHP), waarin voor Boornbergum wordt toegewerkt naar een Integraal Kindcentrum / Multifunctioneel Centrum (IKC/MFC). Op basis van de huidige planning start het onderzoek in 2026 en vindt realisatie plaats in 2030–2031. Het is van belang dat deze ontwikkeling niet los wordt gezien van woningbouwkeuzes, maar juist integraal wordt betrokken bij de ruimtelijke afwegingen in het Masterplan Boornbergum. Om voldoende draagvlak te creëren voor het IKC/MFC wil de commissie IKC/MFC een participerende rol krijgen in het proces. Een toekomstbestendig IKC/MFC moet passen bij het karakter en de toekomstige behoefte van het dorp, met waar mogelijk voorzieningen onder één dak. Belangrijke randvoorwaarden zijn een centrale en logische ligging, goede en veilige ontsluiting (met aandacht voor schoolroutes), voldoende parkeergelegenheid en een zorgvuldig participatieproces. Het uiteindelijke doel is een voorziening die bijdraagt aan leefbaarheid, ontmoeting en sociale cohesie, passend bij de schaal van Boornbergum. 11. Participatie en draagvlak De gemeente Smallingerland stelt in haar Participatiebeleid dat participatie moet leiden tot betere besluiten en groter draagvlak (bron 6). In Boornbergum zijn inwoners intensief betrokken bij het proces rondom het Masterplan via bijeenkomsten, werkgroepen en enquêtes. De uitkomsten hiervan laten een breed gedragen voorkeur zien voor een beperkte en dorpse groei, waarbij de kwaliteit van de leefomgeving centraal staat. Uit de gehouden enquête onder inwoners (bron 7) komt naar voren dat de bouw van maximaal 200 woningen in fases acceptabel wordt geacht en dat een verdere groei door een grote meerderheid wordt afgewezen. Zie ook het manifest (bron 8). Dit draagvlak betreft niet alleen de woningbouwopgave, maar ook zorgen en randvoorwaarden rondom verkeersveiligheid, groen en landschap, energie-inpassing en de beschikbaarheid van voorzieningen. Een zorgvuldig besluit vraagt daarom om een zichtbare en navolgbare weging van de participatie- uitkomsten, en om het vastleggen van duidelijke randvoorwaarden waaronder ontwikkeling wel of niet kan plaatsvinden. Alleen op die manier blijft het vertrouwen in het proces behouden en kan woningbouw bijdragen aan een toekomstbestendige en gedragen ontwikkeling van Boornbergum. 12. Conclusie en dringend verzoek Alles overziend concluderen wij dat een woningbouwontwikkeling tot 600 woningen voor Boornbergum niet verenigbaar is met de draagkracht van het dorp, het behoud van het dorpse 8 karakter en de wens van inwoners om proportioneel en zorgvuldig te groeien. Een groei van deze omvang leidt tot een structurele schaalverandering en brengt risico’s met zich mee voor leefbaarheid, verkeersveiligheid, landschap, groenstructuur en de beschikbaarheid van maatschappelijke voorzieningen. Wij benadrukken dat inwoners niet tegen woningbouw zijn. Er is draagvlak voor woningbouw die past bij de schaal van Boornbergum en die gericht bijdraagt aan de lokale woonbehoefte. Daarom verzoeken wij de gemeente Smallingerland om als uitgangspunt voor het Masterplan Boornbergum en het definitieve Ruimtelijk Ontwikkelperspectief vast te leggen dat in Boornbergum maximaal 200 woningen worden gerealiseerd. Deze ontwikkeling is uitsluitend verantwoord wanneer zij gefaseerd wordt uitgevoerd, met evaluatiemomenten per fase, en wanneer aan de volgende randvoorwaarden aantoonbaar wordt voldaan: • een evenwichtige woningmix voor starters, gezinnen en senioren, met nadruk op betaalbaarheid, doorstroming en levensloopbestendigheid; • een veilige en toekomstbestendige verkeers- en infrastructuursituatie, met meetbare verbetering van knelpunten en veilige routes voor fietsers en voetgangers; • behoud en versterking van het coulisselandschap, houtwallen, groenstructuur en biodiversiteit, inclusief een landschappelijk passende inpassing; • een duurzame energieaanpak die past bij dorp en landschap, met prioriteit voor energiebesparing en zon op daken; • tijdige borging van maatschappelijke voorzieningen, waaronder een toekomstbestendig IKC/MFC, met passende bereikbaarheid en parkeercapaciteit; • een transparante en navolgbare verwerking van participatie-uitkomsten in de uiteindelijke besluitvorming. Wij verzoeken u dringend om deze uitgangspunten en randvoorwaarden expliciet vast te leggen in het Masterplan en het ROP, zodat woningbouw daadwerkelijk bijdraagt aan een gezonde, veilige en toekomstbestendige leefomgeving en de ontwikkeling breed gedragen blijft binnen Boornbergum. Bronnen 1. Omgevingsvisie Smallingerland - officiële bekendmaking 2. Omgevingswet, artikel 1.3 - IPLO 3. Ruimtelijk Ontwikkelperspectief Smallingerland - projectpagina 4. Companen - Woningmarktonderzoek 2024–2040 gemeente Smallingerland 9 5. Rijksoverheid - Programma Wonen en Zorg voor Ouderen 6. Participatiebeleid Smallingerland (2024) 7. Enquête inwoners Boornbergum - VDBK 8. Manifest versie 1.1 - VDBK 9. Visie Boornbergum - Commissie Wonen, Welzijn en Zorg - januari 2026 10. Commissie Groen Boornbergum - januari 2026 11. Visie Infra - januari 2026 12. Visie Energie - januari 2026 13. Energievisie Boornbergum/Kortehemmen in kader van ROP 14. Commissie MFC - uitgangspunten IKC/MFC 15. AlleCijfers.nl - kerncijfers Boornbergum (CBS/Kadaster), geraadpleegd 2026 10 Presentatie BB Infra – 15 oktober Inleiding Goedenavond allemaal, fijn dat u er bent. Mijn naam is Piet Reitsma en vanavond spreek ik namens de werkgroep Boornbergum Infra. De gemeente Smallingerland onderzoekt een uitbreiding van Boornbergum met 500 woningen. Dat is geen kleine stap. Zo’n uitbreiding kan alleen slagen als niet alleen de woningen, maar ook de infrastructuur goed wordt voorbereid. En precies daar ligt voor ons een belangrijk vraagstuk. Vanaf de eerste visies hebben inwoners tijdens verschillende participatieavonden hun zorgen gedeeld. Er is ongetwijfeld geluisterd, maar wij herkennen die zorgen nog onvoldoende in de plannen. Met andere woorden: is er niet alleen geluisterd, maar ook echt gehoord? Een overtuigend plan voor de ontsluiting, verkeersafwikkeling en bereikbaarheid ontbreekt nog. Dat is misschien begrijpelijk, omdat het totale plan nog moet worden uitgewerkt. Maar juist bij de keuze voor deze locaties moet de infrastructuur vanaf het begin worden meegenomen — niet pas wanneer de eerste schop de grond in gaat. Zolang dat niet gebeurt, blijft onduidelijk hoe al het extra verkeer veilig door en rondom het dorp moet worden geleid. Daarom staat vanavond één vraag centraal: kan Boornbergum 500 extra woningen aan zolang niet duidelijk is of onze wegen het extra verkeer veilig kunnen verwerken? Want een dorp bouw je niet alleen met stenen en huizen. Je bouwt het ook met veilige wegen, goede bereikbaarheid en voldoende ruimte voor iedereen. En er speelt meer dan alleen de situatie ná de oplevering van het project. Ook de bouwperiode zelf heeft grote gevolgen. Wat betekenen 500 woningen concreet voor het aantal verkeersbewegingen, de verkeersveiligheid en de leefbaarheid van Boornbergum? Die vraag hebben inwoners via enquêtes en zienswijzen al op verschillende manieren bij de gemeente neergelegd. Vanavond wil ik daarom nog een stap verder gaan. Ik neem u mee op een korte tijdreis: van de situatie van vandaag naar de mogelijke werkelijkheid van morgen. Stel dat de bouw doorgaat. En stel dat het inderdaad 500 woningen worden — een aantal waarvan de gemeente Smallingerland al voorzichtig uitgaat. En stel, zoals de gemeente al meerdere keren heeft aangegeven. Er komt geen rondweg. Dan komt er iets op ons af waarover tot nu toe opvallend weinig wordt gesproken. SLIDE 1 Laten we eerst kijken naar Boornbergum zoals het er nu uitziet. Voeg daar 500 woningen aan toe en het aantal woningen groeit met maar liefst 67 procent. Dat is geen kleine uitbreiding; dat verandert de schaal van ons dorp. SLIDE 2 Natuurlijk begint woningbouw met de vraag waar gebouwd kan worden, welk type woningen nodig is en hoeveel ruimte er overblijft voor groen. Dat zijn belangrijke keuzes. Maar vroeg of laat komt de onvermijdelijke vraag: hoe bereiken bewoners, bezoekers en hulpdiensten die nieuwe wijk? Voordat er één huis staat, moeten er wegen, kabels en riolering worden aangelegd. Naar onze mening is nog onvoldoende zichtbaar hoe de gemeente dat wil organiseren. En juist die duidelijkheid is nu nodig. SLIDE 3 De Nijewei en de Westerbuorren verwerken nu al veel sluipverkeer van en naar Drachten. Tel daar het aanzienlijke agrarische verkeer bij op en het wordt duidelijk dat deze routes weinig extra ruimte bieden. Beide wegen zijn ooit ingericht als “Shared Space”, in een tijd en voor een verkeerssituatie die niet te vergelijken zijn met wat ons mogelijk te wachten staat. SLIDE 4/5 Een nieuwe wijk kan niet zonder goede toegangswegen. Die moeten veilig aansluiten op bestaande routes — of er moeten nieuwe uitvalswegen komen. Maar waar, en met welke gevolgen? SLIDE 6 Dat brengt ons bij de meest praktische vraag van allemaal: waar moet al dat verkeer eigenlijk naartoe? SLIDE 7 En dan komt het! De schop gaat in de grond. Even ervan uitgaan dat er 500 woningen in 5 jaar worden gebouwd, Dat is gemiddeld 100 woningen per jaar. SLIDE 8 BOUWPLAATS SLIDE 9 De vrachtwagen hitparade. Jaar 1en 2 bouwrijp maken, aanleggen wegen, kabels, riolering etc. etc. SLIDE 10 Over de gehele bouwperiode zijn er ruwweg 30.000 bewegingen van zware voertuigen zoals vrachtwagens, graafmachines, kranen, traktoren etc. Dit is wellicht een aanname maar op feiten gebaseerd. SLIDE 11 Maar dat is nog niet alles. Tijdens de bouwwerkzaamheden kunnen we 40-60 vakmensen, 80 tot 120 ritjes van bestelbussen per werkdag en wel 100 tot 150 ritjes op een drukke dag. SLIDE 12 Waar gaat al dat bouwverkeer langs, krijgen ze een eigen toegangsweg, wordt er aangegeven dat ze niet door het dorp mogen? SLIDE 13 En dan hebben we het nog niet gehad over de luchtvervuiling, geluidsoverlast van vrachtwagens en heipalen, stof en trillingen. SLIDE 14 Vooral het grote gebied aan de oostkant van Boornbergum baat ons zorgen. Om hier een strategisch plan te maken lijkt ons een hele opgave. SLIDE 15 Daarom vragen wij ons af - Hoe komt het verkeer de wijk in en uit, - Welke bestaande wegen zullen er worden gebruikt, - Wat is de oplossing voor Nijewei en Westerbuorren - Een gedegen bouwverkeersplan - Veilige fietsroutes ook tijdens de bouw - Een aanspreekpunt bij overlast Kortom eerst de weg, dan het huis. SLIDE 16 Dan blijft de vraag over : wat voor dorp willen we achterlaten, blijft het überhaupt nog een dorp. Onze werkgroep is met de gemeente in gesprek over de Nijewei en Westerbuorren. Op 21 oktober krijgen wij de plannen voor de aanpassingen aan deze wegen te zien. Zodra er meer bekend is, zullen wij u daarover informeren. Agenda 15 oktober 19:30 Welkom en inleiding 19:45 Presentatie: zienswijzen hoofpunten commissies Wonen, Energie, Infra, Groen, MFC 20:25 Tijd voor vragen, discussie bewoners en raadsleden 20:55 Belang van zienswijzen aangeven en aanbieden hulp door Fimke Boerhof en Trees Galema 21:00 Nazit 21:30 Sluiting Hoofdpunten commissie Wonen ▪ Woningbouw max 200 ipv 500 ▪ Leidend: Gezondheid, welzijn en maatschappelijke draagkracht ▪ Participatiebijdrage onduidelijk: Herstel vertrouwen nodig ▪ Bouw voor lokale behoefte. starters, gezinnen, senioren en zorgwoningen ▪ Bescherm sociale cohesie, leefbaarheid en veiligheid ▪ Behoud lintbebouwing, coulisselandschap en dorpsidentiteit ▪ Realiseer een robuuste groene buffer tussen Boornbergum en Drachten ▪ Gefaseerd bouwen met evaluatie en mogelijkheid tot bijsturen per fase Hoofdpunten commissie Energie ▪ De zonneladder doorlopen en alternatieven zoeken ▪ Inzichtelijk maken hoe input uit participatie is verwerkt ▪ Energievisie Inhoudelijk betrekken bij energieprogramma ▪ Integraal duurzaam energiesysteem uitwerken ▪ Toetsen aan Provinciale richtlijnen W E R K G R O E P I N F R A S T R U C T U U R 1 Boornbergum vraag 500 huizen….. en één simpele vraag Werkgroep Infrastructuur Boornbergum · BBINFRA · oktober 2026 200, 400, 600… doe maar 500! Het aantal woningen deed een beetje aan een veiling denken. 751 huizen staan er nu 600 500 400 +500 komen erbij 200 +67% Boornbergum wordt een flink stuk groter eerst toen daarna nu Bestaande woningen: CBS via AlleCijfers.nl (2026): 751 woningen, ca. 1.800 inwoners, ca. 1,4 auto per huishouden. 6 Werkgroep Infrastructuur Boornbergum · BBINFRA · oktober 2026 Mooie plaatjes… maar waar is de weg? Wat we zagen Wat we zochten Leuke huizen Hoe kom je de wijk in en uit? Veel groen Waar rijdt het bouwverkeer? Zonnepanelen Waar fietsen de kinderen? Een huis zonder voordeur, dat is een plan zonder wegen. 7 Werkgroep Infrastructuur Boornbergum · BBINFRA · oktober 2026 De Nijewei en de Westerbuorren: nu al vol Sluiproute Wie haast heeft, neemt de route dwars door het dorp Nijewei Ooit een rustig dorpsweggetje 30? Dat is een suggestie… Zo lijkt het tenminste, gezien de snelheden Fietsers op hun hoede Westerbuorren Ouders laten kinderen niet altijd met een gerust hart gaan Ook al niet meer zo rustig En dan staat er nog geen enkel nieuw huis. 8 Werkgroep Infrastructuur Boornbergum · BBINFRA · oktober 2026 Wat een nieuwe wijk nodig heeft (behalve huizen) Uitvalswegen Straten Fietspaden Parkeren Zodat verkeer om het dorp Die het extra verkeer Waar je kind veilig naar Zodat de stoep een stoep heen gaat aankunnen school fietst blijft Les uit De Zanding en Drachtstervaart: eerst de weg, dan het huis. 9 Werkgroep Infrastructuur Boornbergum · BBINFRA · oktober 2026 Waar moet al dat verkeer naartoe? Rood: waar gebouwd kan worden. Pijlen: waar het verkeer heen wil. Spoiler: vaak dwars door het dorp. En dan gaat de schop de grond in Vóór het eerste huis staat, wordt er heel wat gesjouwd: 1 2 3 4 5 Bouwrijp maken Zand erin, zand Riool en kabels Wegen Huizen! eruit Het terrein Heel veel ritjes Alles onder de grond Bouwwegen en Eindelijk, stenen en klaarmaken straten daken ± 5 jaar Zo lang duurt het. Een kleuter van nu fietst tegen die tijd zelf langs de bouwplaats naar school. 11 Werkgroep Infrastructuur Boornbergum · BBINFRA · oktober 2026 Gezellig druk. Vijf jaar lang. Kranen, zandwagens en betonmixers. Geen dagje, maar elke werkdag. Illustratie: vergelijkbare nieuwbouwlocatie elders De vrachtwagen-hitparade Vrachtwagenbewegingen per jaar (schatting) Jaar 1 en 2: ± 30 per dag 9.000 Grondwerk, riool, start bouw. Topdrukte! 7.500 7.500 Jaar 3 en 4: ± 24 per dag 6.000 6.000 De huizen gaan omhoog 6.000 Jaar 5: ± 12 per dag 3.000 De laatste loodjes 3.000 Totaal: 30.000 Een nummer 1-hit die je niet wilt horen 0 Jaar 1 Jaar 2 Jaar 3 Jaar 4 Jaar 5 Indicatie BBINFRA: ca. 60 zware voertuigbewegingen per woning over het hele bouwproces, 250 werkdagen per jaar. Geen officieel verkeersonderzoek. 13 Werkgroep Infrastructuur Boornbergum · BBINFRA · oktober 2026 30.000 keer piep-piep-achteruit 30.000 30 per werkdag in de drukste jaren 16 min ongeveer elke koffiepauze een vrachtwagen zware voertuigbewegingen in vijf jaar 250 werkdagen per jaar, zonder pauzeknop Dit is één werkdag. Tel maar mee: 30 vrachtwagens. Indicatie BBINFRA: ca. 60 zware voertuigbewegingen per woning over het hele bouwproces, 250 werkdagen per jaar. Geen officieel verkeersonderzoek. 14 Werkgroep Infrastructuur Boornbergum · BBINFRA · oktober 2026 En de busjes? Die doen ook mee! De metselaar, de timmerman, de loodgieter: ze komen allemaal met hun eigen busje. 40–60 80–120 100–150 vakmensen per dag op de bouw extra ritjes per werkdag ritjes op drukke dagen Alles bij elkaar: op drukke dagen bijna elke 3 minuten een bouwvoertuig. 15 Werkgroep Infrastructuur Boornbergum · BBINFRA · oktober 2026 Zes vragen (en één hele grote) Hoe zorgen we dat ons dorp niet vijf jaar lang de bouwweg is? 1 2 3 Waar gaat al dat verkeer Welke routes krijgt het Hoeveel vrachtwagens per rijden? bouwverkeer? dag? 4 5 6 Hoe laat beginnen en stoppen Welke wegen krijgen het Hoe blijven fietsers en ze? zwaar? wandelaars veilig? 16 Werkgroep Infrastructuur Boornbergum · BBINFRA · oktober 2026 En dan hebben we het nog niet over… De lucht Het geluid Het stof De trillingen Dieselgeur bij het ontbijt Je wekker heet voortaan Je auto is altijd net De kopjes in de kast dansen Volvo gewassen… niet mee Grapje? Een beetje. Maar voor wie langs de route woont, is het elke dag echt. 17 Werkgroep Infrastructuur Boornbergum · BBINFRA · oktober 2026 Boornbergum is geen leeg kleurplaatje Kinderen die naar school fietsen Opa's en oma's die een boodschap doen Buren, clubs en een dorpsgevoel De nieuwe wijken komen tussen Drachten, Kortehemmen, De Wilgen en Boornbergum in. Hier kun je niet zomaar even buiten de lijntjes kleuren. 18 Werkgroep Infrastructuur Boornbergum · BBINFRA · oktober 2026 Ons boodschappenlijstje Wat we graag van de gemeente willen, liefst vóórdat de eerste schop de grond in gaat: 1 Een plan voor de in- en uitgang 2 Duidelijke routes Hoe komt het verkeer de wijk in en uit? Welke wegen wel, en welke niet? 3 Een oplossing voor Nijewei en Westerbuorren 4 Een bouwverkeersplan Niet straks, maar nu Om het dorp heen, op vaste tijden 5 Veilige fietsroutes 6 Iemand om te bellen Ook tijdens de bouw Eén aanspreekpunt bij overlast Kortom: eerst de weg, dan het huis. 19 Werkgroep Infrastructuur Boornbergum · BBINFRA · oktober 2026 Die ene vraag: wat voor dorp willen we achterlaten? Een dorp dat op papier klopte Een dorp waar het fijn blijft Maar waar je liever niet woont Over 30 jaar nog steeds Dank u wel! En: we denken graag mee. Met koffie, zonder vrachtwagen. Hoofdpunten commissie Groen ▪ Behoud van de nu aanwezige landschappelijke structuren ▪ Het beter definiëren van de bufferstrook tussen Drachten en Boornbergum: Zijn dit de dorpsgrenzen of de bebouwing? ▪ Verzoek: Robuuste groen/blauwe bufferstrook langs de wegen die tussen Drachten en Boornbergum lopen. Minimale breedte van 200 meter. Hoofdpunten commissie MFC ▪ MFC nog niet in ROP specifiek benoemd, wel mogelijke plek bij sportvelden voor sport, spel en ontmoeting ▪ Als commissie willen we aan de bal blijven ▪ Enkele punten die voor ons belangrijk zijn: ❑ Juiste grootte ❑ Rendabel ❑ Welke partijen doen mee