Programmabegrutting 2027 en mearjierrenrûzing 2028-2030

Ons nummer: R26.000084 Raadsvoorstel gemeente Súdwest-Fryslân Behandelend team : Financiën Portefeuillehouder : Bauke Dam Raadscommissie : Doarp, Stêd en Omkriten; Mienskip, Bestjoer en Finânsjes Raadscommissie : 27 oktober 2026 en 29 oktober 2026 Raadsvergadering : 12 november 2026 Onderwerp : Programmabegroting 2027 Raadsvoorstel: a. De Programmabegroting 2027 vast te stellen. b. Kennis te nemen van de meerjarenraming 2028-2030. Samenvatting: Voor u ligt de Programmabegroting 2027. Deze begroting vormt de eerste financiële en beleidsmatige uitwerking van het hoofdlijnenakkoord Yn Ferbining Fierder en de daarop gebaseerde Collegewerkagenda. Via de programmabegroting maakt de gemeenteraad een integrale afweging van de inzet van middelen en stelt zij de kaders vast voor de uitvoering van gemeentelijke taken en ambities in 2027. De begroting geeft uitvoering aan de maatschappelijke opgaven waarvoor Súdwest-Fryslân staat. Daarbij legt het college het accent op voldoende en betaalbare woningen, bestaanszekerheid, preventie, een sterke sociale basis en leefbare dorpen, wijken en steden. Tegelijkertijd wordt ingezet op een toekomstbestendige leefomgeving, een sterke economie, goede dienstverlening en een financieel gezonde gemeente. Inleiding: Hierbij bieden wij u de Programmabegroting 2027 en de Meerjarenraming 2028-2030 aan. Deze begroting markeert een bijzonder moment. Het betreft de eerste begroting van deze bestuursperiode en de eerste uitwerking van het hoofdlijnenakkoord Yn Ferbining Fierder. Een akkoord dat richting geeft aan de keuzes die wij samen met inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en uw raad maken voor de toekomst van Súdwest-Fryslân. Met het hoofdlijnenakkoord hebben wij tevens uitgesproken te willen werken aan nieuwe bestuurlijke verhoudingen. Daarbij hoort ruimte voor debat, gezamenlijke verkenningen en duidelijke momenten waarop de raad richting kan geven. In dat kader is de gemeenteraad op 3 september 2026 geconsulteerd over de Collegewerkagenda. Tijdens deze bijeenkomst is gesproken over maatschappelijke opgaven, prioriteiten, uitvoerbaarheid en bestuurlijke keuzes voor de komende jaren. De opbrengsten van deze bijeenkomst zijn betrokken bij de verdere uitwerking van zowel de Collegewerkagenda als deze programmabegroting. Veel van de signalen uit de raad zijn herkenbaar verwerkt in deze begroting (cursief). Zo is nadrukkelijk aandacht besteed aan: • voldoende en betaalbare woningen; • leefbaarheid en voorzieningen in dorpen, wijken en steden; • preventie, mentale gezondheid en kansengelijkheid; • talentontwikkeling van jongeren; • participatie en zichtbaarheid van de gemeente; • bereikbaarheid, klimaatadaptatie, energie en netcongestie; • uitvoerbaarheid, personele continuïteit en financiële houdbaarheid. Tegelijkertijd hebben de gesprekken duidelijk gemaakt dat niet over alle onderwerpen dezelfde opvattingen bestaan. Dat geldt bijvoorbeeld voor de balans tussen investeren in grote en kleine kernen, de snelheid van verduurzaming, de rol van de gemeente, de inrichting van participatie en de afweging tussen ambities en uitvoerbaarheid. Het college vindt het belangrijk deze dialoog met de raad voort te zetten en dilemma's tijdig met de raad te bespreken. Hoewel veel ambities uit het hoofdlijnenakkoord om uitvoering vragen, leggen wij in deze begroting het accent op: • voldoende en betaalbare woningen; • bestaanszekerheid; • preventie en een sterke sociale basis; • leefbare dorpen, wijken en steden. Deze opgaven zien wij als randvoorwaardelijk voor de brede welvaart van onze inwoners en voor een toekomstbestendig Súdwest-Fryslân. Met deze programmabegroting kiest het college ervoor om de beschikbare middelen primair in te zetten op drie samenhangende opgaven: voldoende woningen, een sterke sociale basis en een toekomstbestendige leefomgeving. Tegelijkertijd constateren wij dat de financiële ruimte vanaf 2028 onder druk staat. Daarom starten we een proces gericht op het realiseren van een structureel sluitende meerjarenbegroting. Global Goals: Dit onderdeel hoeft niet te worden ingevuld in geval van documenten uit de P&C-cyclus. Argumenten: Ad a. Vaststellen Programmabegroting 2027 De Programmabegroting 2027 vormt de financiële en beleidsmatige vertaling van het hoofdlijnenakkoord Yn Ferbining Fierder en de Collegewerkagenda. Met deze begroting worden de middelen beschikbaar gesteld die nodig zijn om uitvoering te geven aan de gemeentelijke opgaven voor 2027. De begroting geeft invulling aan de prioriteiten die tijdens de consultatie van de raad naar voren zijn gebracht en bevat een samenhangende uitwerking van de opgaven op het gebied van wonen, sociale basis, leefbaarheid, economie, klimaat, dienstverlening en bestuur. Ad b. Kennisnemen van de Meerjarenraming 2028-2030 De meerjarenraming biedt inzicht in de financiële ontwikkeling op langere termijn. Hoewel de begroting 2027 structureel sluitend is, laat de meerjarenraming zien dat de financiële ruimte vanaf 2028 onder druk staat. Dit vraagt om tijdige keuzes en een traject gericht op een structureel sluitende begroting vanaf 2028. Rol en bevoegdheid: Het vaststellen van de programmabegroting is een wettelijke bevoegdheid van de gemeenteraad op grond van de Gemeentewet. De raad stelt de programmabegroting vast en bepaalt daarmee de beleidsmatige en financiële kaders. Het college is verantwoordelijk voor de uitvoering van deze kaders en legt hierover verantwoording af via de bestuursrapportages en jaarstukken. Risico’s: De gemeente beschikt over een gezonde financiële uitgangspositie en een ruime weerstandscapaciteit. Tegelijkertijd zijn er belangrijke risico's die de komende jaren invloed kunnen hebben op de uitvoering van beleid en de financiële positie. De belangrijkste risico's betreffen: • ontwikkelingen in het gemeentefonds; • stijgende kosten binnen het sociaal domein, met name jeugdzorg; • de financiële effecten van woningbouw- en grondexploitaties; • prijsontwikkelingen en onderhoudsopgaven in de openbare ruimte; • toekomstige investeringen in de huisvesting van het voortgezet onderwijs; • ontwikkelingen rondom netcongestie en de energietransitie. Deze risico's zijn opgenomen in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing van de programmabegroting. Financiën: De financiële uitkomsten van de Programmabegroting 2027 en Meerjarenraming 2028-2030 zijn als volgt: Financieel overzicht op hoofdlijnen 2027 2028 2029 2030 (bedragen x € 1.000) Eindpositie structureel 543 -4.448 -4.869 -1.991 Eindpositie incidenteel -1.038 -435 -435 -435 Begroot jaarsaldo (in samenhang) -495 -4.883 -5.304 -2.426 Onttrekking/toevoeging aan de algemene reserve 495 4.883 5.304 2.426 Totaal 0 0 0 0 De begroting 2027 is structureel sluitend. De meerjarenraming laat echter structurele tekorten zien vanaf 2028. Ook zijn er incidenteel tekorten in de jaren 2027 tot en met 2030. Deze tekorten worden op dit moment opgevangen vanuit de algemene reserve. Hierdoor daalt de algemene reserve van circa € 29,8 miljoen ultimo 2026 naar circa € 16,7 miljoen ultimo 2030. De reserve blijft daarmee boven het vastgestelde niveau van het weerstandsvermogen. Hoewel onzekerheden bestaan rondom het gemeentefonds, jeugdzorgmiddelen en andere rijksontwikkelingen, acht het college het noodzakelijk om een proces te starten gericht op het realiseren van een structureel sluitende Programmabegroting 2028. Daarbij worden niet alleen financiële middelen, maar ook uitvoerbaarheid en beschikbare capaciteit meegenomen in de afweging. Juridisch: Van toepassing zijn onder meer: • Gemeentewet; • Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV); • overige relevante wet- en regelgeving die kaderstellend is voor gemeentelijke taken en financiën. Alternatieven: Alternatief 1: Programmabegroting 2027 ongewijzigd vaststellen Met dit voorstel wordt uitvoering gegeven aan het hoofdlijnenakkoord Yn Ferbining Fierder, de Collegewerkagenda en de gemaakte bestuurlijke keuzes ten aanzien van woningbouw, leefbaarheid, bestaanszekerheid, preventie en een toekomstbestendige leefomgeving. Alternatief 2: De programmabegroting gewijzigd vaststellen door middel van amendementen De gemeenteraad kan bij de behandeling van de programmabegroting andere prioriteiten stellen, middelen anders verdelen of aanvullende beleidskeuzes maken. Dit kan financiële, inhoudelijke en organisatorische gevolgen hebben voor de uitvoerbaarheid van de begroting. Alternatief 3: De programmabegroting niet vaststellen Indien de programmabegroting niet wordt vastgesteld, ontstaat onzekerheid over de uitvoering van beleid en investeringen in 2027. Daarnaast ontstaat het risico dat niet tijdig wordt voldaan aan de wettelijke verplichting tot vaststelling van de begroting. Participatie: De Programmabegroting 2027 vormt de financiële en beleidsmatige uitwerking van het hoofdlijnenakkoord Yn Ferbining Fierder en de daarop gebaseerde Collegewerkagenda. Bij de totstandkoming van de Collegewerkagenda zijn inwoners, maatschappelijke organisaties, ondernemers en andere stakeholders op verschillende momenten betrokken via reguliere beleids- en participatietrajecten. Daarnaast is de gemeenteraad op 3 september 2026 geconsulteerd over de Collegewerkagenda en de daarbij behorende maatschappelijke opgaven, prioriteiten en bestuurlijke keuzes voor de komende bestuursperiode. De opbrengsten van deze bijeenkomst zijn betrokken bij de verdere uitwerking van de Programmabegroting 2027. Communicatie: Na behandeling in het college is de Programmabegroting 2027 actief openbaar gemaakt. Ter toelichting op de begroting zijn: • een persbericht uitgebracht; • gesprekken gevoerd met de pers; • communicatiemiddelen ingezet om inwoners te informeren over de hoofdlijnen van de begroting. De gemeente blijft daarbij inzetten op een open communicatie waarbij niet alleen wordt geïnformeerd, maar ook zichtbaar wordt gemaakt welke keuzes worden gemaakt en hoe signalen uit de samenleving daarin zijn betrokken. Planning en vervolgproces: De behandeling van de Programmabegroting 2027 verloopt conform de Lange Termijn Agenda. Na vaststelling door de gemeenteraad vindt uitvoering plaats binnen de kaders van deze begroting. De raad wordt gedurende het jaar geïnformeerd over de voortgang via: • bestuursrapportages; • actieve informatievoorziening; • jaarstukken en jaarrekening. Daarnaast wordt in het voorjaar van 2027 een startnotitie voor de Programmabegroting 2028 aan de raad voorgelegd, zodat keuzes, dilemma's en financiële uitdagingen vroegtijdig met de raad kunnen worden besproken. Hiermee wordt invulling gegeven aan de wens om de raad eerder in het begrotingsproces te betrekken bij prioriteiten en afwegingen. Link(s) naar eerdere besluitvorming of (actieve) informatie: N.v.t. Bijlage(n): 1. De Programmabegroting 2027 Burgemeester en wethouders van Súdwest-Fryslân. mr. drs. J.A. de Vries , burgemeester. drs. C. Smits , gemeentesecretaris. Raadsbesluit gemeente Súdwest-Fryslân Onderwerp Programmabegroting 2027 Naar aanleiding van het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 22 september 2026; b e s l u i t : a. De Programmabegroting 2027 vast te stellen. b. Kennis te nemen van de meerjarenraming 2028-2030. Aldus vastgesteld in de openbare raadsvergadering van 12 november 2026 mr. drs. J.A. de Vries , voorzitter. G.W. Stegenga , griffier.