2.3 Beantwoording vragen Programmabegroting 2027 en Meerjarenraming 2028-2030

Beantwoording technische vragen Programmabegroting 2027-2030 Fractie Pagina Vraag Antwoord LBM 9, Overzicht plaatje Deze tabel is toegelicht op de beeldvormende vergadering. 1.1.3 1. Graag uitleg over de begrotingssaldi 2027-2030 per regel, graag ook De eerste regel is het saldo van de Kadernota 2027-2030 exclusief de toelichting op de inhoud nieuw beleid opgenomen inschattingen voor de rijksinkomsten en verhoging van de 2028, wat is dit voor nieuw beleid? lasten in het Sociaal Domein. Door afronding is het verschil € 4.000. Waarom wordt hier de bijdrage voor Puck en Co apart benoemd? Op regel 2 wordt het financiële gevolg van het voorgedragen nieuw beleid getoond. Dit nieuwe beleid is opgenomen onder 1.2.2 Nieuw beleid (pag. 14) en eerder al, inclusief toelichtingen, in de Kadernota 2027-2030. Regel 3 geeft de optelsom van de twee bovenstaande regels. Het raadsbesluit voor het MFA wordt op regel 4 weergegeven. Omdat dit een apart raadsbesluit is staat dit op een eigen regel benoemd. Vervolgens staan op regel 5 de voorgestelde bijstellingen in deze Programmabegroting, zoals inclusief toelichting opgenomen onder hoofdstuk 1.2.1 Bestaand beleid (pag. 11-14). Regel 6 geeft het begrotingssaldo dat voortkomt uit de optelling van alle hiervoor genoemde regels. Op regel 7 staat de correctie voor incidentele baten en lasten om te komen tot het structurele saldo. De incidentele baten en lasten zijn terug te vinden in bijlagen 3.5 Overzicht incidentele baten en lasten. De onderste regel geeft het structurele begrotingssaldo. LBM 13 2. Graag uitleg over de stelpost Omdat deze stelpost in feite op hetzelfde deelterrein (jeugd en Wmo) Hervormingsagenda Jeugd 418.000 betrekking heeft als de ombuigingsopgave van ruim een miljoen in het Euro sociaal domein. Dat zou een verzwaring van de taakstelling betekenen, hetgeen niet realistisch is. 1 Fractie Pagina Vraag Antwoord Toelichting op de zin ”niet realistisch dat deze wordt gehaald.” LBM 13 Leaseauto’s overgenomen Vanuit het gemeentehuis opereren 9 voertuigen, alle elektrisch. 3. Hoeveel auto’s zijn elektrisch Op de werf staan 28 voertuigen (excl. vrachtwagen en mechanisatie), aangedreven? waarvan er op korte termijn 7 elektrisch zijn. LBM 14 Digitalisering Op basis van de huidige prijsindicatie van het Erfgoedcentrum 4. Is de Digitalisering archieven Achterhoek en Liemers (ECAL) verwachten wij dat het geraamde budget afgerond in 2027? In de toereikend is. Uitgangspunt daarbij is dat wij samen met ECAL daaropvolgende jaren is geen post optrekken bij de verdere aanpak van de digitalisering, mede om opgenomen? inkoopvoordeel te behalen. Wij voorzien op dit moment dan ook niet dat hiervoor op een later moment opnieuw aanvullend budget aan de raad zal worden gevraagd. Wel bestaat nog onzekerheid over het moment waarop de kosten daadwerkelijk worden gemaakt. Zo kan, wanneer meer gemeenten deelnemen, een Europese aanbestedingsprocedure nodig zijn, wat tot vertraging in de uitvoering kan leiden. Daarnaast moet uit de lopende pilot nog blijken wat de daadwerkelijke doorlooptijd van digitalisering op grotere schaal is. Om die reden kan op dit moment nog niet met zekerheid worden vastgesteld of de werkzaamheden en de bijbehorende kosten volledig in 2027 zullen vallen. Zodra hierover meer duidelijkheid bestaat, wordt de raad hierover geïnformeerd. LBM 17 Auditcommissie, besluit om meer focus De doelstellingen stammen nog uit de periode dat de gemeente 8 te willen aanbrengen? Tweede alinea programma’s kende (t/m 2024) in plaats van de huidige 3 5. Met welke reden bevatten niet alle programma’s. subprogramma’s doelstellingen? Wat is het gevolg hiervan voor de Samen met de Auditcommissie wordt een proces voor evaluatie en kaderstellende rol van de aanpassing van doelstellingen opgestart. De bevindingen van de gemeenteraad? Rekenkamer worden hierin ook meegenomen. LBM 21 6. Het percentage aantal inwoners dat Het genoemde percentage is een ambitieuze ontwikkelrichting. De de gemeente als deskundig ervaart verbetering wordt niet alleen bereikt via dienstverlening, maar vraagt 2 Fractie Pagina Vraag Antwoord gaat van 22% in 2026 naar uiteindelijk om een bredere inzet. Daarbij gaat het om betere dienstverlening, 37% in 2030. Hoe Wordt dit duidelijke communicatie, passende expertise, een zorgvuldige gerealiseerd? afhandeling van vragen en aanvragen én om het vereenvoudigen van regels, processen en werkwijzen, in lijn met het coalitieprogramma. Zo willen wij bereiken dat inwoners in hun contact met de gemeente vaker ervaren dat zij deskundig, duidelijk en passend worden geholpen. Tegelijkertijd geldt dat de huidige metingen vooral algemene signalen geven. Daarom verkennen wij, in lijn met de nieuwe dienstverleningsvisie in 2027, een meer continue meetwijze direct na een contactmoment of afgenomen dienst. Daarmee kunnen wij gerichter sturen op verbetering van de daadwerkelijk ervaren deskundigheid. LBM 22 7. Het college gaat nieuwe Het gaat met name om digitale toepassingen die de dienstverlening en technologieën inzetten om de communicatie met inwoners verbeteren, zoals de verdere ontwikkeling indicatoren van de waarden te van de website, chatbot Mai, het participatieplatform OnsMontferland en verhogen. communicatievormen als spraakberichten en video. Om welke technologieën gaat het? LBM 23 openbare orde en veiligheid Niet iedere burenruzie kan door de gemeente worden opgelost. In 8. Wat doet het college om de sommige casussen is een civiele procedure passender om tot een verschillende, bij LBM bekend zijnde, oplossing te komen. soms jarenlang slepende buren of Elke inspanning die we als gemeente doen verwachten we wel de buurt conflicten op te lossen? intentie en medewerking van buurtbewoners om samen te werken aan een betere onderlinge verhouding. In eerste instantie proberen we dat buren het met elkaar oplossen al dan niet onder begeleiding van buurtbemiddeling. Mocht dit niet voldoende zijn dan beleggen we een MDO (multidisciplinair overleg) met de betrokken partners. Als laatste mogelijkheid zullen we de stappen uit de Wet aanpak woonoverlast uitvoeren. 3 Fractie Pagina Vraag Antwoord LBM 25 vergunningverlening bouwprocedures De duur van een procedure voor een omgevingsvergunning voor 9. De gemeente zet in op versnelling bouwen verschilt per initiatief. Voor reguliere aanvragen geldt een van de procedures. Hoe lang is op dit wettelijke beslistermijn van acht weken, met een mogelijke verlenging moment de gemiddelde duur van een van zes weken. Complexere woningbouwontwikkelingen vragen vaak woningbouwprocedure als het gaat om om aanvullende onderzoeken, afstemming met betrokken partijen en het verlenen van een bouwvergunning? soms een wijziging van het omgevingsplan. Hierdoor kan de totale doorlooptijd aanzienlijk langer zijn. De passage in de begroting doelt daarom vooral op het versnellen van het totale traject van woningbouwinitiatieven, van planvorming tot vergunningverlening. Daarbij zetten wij in op een efficiënte begeleiding van initiatieven, goede afstemming met initiatiefnemers en het zo vroeg mogelijk signaleren van knelpunten. De gemeente registreert momenteel niet afzonderlijk de gemiddelde doorlooptijd van vergunningaanvragen voor woningbouw. Wel worden aanvragen behandeld binnen de daarvoor geldende wettelijke termijnen. Soms is extra tijd nodig om de aanvraag goed te beoordelen of de aanvrager de mogelijkheid te geven om het bouwplan aan te passen, zodat een afwijzing kan worden voorkomen. De beslistermijn kan dan worden verlengd. LBM 27 10. Programma 2 Ruimte In 2028 dalen de lasten en baten met ca. € 5 miljoen t.o.v. 2027. Deze In de MJB 2028 staan bedragen voor verlaging wordt veroorzaakt door de grondexploitaties. In 2028 worden lasten en baten, die in dat jaar met 5 de lasten voor zowel de grondexploitaties voor woningbouw als voor de Miljoen Euro dalen. Wat is hiervan de bedrijventerreinen ca. € 5 miljoen lager geraamd dan in 2027. De reden? grondexploitaties lopen per saldo budgettair neutraal door de begroting. Bij een gemeentelijke grondexploitatie gaan de lasten altijd voor de baten uit: aan de voorkant investeert de gemeente in grondaankoop, plankosten en het bouwrijp maken, waarna pas later de opbrengsten uit kavelverkoop binnenkomen en de kosten minimaliseren. Gedurende de looptijd houden deze kosten en opbrengsten elkaar per saldo in evenwicht, wat zorgt voor een budgettair neutraal verloop. Een overschot of tekort wordt opgevangen binnen de Reserve 4 Fractie Pagina Vraag Antwoord Grondexploitatie, waardoor er geen effect is op de lopende gemeentebegroting. LBM 32 11. Waar is bij het hoofdstuk Groen, Ecologisch bermbeheer is onderdeel van het algehele groenbeheer en het ecologisch bermbeheer gebleven? valt dus binnen het bestaande budget voor groenbeheer. Binnen bestaand budget is inmiddels in 2026 grotendeels overgeschakeld op ecologisch bermbeheer. LBM 35 R en T Uit het R&T-beleid komen niet direct inkomsten. Als er gevraagd wordt 12. Hoe hoog zijn de totale inkomsten naar het aandeel wat overnachtingen heeft in de totale inkomsten uit uit het R en T beleid? verblijfsbelasting, dan is dat € 459.460,00 met 367.568 overnachtingen in 2025. LBM 36 13. Wat wordt verstaan onder Demografische druk betekent de druk die de bevolking uitoefent op de demografische druk? werkende of economisch actieve groep in een samenleving. Het gaat om het aantal personen van 0 tot 20 jaar én 65 jaar of ouder per honderd personen van 20 tot 65 jaar. LBM 38 Het college gaat de kwaliteit van de Dit betreft de samenhang tussen doelmatig- en doeltreffendheid van ondersteuning bij de maatschappelijke onze eigen inzet en van de geleverde zorg en hulpverlening door onze ondersteuning niet uit het oog opdrachtnemers. Wij verwachten van de gecontracteerde verliezen. zorgaanbieders dat zij kwalitatief goede en adequate zorg en hulp 14.Wat wordt hieronder verstaan? verlenen conform de door ons op voorhand vastgelegde afspraken. Daar 15. Wat is kwaliteit? koppelen we geen cijfer aan. Daarbij speelt kostenbewustzijn een 16.M.a.w. gaat het college in de essentiële rol. De gemeente heeft weliswaar een zorgplicht, maar streeft toekomst een norm stellen? daarbij wel kostenbeperking na waar mogelijk. (Normaliseren van de zorg). N.B. Normalisering is wat anders dan het stellen van een norm voor 17. Is de geboden ondersteuning door kwaliteit en duidt op het principe waarbij alledaagse problemen, de gemeente met een kwaliteit 6 net opvoedingsuitdagingen en lichte klachten niet direct worden zo goed en geschikt als een gemedicaliseerd of overgedragen aan dure, specialistische (jeugd)zorg. aangeboden kwaliteit van de In plaats daarvan wordt ondersteuning geboden binnen de gewone ondersteuning met een cijfer 10? leefomgeving en het sociale netwerk. 18. Is dit niet de wijze (invoeren normalisatie van de zorg/ondersteuning) waarop het college de kosten beheersbaar kan houden? 5 Fractie Pagina Vraag Antwoord 19. Tot nu toe is hierover nog geen discussie met de raad gevoerd? 20. Is het college bereid deze discussie in de toekomst te voeren? De laatste twee zijn politieke vragen. LBM 39 Het aantal bijstandsgerechtigden loopt Wij zetten volop in op het beperken van instroom en het vergroten van op. In verleden lag dit aantal uitstroom uit de bijstand. Dat doen wij met een strakke poortfunctie, significant lager. intensieve begeleiding, maatwerk in re-integratie, actieve 21. Welke inspanningen worden werkgeversbenadering en gerichte inzet op jongeren, statushouders en gedaan om het oude niveau van 350 inwoners met een arbeidsbeperking. bijstandsgerechtigden te realiseren? Tegelijkertijd is het niet realistisch te verwachten dat het uitkeringsbestand terugkeert naar het oude niveau van 350, omdat het huidige uitkeringsbestand niet vergelijkbaar is met dat van eerdere jaren. De doelgroep van de Participatiewet is in de loop der jaren veranderd en verbreed. Gemeenten begeleiden en ondersteunen tegenwoordig ook inwoners die voorheen vaker onder de Wsw of Wajong zouden vallen, veelal met een langduriger ondersteuningsbehoefte. Daarnaast stromen ook statushouders vaker in de Participatiewet. LBM 42 22. Wat is het Nederlands gemiddelde In 2025 voldeed 47% van de Nederlanders van 4 jaar en ouder aan de dat voldoet aan de GGD beweegnorm? beweegrichtlijnen. Kinderen (4 t/m 11 jaar) voldoen het vaakst aan de beweegrichtlijnen (60%), gevolgd door mensen in de leeftijd van 18 t/m 64 jaar (48%), 65-plussers (41%) en jongeren van 12 t/m 17 jaar (41%). LBM 44 23. Graag komt LBM in het bezit van Zie PDF-bestand "Uitvoeringsplan re-integratie en inburgering" het uitvoeringsplan re-integratie 2024. LBM 75 De bezetting per 1000 inwoners stijgt De veronderstelling dat het college uitgaat van een stijging van het en de overhead (in % van totale aantal medewerkers klopt niet geheel. In de paragraaf bedrijfsvoering lasten) stijgt. staat dat de vaste formatie daalt van 380 fte in 2026 naar 371 fte in • Het kabinet mikt op een bezuiniging 2027. Van een stijging van de formatie is dus geen sprake. van 200 miljoen euro in 2028 via de Dat de indicator bezetting per 1.000 inwoners stijgt, heeft vooral te taakgroep 'Slagvaardige Overheid', maken met de manier waarop deze indicator wordt berekend en met oplopend tot 1,4 miljard euro tijdelijke of specifieke inzet op actuele opgaven, zoals de paspoortpiek, informatiebeheer, informatiebeveiliging en weerbaarheid. Ook kan een 6 Fractie Pagina Vraag Antwoord structureel vanaf 2030. [artikel NRC beperkte groei in feitelijke bezetting ontstaan doordat vacatures worden 1] ingevuld of doordat inzet tijdelijk anders wordt toegerekend. • Dit moet onder meer worden Ook de stijging van het overheadpercentage betekent niet automatisch gerealiseerd door generatieve AI dat de organisatie groter of minder efficiënt wordt. Een deel daarvan breder in te zetten voor ambtelijke hangt samen met investeringen in ICT, informatiehuishouding, privacy, taken zoals vergunningen, besluiten archiefbeheer en digitale veiligheid. Juist deze investeringen zijn nodig en burgerzaken. [hypelinks naar om processen slimmer in te richten en in de toekomst efficiënter te informatie Rijksoverheid en Digitale kunnen werken, onder andere met AI. overheid 2, 3] Het college verwacht dan ook niet dat AI op korte termijn al direct leidt tot minder formatie. Eerst zijn investeringen nodig in systemen, gegevenskwaliteit, juridische borging, privacy en werkprocessen. 24. Uit publicaties valt te concluderen, Eventuele efficiencyvoordelen worden pas verwerkt als deze dat het aantal medewerkers voor de daadwerkelijk aantoonbaar zijn. inzet van AI zal gaan dalen. Het college gaat echter uit van een stijging van het aantal medewerkers. Hoe komt deze stijging tot stand? LBM 75 25. Medewerkers van uitstroom 3 Medewerkers Hoeveel medewerkers (14) zijn uitgestroomd in 2026 na twee jaren ziekte? 75 Het ziekteverzuim ligt lager van Wij blijven inzetten op het verder terugdringen van het ziekteverzuim, LBM voorgaande jaren, is echter nog aan de zowel preventief als curatief. Preventief doen wij dat onder meer via hoge kant. vitaliteitsweken, gezondheidsinitiatieven, coaching bij mentale klachten 26. Welke inspanningen worden en aandacht voor een goede werk-privébalans. Ook in het gesprek gedaan om het verzuim verder te tussen medewerker en leidinggevende is duurzame inzetbaarheid verlagen? nadrukkelijk een onderwerp. Zeker omdat de gemeente een Bij verzuim kijken wij steeds nadrukkelijk naar wat een medewerker eigenrisicodrager (ERD) WGA is nog wél kan en naar passende mogelijkheden voor terugkeer, binnen of geworden sinds 2025. buiten de eigen functie. Daarbij hebben we ook aandacht voor werkplezier en duurzame inzetbaarheid. Daarnaast gaan wij meer inzetten op data en datagedreven werken, zodat we verzuim beter kunnen analyseren, patronen eerder kunnen 7 Fractie Pagina Vraag Antwoord signaleren en gerichter maatregelen kunnen nemen op organisatieniveau, teamniveau en waar nodig individueel niveau. Omdat de gemeente sinds 2025 eigenrisicodrager WGA is, is het extra belangrijk om langdurige uitval zoveel mogelijk te voorkomen en te beperken. Daarom blijven wij onze aanpak actief doorontwikkelen en kijken wij ook naar bewezen effectieve maatregelen en ervaringen van andere gemeenten. LBM 101 27. Groenblauwe dooradering. Volgens provinciale cijfers bedraagt het percentage groen/blauwe Hoe hoog is het percentage in dooradering 4,9% gemeentebreed. Per deelgebied zijn er verschillen. Montferland? Dit lage percentage wordt deels veroorzaakt door een laag aandeel "blauw" in Montferland. Verder hebben we in Montferland gebieden waar (het landelijke gemiddelde ligt op 10% openheid een kernkwaliteit is. van de oppervlakte) LBM 105 We zien de algemene reserves De daling van de algemene reserves wordt voornamelijk veroorzaakt significant teruglopen. door de negatieve begrotingssaldi van deze Programmabegroting en 28. Wat wordt gedaan om deze sterke Meerjarenraming, zoals te zien in het overzicht van de algemene daling van de reserves te voorkomen? reserve op pagina 15 van het boekwerk. In totaal is dat dik € 8,8 miljoen over de vier begrotingsjaren. Om de terugloop van de algemene reserve te verminderen is het nodig om de begrotingssaldi te verbeteren. Daar gaan we het aankomende jaar mee aan de slag. LBM 105 Het sociaal domein gaat in 2026 de De taakstelling van € 1 miljoen is gekoppeld aan verschillende bezuiniging van ruim 1 miljoen niet ombuigingen en maatregelen. In 2026 zijn diverse maatregelen gestart halen. Er is sprake dat deze beoogde en deels nog niet volledig in uitvoering. Voor 2027 en verder bezuinigingen deels gerealiseerd gaat verwachten wij dat wel de volledige ombuigingsopdracht wordt behaald. worden. Vanuit de ombuigingen zijn geen gevolgen voor de begroting van 2027 Het niet behalen van de bezuiniging in en verder en de reserve Sociaal Domein. 2026 zal doorwerken in de jaren 2027 en verder. 29. Wat zijn de gevolgen? 8 Fractie Pagina Vraag Antwoord 30. Hoe wordt voorkomen dat de reserves sociaal domein opraken in deze bestuursperiode? LBM 105 We zien het toekomstige jaarbedrag De gemeente Montferland is vanaf 2025 eigenrisicodrager voor de WGA, voor het ERD WGA ziekteverzuim waar dit risico eerder verzekerd was. Deze reserve is gevormd om de oplopen. toekomstige financiële verplichtingen van langdurig zieke (ex- 31. Wat wordt gedaan om deze stijging )werknemers op te vangen. Deze kosten kunnen vanaf 2027 optreden. te voorkomen dan wel te consolideren Uiteraard wordt er alles aan gedaan om het ziekteverzuim waar op het genoemde niveau op pagina mogelijk te verlagen. 105? Jaarlijks (tot en met 2030) is een toevoeging aan de reserve begroot van € 125.000. Met ingang van 2027 zijn de middelen in de reserve bestemd voor de dekking van de actuele verzuimkosten. Er ontstaat dan een eerste inzicht in mogelijke kosten. De jaarlijkse vaste toevoeging aan de reserve kan vervolgens worden bepaald op basis van werkelijke verzuimcijfers. LBM 37 Hoofdstuk 2.3 32. De Montferlandse bijdrage aan het Regionale Samenwerking Sociaal LBM mist in dit hoofdstuk de uitgaven Domein Achterhoek (RSSDA) bedraagt jaarlijks €402.199. in het sociaal domein Achterhoek en een overzicht van de bureau cq de 33. De Montferlandse bijdrage aan de inkoop/nieuwe aanbesteding organisatiekosten. WMO Ondersteuning en Jeugdhulp is € 106.573. Voor het inkooptraject 32. Graag een overzicht van deze is onder andere gebruik gemaakt van een extern inkoopbureau en kosten. juridisch advies. 33. Hoeveel kosten zijn in totaal gemaakt om de nieuwe wijze van financiering (van lumpsum naar pxq) in te voeren? De organisatiekosten? Helder 16; 48- 34. Wat is het netto-effect van alle De totale belastingopbrengst: 49; 92- tariefsaanpassingen in de 2025 (rek.): € 9.493.000 96 belastingverordening gezamenlijk? Met 2026 (beg.): € 9.818.000 andere woorden, wat wordt de totale 2027 (beg.): belastingopbrengst in 2027 als de € 10.058.000 9 Fractie Pagina Vraag Antwoord parameters hetzelfde zijn als in 2026 of 2025? Deze opbrengsten zijn op basis van de voor dat jaar geldende tarieven, Graag een vergelijking van de totale aantallen en andere parameters. Een berekening met dezelfde begrote opbrengst van 2027 met de parameters is niet mogelijk. prognose voor 2026 en de realisatie over 2025. Vindplaats: §1.2.5 Woonlasten (blz. 16); §2.4 Algemene dekkingsmiddelen (blz. 48-49); Paragraaf G Lokale heffingen (blz. 92-96) Helder 55; 53- 35. Waarom staat het risico sociaal In de programmabegroting in voorgaande jaren bouwden wij op twee 57 domein in paragraaf A op nul? In de plekken een financieel risico in voor de uitgaven van het sociaal domein, Jaarstukken 2025 (paragraaf A, namelijk: risicotabel, risico 6) was dit risico nog 1. In de risicoparagraaf; geraamd op € 1.000.000 met een kans 2. Met het creëren van de reserve sociaal domein. van 90%. Wat is sindsdien veranderd? Dat is in feite dubbelop. Om die reden is het sociaal domein als Vindplaats: Paragraaf A, risicotabel financieel risicovol terrein in de risicoparagraaf komen te vervallen. De (blz. 55); Paragraaf A (blz. 53-57) reserve houden we in stand. Helder 22; 50- 36. Wat zijn de kosten van het College De budgetten voor het college bestaan uit: 51; 72- (Burgemeester en Wethouders)? • Lonen en loongerelateerde kosten; 75 Hiermee bedoelen we alle kosten die • Opleidingen, cursussen en congressen; direct en indirect zijn toe te wijzen aan • Verzekeringen; het hebben van het College. • Vergaderkosten en contributies; Graag een vergelijking van de totale • Externe advisering; begrote kosten van 2027 met de • Storting in de voorziening voor pensioenen van (voormalig) prognose voor 2026 en de realisatie wethouders. over 2025. Vindplaats: §2.1 subprogramma De werkelijke kosten in 2025 waren € 1.034.000. Bestuur (blz. 22); §2.5 Overhead, ondersteuning organisatie en bestuur De begroting voor 2026 is op dit moment € 914.000. (blz. 50-51); Paragraaf D Bedrijfsvoering (blz. 72-75) De begroting voor 2027 is € 934.000. 10 Fractie Pagina Vraag Antwoord In 2025 zijn de lasten eenmalig hoger geweest door de hogere storting in de pensioenvoorziening door de toekomstige overgang naar het ABP- pensioenfonds. Helder 39 37. Welke kosten voor een AZC zijn In de begroting 2027 zijn uitsluitend de kosten voor de projectleiding opgenomen in de begroting 2027 die voor de periode 1 januari t/m 30 juni 2027 ad € 60.000 opgenomen. ten laste komen van de gemeente en Deze kosten komen ten laste van de gemeente. De kosten worden niet gedekt worden door het COA? Of, gedekt uit de reserve Oekraïne. als er (nog) geen AZC in Montferland is: welke kosten voor de uitvoering van de Spreidingswet zijn in de begroting 2027 geraamd? Vindplaats: §2.3 Sociaal, opvang asielzoekers (blz. 39) Helder 14; 53- 38. Wat is het worst-case scenario op Op het moment dat (alle) risico’s zich voordoen, moet er een beroep 57 de begroting voor 2027 als alle risico’s worden gedaan op de algemene reserves. Daar vallen onder: daadwerkelijk optreden? • Algemene Reserve Vindplaats: §1.2.3 Algemene Reserve • Reserve verkoop aandelen NUON (blz. 14); Paragraaf A (blz. 53-57) • Reserve Grondexploitatie (boven de minimale omvang van € 2 miljoen). Het maximale risico van alle risico’s samen is vastgesteld op € 13 miljoen. Mocht alles zich tegelijkertijd voordoen, wat uiteraard niet de verwachting is, dan dalen de algemene reserves met dit bedrag. Eind 2030 is op basis van deze begroting een saldo van € 16,4 miljoen aanwezig in de algemene reserves. De weerstandscapaciteit is dus ruim voldoende om de risico’s op te kunnen vangen. Helder 13; 117- 39. Welke ombuigingen zijn nog Zie bijlage, blz 38 t/m 47. Groen gemarkeerd is categorie A (geen 118 mogelijk voor het begrotingsjaar 2027? lastenverzwaring en uitvoerbaar in 2027) en geel gemarkeerd is Graag hierbij uitgaan van de lijst met categorie B (wel uitvoerbaar in 2027 maar wel een lastenverzwaring ombuigingsmogelijkheden uit de voor inwoners en/of ondernemers). bijlagen bij de Kadernota 2026: 11 Fractie Pagina Vraag Antwoord a. Die geen lastenverzwaring voor inwoners of ondernemers opleveren. Graag een opsomming met bedrag per maatregel. b. Die wel een lastenverzwaring voor inwoners of ondernemers opleveren. Graag een opsomming met bedrag per maatregel. Vindplaats: §1.2.1 Bestaand beleid (blz. 13); §3.7 Ombuigingen 2027- 2030 (blz. 117-118) Helder 15; 37- 40. Welke maatregelen zijn voorzien Het maken van keuzes in de aanwending van financiële middelen binnen 46 bij de andere domeinen die helpen om welk domein dan ook is in eerste plaats aan de raad zelf. De uitgaven de kosten en risico’s in het Sociale vanuit de Wmo, Jeugd en Participatiewet kunnen zeker beïnvloed Domein te verlagen dan wel te worden door o.a. demografische ontwikkelingen, de ambities binnen het beheersen? Met andere woorden, wat wonen/zorg/welzijn programma, lokaal vestigingsbeleid t.a.v. kunnen de andere domeinen doen of zorgaanbieders, woningbouwprogramma, etc. laten voor beheersing van de kosten en risico’s binnen het sociaal domein? Vindplaats: §1.2.4 Reserve Sociaal Domein (blz. 15); §2.3 Sociaal (blz. 37-46) Helder 15 41. Waarom accepteren we een Dit is een politieke vraag. Algemene reserve van slechts iets meer dan 2 miljoen in 2030? Helder 29/30 42. Hoeveel van de geplande 225 In totaal is de plancapaciteit van 1.166 woningen hard. Dit is inclusief woningen hebben op dit moment een de woningen die in 2026 gerealiseerd worden. daadwerkelijke harde plancapaciteit? Helder 72/75 43. Welke concrete maatregelen Dit doen we in de volle breedte van de organisatie, enkele concrete worden genomen om de voorbeelden: 12 Fractie Pagina Vraag Antwoord organisatiekosten beheersbaar te - we hebben minder dan 50% werkplekken dan we medewerkers houden? hebben; - we hebben de inhuur flink teruggedrongen; - we zijn voornemens een traject op te starten het ziekteverzuim te laten dalen; - we zijn kritisch t.a.v. de kosten op dienstvoertuigen. We kijken altijd kritisch naar de kosten, of dit nou organisatiekosten of andere kosten zijn. De begroting is daarbij voor ons leidend. LGrM Hoofdstu 44. Bij Programma 2.0 (Ruimte) In de begroting 2027 zijn de lasten en baten voor de grondexploitatie k 1 / 1.1 stijgen de lasten met € 9,3 miljoen en voor 2027 geactualiseerd. De verhoging is incidenteel maar de de baten met € 9,6 miljoen. Is dit grondexploitatie loopt budgetneutraal door de begroting. Voor de incidenteel of structureel? En welke grondexploitaties die deze stijging veroorzaken verwijzen we u naar de specifieke grondexploitaties, projecten paragraaf F. Grondbeleid, waarin een uitgebreide specificatie en of administratieve herstelcorrecties (uit toelichting staan opgenomen. de Jaarrekening 2025) veroorzaken deze stijging? LGrM Hoofdstu 45. Er is tussentijds € 1.101.720 De genoemde ontwikkelingen uit de Bestuursrapportage 2026 zijn k 1 / 1.1 onttrokken aan de reserve Sociaal verwerkt in de Programmabegroting 2027 en Meerjarenraming 2028- Domein om extra lasten binnen de 2030. Wmo op te vangen. Wat is het exacte start- en eindsaldo van deze specifieke Het saldo van de reserve is te vinden in het overzicht van reserves op bestemmingsreserve in de pagina 105. Het eindsaldo is begroot op bijna € 3,4 miljoen eind 2030. mutatiebijlage van deze rapportage (resterende buffer)? LGrM Hoofdstu 46. De lasten voor overhead De stijging van programma 50 met circa € 1,65 miljoen wordt niet k 1 / 1.1 (Programma 50) zijn tussentijds veroorzaakt door meer incidentele externe inhuur. De geraamde inhuur gestegen van € 17,8 miljoen naar € daalt juist van € 1,87 miljoen in 2026 naar € 1,52 miljoen in 2027. De 19,4 miljoen. Welk deel van deze stijging wordt vooral verklaard door loon- en prijsontwikkelingen, stijging (€ 1,65 miljoen) wordt waaronder cao-effecten en werkgeverslasten, en daarnaast door hogere veroorzaakt door loon- en huisvestingskosten, ICT-kosten en incidentele lasten voor digitalisering prijsindexeringen (CAO) en welk deel van archieven. Op hoofdlijnen gaat het om circa € 0,4 miljoen door incidentele externe inhuur? 13 Fractie Pagina Vraag Antwoord personeelskosten, € 0,3 miljoen huisvesting, € 0,2 miljoen ICT, € 0,4 miljoen digitalisering archieven en € 0,3 miljoen overige oorzaken. LGrM Hoofdstu 47. De wettelijke kasgeldlimiet is Een structureel negatief exploitatiesaldo kan zorgen voor meer druk op k 1 / 1.1 vastgesteld op € 11,0 miljoen. Wat is de kasgeldlimiet. De impact van het genoemde bedrag van € 285.000 is de actuele en de maximaal verwachte nihil op het totaal van de wettelijke kasgeldlimiet. Bovendien zitten in benutting van deze limiet gedurende het exploitatiesaldo ook administratieve boekingen zoals rente en het restant van het begrotingsjaar, afschrijvingen die niet direct leiden tot een uitgaande kasstroom. gezien de tussentijdse nadeligheid van het exploitatiesaldo naar € 285.000? Er zit veel meer een directe relatie tussen kasgeldlimiet/langlopende geldleningen en de grote investeringen zoals de scholen, herinrichting wegen of strategische grondaankopen. Op dit moment benutten we 5 tot 6 miljoen van de kasgeldlimiet. De verwachting is dat dit in de loop van 2027 gaat oplopen. De wettelijke kasgeldlimiet mag maximaal 2 kwartalen worden overschreven waarna deze wordt omgezet in een langlopende geldlening. In de begroting 2027 is al rekening gehouden met een langlopende geldlening. Dit proces is afhankelijk van de mate waarin (grote) investeringen ook daadwerkelijk plaatsvinden. LGrM Fin. 48. Welk exact rentepercentage 1,5% Verord. (omrekeningsfactor/rentetoerekening) hanteert de gemeente in de Financiële Verordening voor de interne renteberekening op investeringen en actieve grondexploitaties? LGrM Hoofdstu 49. (Azewijn) In het kader van de De investering (uitvoeringskosten) is tot nu toe € 468.000 In 2027 k 2 / 2.2 Herinrichting van de dorpskern Azewijn wordt naar verwachting € 2.000.000 uitgegeven. Investering wordt in (start november 2026) en het zijn totaliteit geboekt op krediet Herinr.openb.ruimte dorpskern afkoppelen van hemelwater: Hoe zijn Azewijn. Als het project zoals verwacht in 2027 wordt afgerond, starten de kapitaallasten en uitvoeringskosten de kapitaallasten in 2028. Deze bedragen in 2028 € 160.000. De van dit specifieke project momenteel kapitaallasten landen in het programma (Ruimte). administratief verdeeld over het Dorpsplan Azewijn afkoppelen van hemelwater 14 Fractie Pagina Vraag Antwoord investeringskrediet binnen Programma De investering (uitvoeringskosten) is tot nu toe € 500.000. In 2027 ruimte (2.0)? wordt naar verwachting € 1.000.000 uitgegeven. Investering wordt in zijn totaliteit geboekt op krediet Dorpsplan Azewijn riolering 2024. Als het project zoals verwacht in 2027 wordt afgerond, starten de kapitaallasten in 2028. Deze bedragen in 2028 € 47.500. De kapitaallasten landen in het programma (Ruimte). LGrM Hoofdstu 50. Er is tussentijds een fors bedrag Dit betreft een uitkering vanuit het Rijk t.b.v. extra capaciteit voor k 3 / 3.1 van € 1.167.000 toegevoegd aan de decentrale overheden voor het uitvoeren van klimaat- en energiebeleid. reserve Klimaatmiddelen. Welke Voorheen betrof dit een specifieke uitkering (spuk), maar vanaf 2026 concrete bestedingsdoelen ontvangen wij deze middelen jaarlijks via de algemene uitkering van het (bijvoorbeeld de warmtetransitie) zijn gemeentefonds. aan deze specifieke toevoeging gekoppeld? De middelen zijn gereserveerd om in te zetten voor de uitvoering van de energietransitie conform het Akkoord van Groenlo met als doel om uiterlijk in 2050 energieneutraal te zijn. Hieruit bekostigen we bijvoorbeeld de benodigde extra personele capaciteit, onderzoekskosten en de basisproducten en diensten die worden uitgevoerd door het Energieloket Achterhoek. De concrete besteding van het budget wordt vastgelegd in de nieuwe projectagenda Energieneutraal 2027, welke in Q1 2027 door B&W wordt vastgesteld. Verder in de toekomst zal inderdaad met name de warmtetransitie een claim gaan leggen op de besteding van deze middelen, o.a. conform het omgevingsprogramma Warmte & Koude dat momenteel in de maak is. LGrM Hoofdstu 51. In hoeverre liggen de De taakstelling van € 1 miljoen is gekoppeld aan verschillende k 1 / 1.3 taakstellingen (bezuinigingen) binnen ombuigingen en maatregelen. In 2026 zijn diverse maatregelen gestart het Sociaal Domein op koers, gezien de en deels nog niet volledig in uitvoering. Voor 2027 en verder aanhoudende budgetoverschrijdingen verwachten wij dat wel de volledige ombuigingsopdracht wordt behaald. op de Wmo in 2026? Vanuit de ombuigingen zijn geen gevolgen voor de begroting van 2027 en verder en de reserve Sociaal Domein. LGrM Hoofdstu 52. Het investeringskrediet voor het Het budget is verhoogd met een bedrag van € 74.045, zijnde de BDB k 2 / 2.7 project 'De Expeditie' kent een strakke indexatie, zoals ook opgenomen in het door de gemeenteraad planning. Welk deel van de vastgestelde IHP primair onderwijs. 15 Fractie Pagina Vraag Antwoord tussentijdse stijging in de projectbudgetten binnen Ruimte is toe te schrijven aan indexering en bouwkostenstijgingen voor dit project? LGrM PB blz. 53. In 2027 en 2028 zijn de baten Het team werkt al jaren met trainees en flexibele krachten om pieken 14, 22 geraamd op € 1.525.000, maar vanaf en dalen op te vangen. Zodra de piekperiode gaat afnemen en de 2029 dalen deze structureel naar € dalperiode gaat starten kan er afgebouwd worden met de flexibele 833.000 wegens het aflopen van de krachten. Deze manier van afbouwen is gereguleerd en gecalculeerd. 'paspoortpiek'. Welke concrete afbouw Daarnaast kan er sprake zijn van natuurlijk verloop (pensioen of van tijdelijke personeelsinzet staat vertrek). In die gevallen wordt kritisch gekeken of en hoe een vacature hiertegenover in de personeelslasten, ingevuld moet worden. en voorkomt dit een structureel exploitatieverlies na 2028? LGrM PB blz. 54. De doelstellingsindicator 'inwoners Door voortschrijdend inzicht constateren wij dat de huidige 24 die positief reageren op het betrekken meetmethode voor deze indicatoren niet optimaal is. De scores zijn nu bij ideeën en initiatieven' moet stijgen gebaseerd op reacties uit het inwonerspanel MontferlandSpreekt, terwijl van 28% in 2026 naar 35% in 2027. niet vaststaat dat deze inwoners ook daadwerkelijk recent contact met Welke meetmethodiek en de gemeente hebben gehad over participatie of dienstverlening. Om een steekproefomvang worden gehanteerd representatief en bruikbaar beeld te krijgen van de ervaringen met om dit percentage in de jaarrekening participatie, is het van belang een gerichte uitvraag te doen onder 2027 objectief te verantwoorden? inwoners die daadwerkelijk aan een participatietraject hebben deelgenomen, bij voorkeur kort na afloop daarvan. Dat geeft een betrouwbaarder basis om resultaten te beoordelen en beleid zo nodig bij te sturen. Daarnaast wordt in het bredere kader van de doorontwikkeling van de dienstverlening in 2027 bezien hoe ervaringen van inwoners structureel kunnen worden gemonitord. LGrM PB blz. 55. De lasten voor Bestuur bedragen in Deze vraag wordt nog beantwoord. 24 2027 € 2.681.000 en vanaf 2028 exact € 2.680.000 per jaar. Hoe is de verdeling van deze post over de raadsvergoedingen, fractieondersteuning, de rekenkamer en ambtelijke ondersteuning (griffie)? 16 Fractie Pagina Vraag Antwoord LGrM PB blz. 56. Welke kosten zijn in 2027 begroot De kosten voor het opstellen van verscheidene omgevingsprogramma's 28, 31 voor het actualiseren van het zitten in de betreffende subprogramma's. In 2027 wordt een start Omgevingsplan en de vereiste gemaakt met het opstellen van het gemeentebrede omgevingsplan en omgevingsprogramma's (mobiliteit, de kosten kunnen naar verwachting gedekt worden uit het budget van water, buitengebied)? het subprogramma Ruimtelijke Ordening. Mochten deze middelen ontoereikend blijken komt er een afzonderlijk voorstel naar de raad. LGrM PB blz. 57. Waarom dalen de lasten op Bij woningbouwprojecten van de gemeente worden de kosten en 33 grondexploitaties op de exploitatie opbrengsten niet tegelijk gemaakt. De gemeente moet eerst investeren extreem scherp van € 11.962.000 in in bijvoorbeeld de aankoop van grond, de voorbereiding van plannen en 2027 naar slechts € 3.146.000 in het bouwrijp maken van de locatie. Pas daarna volgen de inkomsten uit 2030, terwijl het netto exploitatiesaldo de verkoop van kavels. Aan het einde van het project worden nog constant blijft op -€ 1.837.000? kosten gemaakt voor het woonrijp maken van de wijk en de nazorg. In de afgelopen jaren, maar ook in 2026 en 2027, maakt de gemeente nog veel kosten voor verschillende woningbouwprojecten. Denk daarbij aan werkzaamheden om gebieden bouw- en woonrijp te maken. Naar verwachting nemen deze kosten richting 2030 af, omdat het grootste deel van de werkzaamheden dan is afgerond. De grondexploitaties zijn per saldo budgettair neutraal. Dat betekent dat de kosten en opbrengsten elkaar uiteindelijk in evenwicht houden. Eventuele overschotten of tekorten worden verrekend via de Reserve Grondexploitatie. Hierdoor hebben deze projecten geen gevolgen voor de reguliere gemeentebegroting. LGrM PB blz. 58. De voorziening groot onderhoud De dotatie aan de voorziening is gebaseerd de op 64, 112 wegen kent een dotatie van € Meerjarenonderhoudsplanning welke loopt tot 2030. Tot en met 2030 1.699.000 per jaar, terwijl de zijn de geraamde uitgaven aanmerkelijk lager dan de dotaties. De onttrekkingen schommelen tussen € verminderingen zijn abusievelijk niet opgenomen conform het 702.000 en € 837.000. Waarom loopt geactualiseerde wegenbeheerplan. De geraamde uitgaven zullen ook het saldo van deze voorziening op tot € circa € 1.600.000 bedragen. 4.780.000 in 2030 terwijl de kadernota 17 Fractie Pagina Vraag Antwoord spreekt van een forse inhaalslag op verouderd asfalt? LGrM PB blz. 59. In 2027 wordt incidenteel € Op pagina 112 staat dat deze bedragen aan de reserve Sociaal Domein 18 424.000 en in 2028 € 377.000 aan worden toegevoegd op basis van een circulaire van het gemeentefonds. rijkscompensatie jeugdhulp Dit is de systematiek die we hanteren als we op het moment van toegevoegd aan de reserve Sociaal uitkomst van de circulaire nog niet exact weten aan welk budget van de Domein. Waarom wordt dit bedrag jeugdhulp we het extra bedrag moeten toevoegen. Budgettair is het gereserveerd en niet direct ingezet om overigens hetzelfde effect. het exploitatietekort op de jeugdzorg op te vangen? LGrM PB blz. 60. Uit de bestemmingsreserve De onttrekking in 2027 en 2028 betreft Loil en Didam. De overige 109, 119 Kunstgrasvelden wordt in 2027 en velden zijn nog niet opgenomen in een vervangingscyclus. Dit moet 2028 telkens € 200.000 onttrokken, onderdeel worden van het buitensportaccommodatie beleid, hiervoor waarna de reserve op nihil staat. zijn de eerste onderzoeken uitgevoerd waarbij de verschillen tussen de Welke vervangingscyclus voor de verenigingen in beeld gebracht. Dit moet vertaald worden naar beleid. kunstgrasvelden (o.a. 's-Heerenberg, Didam, Loil, Zeddam) is voorzien na 2028 en hoe wordt deze gefinancierd? LGrM Kaderno 61. De Spreidingswet verplicht In de begroting 2027 zijn uitsluitend de kosten voor de projectleiding ta blz. Montferland tot de opvang van 250 voor de periode 1 januari t/m 30 juni 2027 ad 60.000 opgenomen. Deze 11, PB asielzoekers. Welke incidentele of kosten komen ten laste van de gemeente. De kosten worden gedekt uit blz. 41 structurele apparaatskosten voor de reserve Oekraïne. planologische procedures, toezicht en ambtelijke projectbegeleiding zijn hiervoor opgenomen in de begroting 2027? LGrM PB blz. 62. De prognose voor het aantal Aan de begroting zijn als gevolg van deze bijstelling geen afzonderlijke 46 bijstandsuitkeringen per 1 januari 2027 extra uitvoeringskosten voor re-integratie of salariskosten toegevoegd. is verhoogd van 415 naar 502 De gemeente ontvangt voor de uitvoering van de Participatiewet uitkeringen. Welke meerkosten aan middelen van het Rijk. Tot op heden zijn deze middelen toereikend om uitkeringslasten en uitvoeringskosten de uitkeringslasten en de uitvoering van re-integratie op te vangen. 18 Fractie Pagina Vraag Antwoord re-integratie zijn hierdoor exact aan de De bijstelling van het verwachte aantal uitkeringen leidt daarom niet begroting toegevoegd? automatisch tot een aparte verhoging van de uitvoeringskosten, zolang de inzet binnen de bestaande formatie kan worden uitgevoerd. Er zijn in de begroting naar aanleiding van deze prognosewijziging dan ook geen afzonderlijke extra salariskosten voor werkcoaches of accountmanagers opgenomen. De salariskosten van deze medewerkers worden bekostigd uit de algemene middelen en zijn in dat opzicht niet één-op-één gekoppeld aan deze bijstelling van het aantal uitkeringen. LGrM 67 63. Welke financiële effecten heeft het Er is in 2026 nog geen accommodatiebeleid vastgesteld. Er is wel een in 2026 vastgestelde nieuwe werksessie met de raad geweest. Het accommodatiebeleid moet nog sportaccommodatiebeleid op de verder worden uitgewerkt en vastgesteld. begroting 2027-2030, uitgesplitst naar structurele en incidentele effecten? LGrM 116 64. Het netto budget voor het taakveld De baten uit de sportaccommodaties zijn gelijk gebleven maar de lasten Sportaccommodaties stijgt van €2,099 zijn toegenomen. De begroting van 2026 is, via begrotingswijzingen, miljoen in 2026 naar €2,403 miljoen in bijgesteld naar € 2,3 miljoen. De begrotingswijzigingen zijn onder 2027. Waardoor wordt deze stijging andere veroorzaakt door: van circa €304.000 veroorzaakt? - Een bijgestelde exploitatiesubsidie van het Feel Fit Center (veroorzaakt door indexatie van de huur). - Afschrijving Feel Fit Center is omgezet van annuïtair naar lineair - Doorgeschoven budget voor verbouwing VV Montferland - Kleinere bijstellingen t.a.v. sporthallen in eigendom van de gemeente. LGrM 97 65. Zijn er binnen het sportbeleid en Nee, op dit gebied zijn er geen maatregelen genomen. de sportaccommodaties voor de periode 2027-2030 ombuigingen, efficiencymaatregelen of taakstellingen opgenomen die niet rechtstreeks zichtbaar zijn in het subsidieregister? Zo ja, welke maatregelen zijn dit en wat is het financiële effect per jaar? 19 Fractie Pagina Vraag Antwoord LGrM 116 66. Het netto budget voor het taakveld Het bedrag van € 614.000 betreft het oorspronkelijk geraamde netto Cultuurpresentatie, cultuurproductie en budget voor 2026 uit de programmabegroting. Na begrotingswijzigingen cultuurparticipatie stijgt van €614.000 bedraagt het budget voor 2026 € 718.363. in 2026 naar €678.000 in 2027. Welke mutaties liggen hieraan ten grondslag Het voor 2027 opgenomen netto budget van € 678.000 is daarmee en welk deel van deze stijging betreft feitelijk geen stijging ten opzichte van de actuele begroting 2026, maar indexering en welk deel betreft een daling van circa € 40.000. daadwerkelijk extra beschikbare middelen voor culturele activiteiten? Deze daling wordt voornamelijk veroorzaakt doordat in 2026 een eenmalige inhaalslag vanuit het beheerplan kunst in de buitenruimte is uitgevoerd. Een groot deel van de daarbij behorende onderhoudswerkzaamheden is inmiddels afgerond, waardoor deze incidentele lasten in 2027 grotendeels vervallen. LGrM 97 67. Kan het college voor 2027 De huidige gemeentelijke uitgaven voor kunst en cultuur bedragen in inzichtelijk maken wat de totale 2026 € 1.792.214 en vormen tevens het financiële uitgangspunt voor gemeentelijke lasten voor kunst en 2027. Dit bedrag bestaat onder meer uit de subsidie aan Bibliotheek cultuur zijn, uitgesplitst naar subsidies, Poort van Gelre (€ 942.231), N.V. Amphion Cultuurbedrijf (€ 185.128), accommodaties, personeel/organisatie Liemers Kunstwerk! (€ 174.951), subsidies sociale structuur (€ en overige kosten, en daarbij 139.401), Welcom inclusief het Barghse Huus (€ 162.923), musea en aangeven welk deel structureel en welk oudheidkunde (€ 12.400), culturele activiteiten (€ 9.975), deel incidenteel is? cultuurcoaches en cultuurcoördinatie (€ 104.205) en het beheer van gemeentelijke kunstwerken (€ 61.000). De subsidies aan Bibliotheek Poort van Gelre, N.V. Amphion Cultuurbedrijf en Liemers Kunstwerk! zullen geïndexeerd worden met 2,19%. Daarnaast bevat de nog door de raad te behandelen Cultuurbeleid Montferland 2026-2034 aanvullende beleidsvoornemens voor structurele investeringen vanaf 2027. Met de vaststelling van het nieuwe cultuurbeleid kunnen mutaties plaatsvinden als gevolg van aanvullende ambities uit het cultuurbeleid en de uitvoeringsagenda. De raad besluit hierover bij de behandeling van deze beleidsstukken. Pas na besluitvorming kan definitief worden aangegeven welke lasten in 2027 structureel respectievelijk incidenteel zijn en hoe deze exact over de verschillende kostencategorieën worden verdeeld. LGrM 9 68. Kan het college de bijstellingen van Als bijlagen sturen we een overzicht mee van het nieuw beleid per bestaand beleid van €1,427 miljoen in programma. 20 Fractie Pagina Vraag Antwoord 2028 en €2,293 miljoen in 2029 uitsplitsen naar programma en Voor de genoemde beleidsvelden is geen nieuw beleid aangedragen. taakveld, en daarbij specifiek aangeven welk aandeel betrekking heeft op sport, cultuur en recreatie? PRO 30 69. Er is voor 2025 & 2026 €50.000 In 2026 is voor ruim €30.000 gefactureerd en aan opdrachten verleend jaarlijks gereserveerd voor het voor de invulling van (voormalige) CPO-locaties, dus er resteert nog aanjagen van woningbouw via CPO. ongeveer €20.000. Hoeveel budget resteert er nog? PRO 30 70.”Vanuit de gemeente faciliteren en Binnen de nieuwbouwlocaties van de tweede tranche (Braamt, Didam ondersteunen wij initiatieven voor Noordoost, Loil en Nieuw-Dijk) wordt op iedere locatie ruimte geboden Collectief Particulier voor een CPO-project. Daarnaast is ook op de uitbreidingslocatie Opdrachtgeverschap (CPO) voor 2025 Zeddam ruimte gereserveerd voor de realisatie van CPO-woningen. & 2026”. Tot nu toe zijn er 0 CPO-initiatieven daadwerkelijk gerealiseerd in 2025 & bij de woonprojecten van Kilder/Stokkum/Lengel. Welke komende woonbouwprojecten zijn nog in aanmerking voor mogelijke CPO-initiatieven in het jaar 2026? PRO 30 71. “Alternatieve woonvormen krijgen Het betreft hier het zogenaamde meergeneratiehof ‘Het Lengeler Hof’. onder andere een plek op de Dit hofje bestaat uit huur- en koopwoningen rond een gezamenlijke voormalige VVL-velden in Lengel in de binnentuin en ontmoetingsruimte. In deze alternatieve woonvorm vorm van 'het Lengelerhof”. komen jong en oud bij elkaar te wonen en waarbij er sprake is van onderlinge betrokkenheid. Over welke alternatieve woonvormen hebben wij het dan? Voor de locatie Didam Noordoost onderzoeken wij de mogelijkheid voor de realisatie van een collectiewoonvorm voor meerdere doelgoepen (ouderen, mensen met een wlz indicatie, etc.). 21 Fractie Pagina Vraag Antwoord PRO 27 72. Graag zouden wij de volgende Dat is mogelijk. Daarbij vermoeden we dat u de meest actuele laadvisie documenten willen ontvangen: uit 2025 bedoelt. Deze documenten zullen via de griffie worden verstrekt. Laadvisie (2024) Plaatsingsbeleid Laadinfrastructuur; PRO 33 73. “Uitvoering geven aan de laadvisie Het gemeentelijke beleid ten aanzien van privaat laden op openbare en het plaatsingsbeleid voor publieke grond is bij behandeling van de laadvisie en het plaatsingsbeleid laadinfrastructuur”. besproken. De gemeenteraad heeft in de laadvisie het volgende hierover vastgelegd: “We kiezen ervoor om verlengd-private Een tijd geleden werd er nog aansluitingen, zoals kabelgoten, laadarmen of matten, niet toe te staan. gesproken dat ook Montferland mee Hiermee dreigen openbare parkeerplekken ‘gereserveerd’ te worden zou doen aan een pilot voor Private door de elektrische gebruikers. Ook kunnen we daarmee niet sturen op Aansluitingen laadinfrastructuur. Is slim gebruik om netcongestie tegen te gaan. Wie geen eigen oprit heeft, deze gaande of niet gestart? kan daarom een openbare laadpaal aanvragen.” (Pagina 23 Laadvisie) Daarnaast heeft het college bovenstaand uitgangspunt bevestigd in haar plaatsingsbeleid: “Openbare plekken worden niet geclaimd voor privaat gebruik: we staan vooralsnog geen kabelgoottegels, laadarmen, matten of andere materialen op openbare ruimte toe voor privaat laden op publieke parkeerplekken. Zo voorkomen we dat bij inwoners de beleving ontstaat dat publieke parkeerplaatsen enkel door hen gebruikt mogen worden om hun auto op te laden.” (Pagina 5 Plaatsingsbeleid) Destijds is besproken dat Montferland de bestaande pilots in onze buurgemeenten afwacht, om van deze ervaringen te kunnen leren en daarna te besluiten of Montferland dit ook in eigen gemeente toepast. Voor 2027 staat de (gebruikelijke) tweejaarlijkse herijking van de Laadvisie weer op de planning. Daar zal privaat laden ook weer een onderdeel van worden. Bij behandeling worden college en raad dus in de gelegenheid gesteld om nieuwe afwegingen te maken ten aanzien van het privaat laden op openbare grond. 22 Fractie Pagina Vraag Antwoord ROOS 8 74. 1.1.2 ontwikkelingen na Kadernota In de Kadernota 2027-2030 waren inschattingen gemaakt van de 2027 rijksinkomsten en de lastenverhoging binnen het sociaal domein. Dit In de Kadernota 2027-2030 is gewerkt waren bandbreedtes, waarmee scenario’s konden worden gemaakt. met scenario’s. Om de vooruitzichten realistischer te maken, is gekozen voor Omdat de daadwerkelijke brandbreedtes binnen de inkomsten Rijksinkomsten en lastenverhoging binnen het sociaal domein nog niet vanuit het Rijk en de lasten binnen het bekend waren, zijn deze niet in de Kadernota 2027-2030 verwerkt. De sociaal domein. De bandbreedtes daadwerkelijke bijstellingen zijn in deze begroting verwerkt en waren inschattingen en zijn daarom opgenomen in de tabel bij 1.2.1 Bestaand beleid (pag. 11). niet verwerkt. In deze begroting zijn de daadwerkelijke bijstellingen van de rijksinkomsten en lasten binnen het Sociaal domein verwerkt Wat betekent deze zin financieel precies? ROOS 11 75. 1.2.1. GRHVOL Ja in het recente voorstel mbt de nieuwbouw Zonegge/ Heerenmaten is Min € 97 De bijstelling op basis van de de bijstelling al verwerkt. begroting van de GRHVOL. De Er wordt uitgegaan van de recent opgestelde prognose. bijstelling komt met name voort uit een actualisatie van de leerlingenaantallen van de verschillende gemeenten die deelnemen aan de gemeenschappelijke regeling. Is deze bijstelling al verwerkt in het recent behandelde raadsvoorstel? Past deze bijstelling in aantallen leerlingen in de prognose van dit raadsvoorstel? ROOS 11 76. 1.2.1 Bestaand beleid programma Het bedrag is gebaseerd op de verlaging van het gemeentefonds die de 3 Rijk ons heeft opgelegd voor dit onderwerp. Stelpost Hervormingsagenda Jeugd €418. Hier spelen 2 zaken: Onze lasten hebben wij met hetzelfde bedrag verlaagd. Invulling heeft Hervormingsagenda Jeugd (RIJK) te nu plaatsgevonden via ombuigingen in de begroting 2026-2029. 23 Fractie Pagina Vraag Antwoord realiseren via maatregelen en hervormingen. In de alinea verder staat: In de begroting was nog een stelpost aanwezig voor nog te realiseren maatregelen van € 418. Er staat vervolgens: Doordat maatregelen die bijdragen aan besparing op jeugdhulp al zijn opgenomen in de ombuigingen vanuit de Programmabegroting 2026-2029 is het niet realistisch dat ook deze stelpost nog wordt behaald met aanvullende maatregelen en hervormingen. Om die reden wordt de stelpost nu uit de begroting verwijderd, wat een nadeel betekent van € 418. Op basis van welke berekening en uitgangspunten is dit bedrag bepaald? De kosten bedragen ruim € 20 miljoen. ROOS 14 77. 1.2.2. 4 Regionale De regionale urgentieverordening regelt wie (bij uitzondering) voorrang Urgentieverordening - €50. krijgt bij de woningtoewijzing van sociale huurwoningen, hoe dat wordt Wat is een Regionale beoordeeld en zorgt ervoor dat dit in de hele Achterhoek op dezelfde Urgentieverordening? manier gebeurt. Dit is een verplichting die volgt uit de Wet Versterking regie Volkshuisvesting. ROOS 16 78. 1.2.4. ontwikkelingen De reserve sociaal domein wordt enerzijds gevoed met overschotten op De reserve sociaal domein loopt sterk de terreinen Wmo, Jeugdwet en Participatiewet, maar neemt af als er naar beneden voor 2027 € 1.734. (+ € gelden worden onttrokken vanwege tekorten op de genoemde terreinen. 571 incidentele compensatie van het Rijk, maar ook negatieve bedragen € Beide conclusies zijn juist. 17 weeffout en incidentele compensatie niet beoogde kosten jeugdzorg (meicirculaire 2026) €130 24 Fractie Pagina Vraag Antwoord Is de conclusie dat in 2027 geen bedragen (muv €10 Niet Rijk, wel kansrijk) meer ten laste van de reserve sociaal domein gebracht worden? Is de conclusie dat bv “Dekking lasten Wmo nieuw in de bestuursrapportage 2026 begroting” in 2027 niet aan de orde is? ROOS 21 79. Contact samenleving In december wordt deze pilot geëvalueerd. Op basis van de uitkomsten Een fonds oprichten om wordt beoordeeld of voortzetting wenselijk is en, zo ja, in welke vorm. leefbaarheidsinitiatieven te stimuleren Indien de pilot wordt voortgezet, vindt bekostiging plaats binnen de of ondersteunen. bestaande budgettaire ruimte. Is hiervoor een bedrag opgenomen in de begroting 2027 en verder? ROOS 27 80. Totaal programma 2 Ruimte Dit saldo is de optelsom van de saldi van alle subprogramma's. Bijna Negatieve begroting van € 15.343. alle subprogramma’s kosten meer geld dan ze opleveren. De meeste Kan het college de opbouw van het baten komen uit het gemeentefonds. De subprogramma’s met de negatieve saldo van programma grootste “minnen” zijn verkeer & vervoer en groen. De dekking van de Ruimte toelichten en aangeven welke tekorten op de programma’s is terug te vinden in paragraaf 2.4 grote lasten- en batenposten dit Algemene dekkingsmiddelen. bepalen? ROOS 81. Grondprijzen De uitgifteprijs van grond wordt conform de vastgestelde Nota Welke grondprijzen en indexatie zijn in Grondprijsbeleid jaarlijks rond de jaarwisseling door het college van de grondexploitatie 2027-2030 als B&W bepaald. Met deze systematiek wordt voorzien in het werken met uitgangspunt gehanteerd, wanneer marktconforme uitgifteprijzen voor het komende jaar. Dit betekent dat wordt de grondprijzenbrief 2027 de grondprijzen die begin 2026 zijn vastgesteld, de actuele vastgesteld en hoe verhouden deze marktconforme basis vormen voor heel 2026. Rond de jaarwisseling prijzen zich tot vergelijkbare 2027 zal deze werkwijze opnieuw plaatsvinden. gemeenten? Als vast onderdeel van de toetsing op de marktconformiteit, wordt bovendien tweejaarlijks een benchmark (vergelijking) uitgevoerd met 25 Fractie Pagina Vraag Antwoord omliggende gemeenten. Deze vergelijking heeft in 2025 plaatsgevonden en staat gepland om voor 2027 opnieuw te worden uitgevoerd. Omdat toekomstige marktontwikkelingen op voorhand lastig te voorspellen zijn hanteert het college een voorzichtigheidsbeginsel bij de meerjarige ramingen. Om die reden is voor de opvolgende jaren in de grondexploitaties bewust geen indexatie toegepast. Hiermee voorkomen we dat de toekomstige opbrengsten te optimistisch worden ingeschat. ROOS 29 82. Wat gaan we daarvoor doen Zie ook de presentatie van 8 oktober jl. We faciliteren de bouw van gemiddeld 225 woningen per jaar, waarvan 66% Prijsgrenzen regio Achterhoek prijspeil 2026 betaalbaar (max. €405 / €370 prijspeil 1. 30% sociale huurwoningen, maximale huurprijs € 932,93 2025). Van deze betaalbare woningen 2. 36% betaalbare woningen bestaande uit: bestaat 30% uit sociale huurwoningen - betaalbare koopwoningen maximale V.O.N. € 384.000 en 10% uit sociale koopwoningen. - Middenhuurwoningen, huurprijs tussen € 932,94 en € 1.228.07 Wilt u een overzicht geven incl. - Sociale koopwoningen, maximale V.O.N. € 269.000 bedragen gekoppeld aan de aantallen 3. Dure woningen zijn woningen met een V.O.N. vanaf € 384.000. en de percentages die u noemt in relatie tot het streven 30/30/30? Let op: voor oudere plannen (en 1e tranche) gelden de prijsgrenzen van de GMR. De maximale V.O.N. voor sociale koopwoningen ligt op € 299.000 en voor betaalbare koopwoningen op € 420.000. Per planologische fase is de betaalbaarheid als volgt: 1. Onherroepelijk: 21,7% sociale huur en 34,7% betaalbaar. 2. Vastgesteld: 27,1% sociale huur en 52,2% betaalbaar 3. In voorbereiding: 32% sociale huur en 36,7% betaalbaar 4a. Visie: 36,8% sociale huur en 21,3% betaalbaar. 4b. Idee: 20% sociale huur en 46,7% betaalbaar De woningen uit de fasen onherroepelijk en vastgesteld betreffen harde plannen die zijn opgesteld conform de toen geldende wettelijke en regionale kaders. De uitbreidingslocaties tweede tranche vallen onder fase 3 In voorbereiding en voldoen aan de Woondeal 1.1. ROOS 34 83. Economie en Circulariteit Er is budget voor grensoverschrijdende samenwerking opgenomen in de Wat gaan we ervoor doen. begroting. Hieronder valt de bijdrage aan Emoji, de inwonersbijdrage voor de Euregio Rijn Waal en daarnaast een budget voor de organisatie 26 Fractie Pagina Vraag Antwoord Op welke wijze is grensoverschrijdende van gezamenlijke activiteiten. Ook is er ambtelijke en bestuurlijke economische samenwerking met vertegenwoordiging in diverse netwerken, ter stimulering van de Duitsland in de begroting verwerkt? samenwerking met Duitsland. Bij nieuwe plannen/initiatieven wordt er per voorstel gekeken of dit kan bijdragen aan het verstevigen van de grensoverstijgende samenwerking. De adviseur regionale en grensoverstijgende samenwerking is hier de aanjager van. ROOS 37 84. 2.3. Sociaal Context en achter Vanuit wettelijke kaders ligt er een verplichting bij de gemeente om de gronden Jeugd 1e alinea jeugdzorg te faciliteren. Dat biedt beperkte ruimte om grote keuzes te “De decentralisatie van de jeugdzorg maken over wat we doen en hoe we dat doen. Wel wordt doorlopend heeft niet geleid tot de verwachte gezocht naar mogelijkheden om doelmatige zorg te leveren tegen verbeteringen en besparingen. Met de beperkte financiële kosten. Dit speelt in zowel beleidsontwikkelingen als landelijke Hervormingsagenda werken bij de uitvoering dagelijks een rol. Zo is in de maatschappelijke agenda Rijk en de gemeenten gezamenlijk aan beschreven dat we de beweging naar voren gaan maken, dat wil zeggen verbeteringsmaatregelen”. In de 3e meer (relatief goedkope) algemene voorzieningen. Daarmee wordt alinea in het midden staat: “Wij blijven ingezet op het voorkomen van duurdere maatwerk trajecten op een actief sturen op beheersbaarheid, later moment. In de uitvoering gaat dit ook om keuzes m.b.t. inzet van doelmatigheid en passende zoveel mogelijk gecontracteerde zorgpartijen, zorgvuldig sturen op ondersteuning. Daarbij zoeken we toewijzingen en instroom. Door hier actief op in te zetten wordt de continu naar een duurzame balans benodigde zorg geleverd, tegen beperkte financiële lasten, waarbij tussen kwaliteit, toegankelijkheid en dagelijks grote en kleine lastenverlagingen worden gerealiseerd. betaalbaarheid, binnen de verantwoordelijkheid en wettelijke zorgplicht die de gemeente heeft voor haar inwoners. Hoe verhouden deze zinnen zich t.o.v. de tekst op blz 11. 1.2.1 bestaand beleid programma 3.? ROOS 44/47 85. Aantallen in de bijstand De genoemde aantallen hebben betrekking op verschillende telwijzen en Op pagina 44 staat dat we naar peilmomenten en zijn daarom niet één-op-één met elkaar te verwachting het aantal vergelijken. bijstandsuitkering van 415 naar 502 Het aantal van 415 op pagina 44 betreft de eerder gehanteerde zal stijgen. In het overzicht “verplichte prognose van het aantal uitkeringen. Deze prognose is later bijgesteld beleidsinidicatoren” staat dat naar 502 uitkeringen per 1 januari 2027 op basis van actuele inzichten Montferland (2025) 154,1 en ontwikkelingen in het bestand. 27 Fractie Pagina Vraag Antwoord bijstandsgerechtigden heeft afgezet Het aantal van 154,1 per 10.000 inwoners uit de verplichte tegen 10.000 inwoners = 570 totaal beleidsindicatoren is een landelijke indicator van Waarstaatjegemeente, (2025). Het nieuwe aantal is 502 gebaseerd op een andere definitie, bron en peildatum. Deze indicator (135,6 per 10.000 inwoners 2027) met ziet toe op het aantal personen met een bijstandsuitkering per 10.000 andere woorden het aantal inwoners, terwijl in de begroting wordt gerekend met het aantal bijstandsgerechtigden daalt. In de uitkeringen/huishoudens. Eén uitkering kan betrekking hebben op meer tekst evenwel is er sprake van een dan één persoon binnen een huishouden. Daardoor kunnen de aantallen stijging van de aantallen. 570 en 502 niet rechtstreeks met elkaar worden vergeleken. Waar is het aantal van 415 op De cijfers zijn daarmee niet per definitie tegenstrijdig, maar hebben een gebaseerd? Kloppen de cijfers en hoe andere grondslag. Om die reden hoeft 502 niet te worden aangepast verhoudt zich het aantal van 570 tov naar 570. 502 zoals aangegeven op pag 44? Dit Voor de begroting geldt dat gerekend is met de meest actuele raming ook in relatie tot het stijgen van het van 502 uitkeringen. Als het werkelijke aantal uitkeringen hoger uitvalt aantal bijstandsgerechtigden moet 502 dan geraamd, werkt dat door in de uitkeringslasten. Daar staat niet 570 zijn? Als deze aanname juist tegenover dat gemeenten voor deze lasten rijksmiddelen ontvangen via is wat betekent dit voor de kosten (het het BUIG-budget. Het uiteindelijke effect op het begrotingssaldo is tekort) op de begroting? daarmee afhankelijk van de verhouding tussen de werkelijke uitgaven en het definitieve rijksbudget. ROOS 48 86. WMO (bijstand) Er is hier geen sprake van een bezuiniging. Het kabinet heeft besloten De tekst van deze alinea zouden we dat met ingang van 2029 de huishoudelijke hulp als maatwerk binnen graag nader uitgelegd krijgen. Zie ook de Wmo wordt geschrapt. de vragen hierboven mbt blz 44/47. Als gevolg hiervan hebben gemeenten jaarlijks minder uitgaven. Met name de zin: “Voor de verlaging Daarom worden we op het gemeentefonds gekort. In 2029 voor een van de lasten is een stelpost bedrag van € 2.982.000 en in 2030 voor € 3.049.000. opgenomen voor dezelfde bedragen, Om een en ander budgettair neutraal te laten verlopen hebben we de zodat dit budgettair neutraal verloopt”. uitgaven ook met deze bedragen verlaagd in 2029 en 2030. In die jaren Is de constatering dat er een zal blijken hoeveel lager de uitgaven daadwerkelijk uitvallen. bezuiniging van €2.982 voor 2029 en €3.049 voor 2030 als stelpost is opgenomen? ROOS 48 87. WMO eigen bijdrage De afschaffing van het WMO-abonnementstarief zou plaatsvinden De invoering inkomensafhankelijke ingaande 2027. eigen bijdrage gaat hopelijk in 2028 28 Fractie Pagina Vraag Antwoord van start. De uitname uit het Bij de ontvangst van de meicirculaire 2026 is aangegeven dat de gemeentefonds is daarmee voor 2027 afschaffing van het abonnementstarief met één jaar is uitgesteld tot teruggedraaid. Het ontgaat mij 2028. waarom er hierdoor voor 2027 een Wij ontvangen in 2027 dus minder eigen bijdragen Wmo dan geraamd incidenteel voordeel ontstaat van voor het jaar 2027. Hiervoor wordt in 2027 een incidentele compensatie €545? ontvangen uit het gemeentefonds van € 545.000. Inkomensafhankelijke eigen bijdragen Tegelijkertijd worden de geraamde eigen bijdragen ook verlaagd met dit kost de gemeente minder geld. bedrag, per saldo dus budgettair neutraal voor onze begroting. Waarom is de verwachting dat het Er is dus geen sprake van hogere lasten, maar van een verlaging van de meer gaat kosten en we daarvoor €545 geraamde baten met gaan opvoeren als (extra) uitgave? € 545.000. ROOS 56 88. 3e alinea Sociaal domein: “Met de huidige risico’s en beschikbare In de programmabegroting in voorgaande jaren bouwden wij op twee weerstandscapaciteit komen we niet plekken een financieel risico in voor de uitgaven van het sociaal domein, tot de in de Nota reserves en namelijk: voorzieningen 2022 opgenomen 1. In de risicoparagraaf; minimale weerstandsratio van 2” 2. Met het creëren van de reserve sociaal domein. Weerstandsratio is 1.8. Dat is in feite dubbelop. Om die reden is het sociaal domein als Voor het sociaal domein (6) is het financieel risicovol terrein in de risicoparagraaf komen te vervallen. De maximale risico “0” opgenomen is dit reserve houden we in stand. realistisch gezien de overschrijdingen van het budget en de verwachting dat Post herziening BBV-wetgeving openstaande vakantiedagen: dit in de toekomst niet veel anders zal De Commissie BBV heeft in december 2025 de nota ‘Verwonderpunten worden. BBV’ aangeboden aan het Ministerie van BZK. In deze verwonderpunten Wat betekent de opgenomen post 14 zijn een aantal adviezen opgenomen voor herziening van het BBV. Een €2,3 miljoen herziening BBV- van de adviezen in de nota betreft het vormen van een voorziening voor wetgeving openstaande het tegoed aan vakantiedagen en vakantiegeld van ambtenaren en vakantiedagen? Is dit beïnvloedbaar? WSW-medewerkers. Volgens de huidige wetgeving is het vormen van een voorziening niet toegestaan en wordt het tegoed alleen toegelicht als niet uit de balans blijkende verplichtingen. De accountant heeft in het accountantsverslag bij de Jaarrekening 2025 geadviseerd om het risico op het herzien van de BBV-wetgeving op te nemen in de risicoparagraaf. 29 Fractie Pagina Vraag Antwoord Voor onze gemeente bedraagt het tegoed aan vakantiedagen € 2,3 miljoen, waarvoor bij wijziging van de wetgeving een voorziening voor moet worden getroffen. ROOS 89 89. Ontwikkelingen Bullet 2 Bij een verlieslatende grondexploitatie heeft het treffen en inzetten van Voorziening voor verliezen: Voor de een verliesvoorziening geen impact op het lopende begrotingsresultaat. verlieslatende complexen is een Dit komt door de specifieke boekhoudkundige werking via de balans: verliesvoorziening van €2.166,303 • De voorziening dekt het verlies vooraf af: zodra een definitief getroffen. verlies wordt voorzien (bij het afsluiten van de grondexploitatie) Wat is dit en wat betekent dit voor de is daar in het verleden al een verliesvoorziening voor gevormd begroting? op de balans. • Onttrekking is een balansmutatie: Het feitelijk onttrekken van het geld aan de Reserve Grondexploitatie om de voorziening te vullen is een verschuiving tussen balansposten. • Geen exploitatiekosten: Omdat de lasten al in een eerder stadium zijn genomen bij het instellen van de voorziening, loopt de uiteindelijke afwikkeling niet via de resultatenrekening van de begroting. De begrotingsruimte voor het lopende jaar blijft hierdoor onaangetast. Kortom: het risico is in het verleden al financieel opgevangen op de balans, waardoor het definitieve verlies nu budgetneutraal voor de begroting wordt afgewikkeld. ROOS 97 90. Subsidies domein 3 aanpassen Dit bedrag is opgenomen voor de uitvoering subsidieregeling van Water particuliere buitenruimte & Groen voor de bebouwde kom. Hier staat een bedrag voor van Dit betreft een maximaal bedrag. €57.500 Wat is dit? ROOS 97 91. Subsidies domein 3 leefomgeving Dit bedrag is opgenomen voor de uitvoering van het project groen Onderhoud en educatie in het verbonden, bestaande uit aanleg landschapselementen, vergroenen landschap schoolpleinen, oogsten zaailingen en advisering inwoners door Hier staat een bedrag voor van tuinrangers. De provincie draagt 50% bij. €50.000 Wat is dit? 30 Fractie Pagina Vraag Antwoord ROOS 97 92. Subsidies Domein 1 De verdeling is als volgt: Maatschappelijke ondersteuning Er is Jeugd en jongeren/ kwetsbare volwassen inwoners € 20.000 betreft opgenomen: één tijdelijke subsidie voor de bibliotheek ter compensatie voor hun Jeugd en jongeren/ kwetsbare exploitatietekort voor de periode 1 januari 2026 tot het moment volwassen inwoners € 20.000 verhuizing naar het IKC. Jeugd en jongeren/ kwetsbare volwassen inwoners/ Mantelzorgers/ Jeugd en jongeren/ kwetsbare volwassen inwoners/ Mantelzorgers/ senioren € 1.106.433 senioren € 1.106.433 Kwetsbare volwassen inwoners € betreft subsidie van twee activiteiten namelijk de Gratis BSO (€753.870) en de 307.091 Veilig Thuis NOG (€ 352.563). Zitten hier overlappingen in? Wat doen we hiervoor? Graag een overzicht Kwetsbare volwassen inwoners € 307.091 gekoppeld aan de middelen. betreft subsidie voor een viertal activiteiten, namelijk meertalige boekencollecte/voorlezen (€ 27.709), zomerspelen (€ 22.590), boekstartcoach (boekjes en babbels) (€ 206.054) en schuldhulpmaatje (€ 50.7385). Alle bedragen die hierboven zijn genoemd zijn een indicatie van de subsidiebedragen per programma. Het betreft geen exacte weergave. Voor de meeste budgetsubsidies is er sprake van een jaarlijkse indexering welke de komende periode bepaald wordt mede op basis van de subsidieaanvraag. Aanvragen voor budget subsidies 2027 kunnen tot 1 oktober worden ingediend bij de gemeente. ROOS 97 93. Stimuleren en ondersteunen van Stimuleren en ondersteunen van lokale initiatieven € 631.123 bestaat lokale initiatieven € 631.123 uit een drietal jaarlijkse budgetsubsidies voor Present (€ 20.826), Dansante activiteiten € 6.800 Stadskamer (€ 150.410) en stichting Welcom (€ 459.887). Voor Evenementen en vieringen € 26.700 Welcom is dit een deel van de totale subsidie die zij ontvangen (geschat Historisch besef € 5.200 percentage), gericht op Samenlevingsopbouw. Incidentele subsidie voor nieuwe Deze bedragen zijn indicatief. activiteiten € 50.000 Ondersteuning € 74.274 Dansante activiteiten € 6.900, historisch besef € 5.200, Evenementen en vieringen € 26.700 zijn subsidies die jaarlijks worden verstrekt 31 Fractie Pagina Vraag Antwoord Wat doen we hiervoor en wat gaan we vanuit de subsidiereling “Sociale Structuur Montferland 2024”. Deze hiervoor doen? Liggen deze bedragen subsidies gaan naar dansverenigingen, cultuurhistorische verenigingen vast of zijn ze indicatief? en evenementen in Montferland. Hiervoor zijn de aanvragen al ingediend en deze bedragen staan vast. Incidentele subsidie voor nieuwe activiteiten € 50.000 is het max. bedrag wat wordt gereserveerd om incidentele subsidieaanvragen voor de subsidieregeling “Sociale structuur Montferland”. Dit betreft aanvragen uit het verenigingsleven zoals de hierboven genoemde verenigingen maar ook sportverenigingen vallen hier onder. Ondersteuning € 74.274 Is een verzameling van subsidies aan instanties binnen de subsidieregeling sociale structuur. Het betreft de kledingbank (€ 2.000), st. leergeld (€ 22.000), Stichting Urgente Noden (€ 11.770). Voedselbank (€ 24.700) en st. Slachtofferhulp (€ 13.804). Deze bedragen staan vast. ROOS 97 94. Subsidies Domein 2 Sociale Van het in 2027 geraamde budget voor lokale media (€ 85.947) heeft structuur het volledige bedrag betrekking op Regio8. Hiermee wordt uitvoering Lokale media € 85.947 gegeven aan het door de raad vastgestelde amendement tijdens de Welk deel van de €85.947 voor lokale begrotingsvergadering 2026 waarbij ook voor 2027 een bijdrage van media in 2027 betreft Regio8, en is € 2,25 per inwoner beschikbaar is gesteld aan Regio8. Voor 2028 en vanaf 2028 rekening gehouden met de verder is geen rekening gehouden met een aanvullende gemeentelijke gevraagde gemeentelijke bijdrage van bijdrage van € 2,25 per inwoner. Dit hangt samen met de voorgenomen €2,25 per inwoner? invoering van de Wet versterking lokale omroepen (wijziging van de Mediawet), waarbij de verantwoordelijkheid voor de bekostiging van de streekomroepen per 1 januari 2028 wordt overgeheveld van gemeenten naar het Rijk. Uitgangspunt van het nieuwe stelsel is dat de rijksbekostiging voldoende is voor de uitvoering van de publieke mediaopdracht. D66 8 95. Op welke wijze wordt de financiële Het coalitieprogramma 2026–2030 vormt de bestuurlijke koers voor de vertaalslag gemaakt van het komende jaren en is op hoofdlijnen betrokken bij de Programmabegroting 2027 en Meerjarenraming 2028-2030. De 32 Fractie Pagina Vraag Antwoord coalitieprogramma, als de begroting financiële uitwerking van de ambities vindt plaats in het Coalitie reeds is vastgesteld? Uitvoeringsprogramma, dat in november afzonderlijk aan de raad wordt voorgelegd. Daarnaast worden de huidige subprogramma-indeling en de bijbehorende doelstellingen opnieuw beoordeeld, mede in samenhang met het lopende Rekenkameronderzoek naar de begroting/P&C cyclus. Begin 2027 wordt, richting het Kadernotatraject, bekeken of deze nog voldoende aansluiten bij de ambities van het college en de gemeenteraad. D66 8 96. Op welke wijze wordt de financiële Het Coalitie Uitvoeringsprogramma wordt in november afzonderlijk aan uitwerking aangeboden (in een aparte de raad voorgelegd, inclusief de financiële uitwerking van de ambities raadsvergadering?) en wat is de status en de bijbehorende dekking. Daarbij wordt ook de samenhang met de van dat stuk? actualisatie van de Nota reserves en voorzieningen betrokken. Vooralsnog blijft de vastgestelde Programmabegroting 2027 en Meerjarenraming 2028-2030 het financiële uitgangspunt. D66 21 97. De samenwerking met wijk en De adviseurs inwonersbetrokkenheid vervullen vanuit hun rol als dorpsraden versterken is een van de kernverbinder binnen OnsMontferland een actieve schakel naar acties. Op welke wijze worden buurtverbinders en actieve inwoners. Zij onderhouden regelmatig buurtverbinders en actieve buren actief contact met deze groepen en sluiten aan bij de betrokken en wordt de samenwerking buurtverbindersoverleggen. daarmee versterkt? Lang niet alle initiatieven gaan immers via wijk- en Op die manier halen zij signalen, ideeën en initiatieven uit de dorspraden. samenleving op en brengen die onder de aandacht binnen de gemeentelijke organisatie. Zo wordt de samenwerking niet alleen met wijk- en dorpsraden versterkt, maar ook met andere actieve inwoners en initiatieven die zich inzetten voor hun buurt of kern. Daarnaast biedt het inwonersinitiatievenbudget actieve inwoners de mogelijkheid om ideeën en initiatieven voor hun buurt of kern verder te ontwikkelen. Ook langs deze weg ontstaat contact met inwoners die zich willen inzetten voor hun leefomgeving en worden inwoners ondersteund bij het realiseren van maatschappelijke initiatieven. 33 Fractie Pagina Vraag Antwoord Zo wordt de samenwerking niet alleen met wijk- en dorpsraden versterkt, maar ook met andere actieve inwoners en initiatiefnemers die zich inzetten voor hun buurt of kern. D66 98. Op welke wijze gaat de gemeente De gemeente organiseert jaarlijks een gezamenlijke bijeenkomst met alle kernen en wijk actief bewegen een het bestuur van alle wijk-, dorps- en plattelandsraden. Deze wijk- of dorpsraad op te zetten, bijeenkomst is bedoeld om ervaringen uit te wisselen, kennis te delen conform de geldende voorwaarden. En en de samenwerking met de gemeente te versterken. Daarnaast is vorig hoe gaat de gemeente om met kernen jaar ook een bredere bijeenkomst georganiseerd voor inwoners die of wijken waar geen wijk- of dorpsraad geïnteresseerd waren in een bestuursfunctie, in het opzetten van een aanwezig is? Kan er ook een actuele nieuwe wijk- en/of dorpsraad en/of meer wilden weten over de rol en lijst aangeleverd worden van wijk- en werkzaamheden van deze raden. Deze aanpak heeft concreet resultaat dorpsraden die voldoet aan de opgeleverd: op basis hiervan zijn twee nieuwe dorps- en wijkraden voorwaarden? opgericht en is bij een bestaande dorpsraad een extra bestuursfunctie ingevuld. Dit soort initiatieven blijven wij voortzetten. Daarbij geldt wel dat het uiteindelijk aan de inwoners van een wijk of dorp zelf is om een wijk- of dorpsraad op te richten en in stand te houden. De gemeente kan dit niet afdwingen, maar kan wel actief promoten, faciliteren en ondersteunen, bijvoorbeeld door inwoners te informeren over de mogelijkheden, hen met elkaar in contact te brengen en hen te helpen bij de oprichting of doorontwikkeling van een raad. In kernen of wijken waar geen wijk- of dorpsraad aanwezig is, blijft de gemeente in gesprek met andere actieve inwoners en lokale netwerken. Een actuele lijst van de wijk- en dorpsraden die voldoen aan de voorwaarden is te vinden op de gemeentelijke website, zie hiervoor: Wijk-, dorps- en plattelandsraad | Gemeente Montferland. D66 99. Er zijn 2 adviseurs Door voortschrijdend inzicht constateren wij dat de huidige inwonersbetrokkenheid aangetrokken. meetmethode voor deze indicatoren niet optimaal is. De scores zijn nu Toch is percentage positief reageert gebaseerd op reacties uit het inwonerspanel MontferlandSpreekt, terwijl gedaald met 6%. Welke oorzaak ligt niet vaststaat dat deze inwoners ook daadwerkelijk recent contact met daar onder? de gemeente hebben gehad over participatie of dienstverlening. Om een representatief en bruikbaar beeld te krijgen van de ervaringen met participatie, is het van belang een gerichte uitvraag te doen onder inwoners die daadwerkelijk aan een participatietraject hebben 34 Fractie Pagina Vraag Antwoord deelgenomen, bij voorkeur kort na afloop daarvan. Dat geeft een betrouwbaarder basis om resultaten te beoordelen en beleid zo nodig bij te sturen. Daarnaast wordt in het bredere kader van de doorontwikkeling van de dienstverlening in 2027 bezien hoe ervaringen van inwoners structureel kunnen worden gemonitord. D66 100. Op welke wijze wordt er ook pro- De gemeente geeft, waar dit passend en mogelijk is, proactief invulling actief gedaan aan participatie? En aan participatie door inwoners, ondernemers, maatschappelijke welke vernieuwende vormen van organisaties en andere belanghebbenden al in een vroeg stadium te participatie zet de gemeente als betrekken bij de voorbereiding van plannen, visies en ontwikkelingen. mogelijkheden? De wijze waarop dit gebeurt verschilt per opgave en is afhankelijk van onder meer de aard van het vraagstuk, de fase van het proces en de ruimte die er is voor invloed. Door actief input op te halen en het gesprek aan te gaan voordat belangrijke keuzes zijn gemaakt, kunnen belangen, kennis en aandachtspunten vanuit de samenleving worden meegenomen in de verdere uitwerking en besluitvorming. Ten aanzien van vernieuwende participatievormen ligt de focus momenteel vooral op het effectief inzetten en doorontwikkelen van bestaande instrumenten. Tegelijkertijd blijven we per opgave bekijken of aanvullende of meer vernieuwende vormen wenselijk en passend zijn, bijvoorbeeld om specifieke doelgroepen beter te bereiken of participatie laagdrempeliger te organiseren. Een voorbeeld hiervan zijn de rondetafelgesprekken. D66 33 101. Welke extra impuls wordt er De genoemde vervangingsopgave en de motie 2000 bomen zijn gegeven aan het klimaatadaptatief en belangrijke instrumenten. biodivers maken van de openbare ruimte, naast de gebiedsgerichte Daarnaast wordt bij elke nieuwe ruimtelijke ontwikkeling en bij vervangingsopgave? Buiten het herinrichting van bestaande openbare ruimte ingezet op het uitvoeren van de motie 2000 extra klimaatadaptiever en biodiverser maken van de openbare ruimte. Dit is bomen. En waar zien we dat terug in meestal niet expliciet zichtbaar in de begroting omdat de kosten die de begroting? hieruit voortvloeien meegenomen worden in de grondexploitatie en/of investeringen t.b.v. projecten. Ook wordt budgetneutraal gefaseerd (i.v.m. acceptatie) overgeschakeld op extensiever maaibeheer van gazons in de openbare ruimte. 35 Fractie Pagina Vraag Antwoord Daarnaast zal een integraal hitteplan worden opgesteld. Verder is een startnotitie in voorbereiding voor het op te stellen groen/blauwe omgevingsprogramma (Water en Groen). D66 34 102. Welk doel heeft de gemeente om Het doel van de gemeente om nieuwe bedrijven aan te trekken is meer nieuwe bedrijven aan te trekken gelegen in het versterken van de structuur en omvang van de lokale en waarom kan de doelstelling om economie, het vergroten van de werkgelegenheid en het verbreden van meer arbeidsaanbod te creëren niet de economische basis van onze gemeente. Het doel om te groeien sluit behaald worden om bestaande faciliteren van bestaande bedrijven echter niet uit. Ook het bedrijven te ondersteunen of faciliteren ondersteunen en faciliteren van bestaande bedrijven is een belangrijk om ze te laten groeien? spoor voor economische ontwikkeling en kan niet los van elkaar gezien worden. D66 16 103. In de meicirculaire 2026 (p.27) In de begroting 2027 hebben we de indexpercentages gehanteerd die u wordt aangegeven dat de inflatie bij de Kadernota 2027 heeft vastgesteld. volgens ramingen van het CPB 3% bedraagt. In de kadernota 2027 (par. 3.1.) werd “een prijsstijging van 2,1% verwacht”. Waarom is niet het inflatiecijfer uit de meicirculaire in de conceptbegroting bij de OZB-tarieven gehanteerd? Ook in het Coalitieprogramma 2026-2030 (p.7) staat immers vermeld dat “het uitgangspunt is dat de tarieven in principe alleen worden aangepast met de inflatiecorrectie”? D66 38 104. “De gemiddelde gezondheid is in Dit geldt niet gelijkmatig voor heel de gemeente. Voor ‘s–Heerenberg Montferland relatief laag, vooral onder (oost) en Didam geldt dit meer dan voor de andere kernen of wijken inwoners met een lagere SES.”: geldt binnen de gemeente. dit voor heel de gemeente of voor bepaalde kernen of wijken in het bijzonder? 36 Fractie Pagina Vraag Antwoord D66 44 105. De verwachting van het aantal Ja, de groei van het aantal inwoners kan van invloed zijn op het aantal bijstandsuitkeringen is op basis van uitkeringsgerechtigden. Het aantal bijstandsuitkeringen wordt echter een aantal factoren bijgesteld. Speelt niet alleen bepaald door bevolkingsgroei, maar vooral door de daar de groei van het aantal inwoners samenstelling van de bevolking en de instroom van specifieke van Montferland óók niet een rol? doelgroepen. Een belangrijk deel van de stijging hangt samen met een grotere groep inwoners die voorheen eerder in de Wsw of Wajong zou zijn ingestroomd. Deze inwoners worden nu door de gemeente begeleid, vaak langdurig en met inzet van loonkostensubsidie, tot aan de pensioengerechtigde leeftijd. Door de blijvende instroom en beperkte uitstroom groeit deze groep binnen het bestand. Daarnaast is er instroom van statushouders, waarbij de weg naar werk doorgaans meer tijd vraagt. Ook dat werkt door in de omvang van het uitkeringsbestand. D66 56 106. “Sociaal domein” wordt in de In de programmabegroting in voorgaande jaren bouwden wij op twee risicokansenkaart niet vermeld. Vorig plekken een financieel risico in voor de uitgaven van het sociaal domein, jaar stond dit risico zowel qua hoogte namelijk: als kans op risico bovenaan oftewel 1. In de risicoparagraaf; nummer 1 (!) genoteerd. Zijn er 2. Met het creëren van de reserve sociaal domein. redenen waardoor dit risico is Dat is in feite dubbelop. Om die reden is het sociaal domein als vervallen? financieel risicovol terrein in de risicoparagraaf komen te vervallen. De reserve houden we in stand. D66 77 107. Procedure zienswijzen Deze specifieke taak is niet afzonderlijk genoemd in de artikelen 2 en 3, begrotingen gemeenschappelijke maar de betrokkenheid van de Auditcommissie bestaat al vele jaren en regelingen: op basis van welke taken is met name ingegeven vanuit praktische overwegingen, gezien de of bevoegdheden zoals vermeld in omvang van het proces en de beperkte tijdsspanne. artikel 2 en 3 van de Verordening Artikel 3.5 biedt hiervoor een aanknopingspunt: Auditcommissie is de voorgestelde adviesprocedure gebaseerd? 3.5: De Auditcommissie is bevoegd de portefeuillehouder Financiën te adviseren over de kwaliteit van bestuurlijke financiële voorstellen alvorens deze aan de raad worden aangeboden. 37 Fractie Pagina Vraag Antwoord In de volgende actualisatie van de verordening zullen we e.e.a. aanscherpen. D66 83 108. Voorgesteld wordt om bijna 1 ton In het verleden werd voor de gemeenschappelijke regeling uitgegaan meer aan de regeling HVOL bij te van de prognose van het aantal leerlingen en nu van het werkelijk dragen. Is het aantal leerlingen aantal leerlingen. Deze methode sluit bij de realiteit aan en is daarmee afkomstig uit Montferland ook met een eerlijkere verdeling. In Duiven is het aantal leerlingen gedaald, 20% gestegen? Uit welk waardoor de verhouding tussen de gemeentes wijzigt. begrotingsartikel wordt dit bedrag gedekt? D66 98 109. Collegevoorstellen met Het college van B&W is op grond van artikel 3.3, tweede lid, onder d, onderliggende documenten zijn van de Woo uitsluitend verplicht tot actieve openbaarmaking van de volgens de WOO “openbaar tenzij”. agenda en de besluitenlijst van collegevergaderingen. Wanneer gaat het college deze stukken Collegevoorstellen en onderliggende documenten vallen niet onder deze naast haar openbare besluitenlijsten in wettelijke verplichting. 2027 actief publiceren? Welke hindernis staat dit eventueel nog in de De openbaarmaking van de agenda en de besluitenlijst van weg? collegevergaderingen maken deel uit van tranche 2 van de Woo. De inwerkingtreding van tranche 2, waaronder de verplichting met betrekking tot agenda’s en besluitenlijsten, is vertraagd door de beperkte beschikbaarheid van de Generieke Woo-voorziening (GWV). Dit is de landelijke infrastructuur waarlangs informatie op grond van artikel 2.4 Woo actief openbaar moet worden gemaakt. Het college heeft geen invloed op de planning en beschikbaarheid hiervan. Voor tranche 2 is dit in ieder geval opnieuw uitgesteld en wordt de inwerkingtreding niet eerder verwacht dan 2028. Het college loopt hier wel al op vooruit door documenten uit de tranches te inventariseren binnen de organisatie en, waar mogelijk, reeds te publiceren op onze eigen website, zoals nu al wordt gedaan bij bijvoorbeeld Woo-verzoeken en Woo-besluiten. Voor collegevoorstellen en onderliggende stukken geldt dus geen wettelijke actieve openbaarmakingsplicht. Het college heeft wel de mogelijkheid om deze documenten vrijwillig openbaar te maken. Dat 38 Fractie Pagina Vraag Antwoord vraagt echter om een afzonderlijke werkwijze en een zorgvuldige toetsing per document, en zo nodig per onderdeel daarvan, aan de uitzonderingsgronden van de artikelen 5.1 en 5.2 Woo, zoals persoonsgegevens en persoonlijke beleidsopvattingen in het kader van intern beraad. Op dit moment kiest het college er niet voor om collegevoorstellen en onderliggende documenten uit eigen beweging openbaar te maken. Vrijwillige openbaarmaking op termijn wordt niet uitgesloten. Het doorlopen van het daarvoor benodigde afwegingsproces vraagt echter om substantiële ambtelijke inzet, waarvoor binnen de huidige uitvoeringscapaciteit geen ruimte bestaat. Mede in het licht van de bredere Woo-implementatie en de voortgang van de GWV beziet het college op een later moment of deze informatie alsnog vrijwillig actief openbaar kan worden gemaakt. D66 104 110. Waarom staat het IKC Het overzicht investeringen betreft nieuwe investeringen die pas ingaan ’s-Heerenberg niet vermeld in het in 2027. overzicht van investeringen? De andere investering zoals het IKC, daar is eerder een raadsbesluit over genomen en zijn daarom niet meegenomen in dit overzicht. D66 20 111. Burgerzaken: De uitgifte van Voor zowel de leges van reisdocumenten als die voor rijbewijzen geldt paspoorten, rijbewijzen e.d. moet toch een maximumtarief, gemeenten mogen daar wel onder gaan zitten, niet budget neutraal kunnen? Zo ook de erboven. Bijna alle gemeenten in Nederland hanteren dit overige Leges. Zie blz 95 maximumtarief, zo ook gemeente Montferland. Hierbij dient opgemerkt te worden dat budgetneutraal wat anders is dan kostendekkend. De leges over de producten heen dienen kostendekkend te zijn, dat houdt in dat op het ene product meer inkomsten binnenkomen dan er kosten zijn, op een ander product kan dat andersom zijn. Onderaan de streep zijn de producten kostendekkend, dit moet over meerdere jaren heen bekeken worden. In de piekjaren worden er meer producten verkocht en zijn de legesopbrengsten hoger en (personele) lasten gelijk, er is dan feitelijk een overschot. In de daljaren worden er minder producten verkocht en zijn de legesopbrengsten lager, er is dan feitelijk een tekort. De totale conjuctuurbeweging beslaat zo'n 10 jaar (5 jaar piek 39 Fractie Pagina Vraag Antwoord en 5 jaar dal), eigenlijk zouden kosten en opbrengsten over die gehele periode afgezet moeten worden. Eén of enkele begrotingsjaar/jaren laten niet het totale beeld zien. D66 62 112. Wat zijn de kosten van het De kosten voor het onderhoud van hemelwatervoorzieningen zijn onderhoud van de regenwaterafvoer en onderdeel van de kosten voor de gemeentelijke riolering. Op veel verwerking, dit vind ik niet terug in de plaatsen wordt hemelwater samen met huishoudelijk afvalwater via cijfers. gemengde systemen ingezameld. Daardoor is het niet mogelijk om de exacte kosten van het onderhoud van de gemeentelijke hemelwatervoorzieningen aan te geven. Een specificatie van deze kosten is opgenomen in het Water en Rioleringsprogramma, deze wordt momenteel bijgewerkt voor de komende vier jaar. D66 65 113. Bij openbare verlichting (verkeer Interne doorbelasting binnen de gemeentelijke administratie is het en vervoer) staat een post proces waarbij kosten van de ene gemeentelijke afdeling of dienst (of ‘Doorbelasting’. Waar is deze post overhead), zoals bijvoorbeeld interne uren of tractie, worden voor? doorberekend aan een andere afdeling. Dit gebeurt om een getrouw beeld te krijgen van de werkelijke kosten per product volgens de regels van het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV). D66 73 114. Loon- en overige De post loon- en overige personeelskosten bestaat uit salarissen personeelskosten. Een rekensom geeft inclusief werkgeverslasten en overige personeelsgerelateerde kosten, aan dat per formatieplaats de waaronder reis- en verblijfskosten. Het bedrag per formatieplaats gemiddelde kosten € 92.638 zijn. betreft daarom niet alleen salaris, maar een gemiddeld totaalbedrag. Waaruit bestaan de overige personeelskosten? CDA 9 115. Tweede tabel p.9 eerste regel De eerste regel is het saldo van de Kadernota 2027-2030 exclusief de geeft saldi van de Kadernota weer. opgenomen inschattingen voor de rijksinkomsten en verhoging van de Waar vind ik die terug in de lasten in het Sociaal Domein. Door afronding is het verschil € 4.000. Kadernota? (dus de aansluiting)? Het beste kan je in de Kadernota aansluiten met de tabel van het scenario ‘Meevallend’ (pag. 18 van de Kadernota 2027-2030), waarbij de inschattingen voor de rijksinkomsten en lasten sociaal domein gelijk 40 Fractie Pagina Vraag Antwoord zijn en het saldo dus overeenkomt, op het hierboven genoemde afrondingsverschil na. CDA 10 116. We zien in 2027 forse nadelen Binnen zowel de Jeugdwet als de Wmo is sprake van autonome binnen het sociaal domein: ruim €1 kostenontwikkelingen. Tarieven worden jaarlijks geïndexeerd. Ook miljoen bij de Jeugdwet, €773.000 bij neemt, met name binnen de Wmo door een ouder wordende bevolking, de Wmo en daarnaast €418.000 bij de de vraag naar ondersteuning toe. Deze ontwikkelingen zijn slechts Hervormingsagenda Jeugd. Kan per beperkt beïnvloedbaar door gemeentelijk beleid. onderdeel worden toegelicht waardoor deze financiële nadelen worden De gemeentelijke sturingsmogelijkheden liggen vooral aan de voorkant. veroorzaakt, bijvoorbeeld door Door in te zetten op preventie, normalisering en het versterken van de ontwikkeling van het aantal cliënten, eigen kracht van inwoners. Het doel hiervan is om de instroom in zorgzwaarte, tarieven of andere maatwerkvoorzieningen te beperken door deze uit te stellen of te factoren? Kan daarbij tevens worden voorkomen. Een voorbeeld hiervan is de interventie Krachtig Ouder aangegeven op welke onderdelen de Worden, die erop gericht is de groei van het beroep op hulp bij het gemeente beleids- of sturingsruimte huishouden af te remmen. heeft en welke onderdelen als Daarnaast is per 1 januari 2026 voor een groot deel van de jeugdhulp autonome ontwikkeling moeten worden en Wmo-overeenkomsten de bekostigingssystematiek gewijzigd van beschouwd? lumpsum- naar een p*q-financiering. Hierdoor is er meer transparantie in de geleverde zorg en beschikt de gemeente over meer mogelijkheden om te sturen op de omvang en passendheid van indicaties. Daarbij blijft het uitgangspunt dat inwoners die recht hebben op ondersteuning deze ook ontvangen. De gemeente heeft een nadrukkelijkere rol gekregen bij het vaststellen van de aard, omvang en duur van de noodzakelijke ondersteuning, waardoor gestuurd kan worden op een doelmatige inzet van zorgmiddelen De stelpost Hervormingsagenda Jeugd wordt geschrapt omdat deze betrekking heeft op hetzelfde domein als de opgenomen ombuigingen van ruim € 1 miljoen binnen het sociaal domein. Het handhaven van beide taakstellingen leidt tot een dubbele bezuiniging op Jeugd en Wmo. Dit is financieel niet realistisch en onvoldoende uitvoerbaar. 41 Fractie Pagina Vraag Antwoord CDA 15 117. Naar aanleiding van de Kadernota Volgens het Gemeenschappelijk Financieel Toezichtkader van de 2025 is besloten tot een jaarlijkse provincie is het toegestaan. Daarin staat onderstaande opgenomen: structurele inzet van de Algemene Reserve van 500.000 jaarlijks. Terwijl Onder voorwaarden (sinds 1 januari 2024) is het voor gemeenten de regel is dat de AR daar niet voor toegestaan om uit het surplus in de algemene reserve onttrekkingen te wordt ingezet. doen, direct ten gunste van de exploitatie, ter dekking van structurele Kunt u uitleggen waarom/of dit toch is lasten. Het surplus in de algemene reserve is dat deel dat niet nodig is toegestaan? voor het afdekken van risico’s. CDA 20 118. Uit de tabel onderaan p.20 Dat dit subprogramma niet kostendekkend is, komt doordat er voor (Burgerzaken) blijkt dat dit zowel de leges van reisdocumenten als die voor rijbewijzen een subprogramma niet kostendekkend is maximumtarief geldt. Bijna alle gemeenten in Nederland hanteren dit en in latere jaren het beeld zelfs sterk maximumtarief, zo ook gemeente Montferland. verslechtert. Ligt dit aan de paspoortpiek of aan andere De afname zoals beschreven komt inderdaad doordat vanaf begin 029 activiteiten, al dan niet in combinatie de zogenaamde paspoortpiek ten einde is. Deze 'paspoortdip' duurt dat we grensgemeente zijn. Kunnen er vervolgens weer 5 jaar. Zie ook antwoorden op vraag 53 en 111. maatregelen worden genomen om dit financiële gat te dichten, welke? CDA 29 119. Doelstelling is de bouw van 225 Gemeenten worden gemonitord op de bruto aantallen. Wij rapporteren woningen per jaar. Is dit de bruto of de dan ook op de bruto aantallen, tenzij anders aangegeven. Ook in dit netto nieuwbouw, want er zal ook geval betreft het de bruto ambitie. sprake zijn van vervanging van bestaande (oude) woningen? CDA 31 120. Kan worden uitgelegd hoe de Bij een grondexploitatie kunnen zowel lasten als baten optreden. Voor tabel Grondexploitaties van p. 31 de aankomende jaren is hiervoor een inschatting gemaakt bij de door aansluit bij de bedragen genoemd in de raad vastgestelde grondexploitaties. De baten en lasten van een de regel Grondexploitatie op p. 105? actieve grondexploitatie kunnen jaarlijks flink verschillen en worden tijdens de looptijd van het project (grotendeels) op de balans geparkeerd. Volgens de regels van het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) worden alle gemaakte kosten (zoals grondverwerving en het bouwrijp maken) en ontvangen opbrengsten (zoals grondverkoop) samengebracht op de balans. Pas 42 Fractie Pagina Vraag Antwoord wanneer de grondexploitatie (tussentijds) winst oplevert, of wanneer het project definitief wordt afgesloten, verhuist het resultaat definitief naar de reguliere exploitatie (de staat van baten en lasten) van de gemeente. De winst- of verliesnemingen worden verrekend met de reserve Grondexploitatie. Tussen de twee aangehaalde tabellen zit een relatie, maar bij de tabel op pagina 105 zijn de lasten en baten weergegeven terwijl bij de tabel op pagina 31 naast de lasten en baten ook balansboekingen zijn meegenomen. Vanwege de balansboekingen ontbreekt de directe aansluiting. CDA 61 121. Op p.61 is een tabel opgenomen Voor het onderhoud van wegen zijn budgetten beschikbaar via de over onderhoud Wegen etc. Is hierin exploitatiebegroting (klein onderhoud), de voorziening (groot ook inbegrepen het budget, inclusief onderhoud) en een investeringskrediet voor rehabilitaties en verhoging, zoals beschreven op p. 59, reconstructies (groot onderhoud). De budgetten zijn in lijn met de regel 10-15 v.o.? Welke budgetten zijn geadviseerde bedragen uit het Beheerplan wegen. voor groot onderhoud wegen beschikbaar in 2027-2030? Komen De afschrijvingen komen door investeringskredieten voor wegen uit het deze budgetten overeen met de verleden. geadviseerde bedragen genoemd in het Beheerplan wegen? Waarom is in deze tabel toch sprake van afschrijvingen, terwijl er een voorziening is? CDA 63 122. Voor het thema Civieltechnische Op basis van de inspectie eind 2022 is een beheerplan met een looptijd kunstwerken is geen financieel van 2024 t/m 2028 opgesteld. overzicht opgenomen. Ontbreekt dit of Voor deze periode zijn de middelen vastgesteld. In 2027 wordt een zijn er geen kosten in de periode 2027- nieuwe inspectie uitgevoerd waaruit een nieuw MJOP wordt opgesteld 2030? met de benodigde financiën. Per abuis ontbreekt de tabel. 43 Fractie Pagina Vraag Antwoord CDA 68 123. Oude gemeentehuis Didam: Vooralsnog zijn alle onderhoudswerkzaamheden on hold gezet. Bij een Voegwerk moet worden hersteld. (eventuele) nieuwe (her)bestemming wordt de balans opnieuw Waarom? Het gebouw is immers opgemaakt. verkocht, wacht op overdracht. Deze post staat aangegeven bij ‘grotere projecten’; waarom, wat zijn de verwachte kosten? CDA 74 124. Pagina 74 kijkt terug op de accountantscontrole verslagjaar 2025. In het accountantsverslag 2025 wordt onderscheid gemaakt tussen Bij deze terugblik blijft het advies van verlofsparen en reguliere verlofuren. Voor verlofsparen is de voorziening de accountant over het verlofstuwmeer toereikend. Voor het reguliere verlofsaldo geeft de accountant aan dat onbenoemd. Hoe en wanneer gaat het een voorziening op dit moment niet noodzakelijk is. college dit advies meenemen? Een mogelijk toekomstig effect van gewijzigde regelgeving is al meegenomen als risico in de programmabegroting 2027 (risico 14, pagina 56). Het college volgt de ontwikkelingen en verwerkt eventuele aanpassingen zodra de regelgeving daartoe aanleiding geeft. CDA 90 125. Een aantal gemeentelijke Voor locaties waar de gemeente een actieve rol heeft en nu woningbouwlocaties zijn in voorbereidingen lopen (actief grondbeleid) worden bij het doorzetten voorbereiding. Worden voor elk van van deze ontwikkelingen altijd grondexploitaties opgesteld en deze complexen grondexploitaties uiteindelijk door de raad vastgesteld om kosten en opbrengsten te opgesteld? Worden voor ‘Facilitair beheersen (verplicht BBV). grondbeleid – door derden’ eveneens Voor initiatieven van derde (facilitair grondbeleid) worden geen grondexploitaties opgesteld, zo nee grondexploitaties opgesteld. Het initiatief en de realisatie liggen volledig waarom niet en waaruit bestaat dan de bij een private partij. De rol van de gemeente is puur faciliterend (zoals betrokkenheid en wat is het risico van het aanpassen van het omgevingsplan). Er is geen financieel risico voor de gemeente daarbij? Idem deze de gemeente. De ontwikkeling komt volledig voor rekening en risico van laatste vraag voor de de initiatiefnemer. Gemeentelijke kosten (kostenverhaal) worden vooraf bedrijventerreinen genoemd onderaan afgedekt via een anterieure overeenkomst tussen de gemeente en pagina 91? initiatiefnemer. 44 Fractie Pagina Vraag Antwoord CDA 91 126. Op regel 20-24 v.o. is Indien een gemeentelijke grondexploitatie naar verwachting met een aangegeven ‘Beide complexen hebben positief resultaat zal sluiten, is het college wettelijk verplicht om eerder verplicht winst genomen van tussentijds al jaarlijks winst te nemen. Conform de landelijke €16.907.973.’ Waarom verplicht? verslaggevingsvoorschriften voor gemeenten (de notitie Graag een overzicht over welke Grondexploitatie van de commissie BBV) mag de realisatie van winst boekjaren dit speelt en welke niet worden uitgesteld tot de definitieve afsluiting van het project. bestemming deze gelden hebben Voor het nemen van winst hanteren wij de verplicht te hanteren POC- gekregen. methode (Percentage of Completion). Dit houdt in dat jaarlijks op basis van de voortgang van het project — de verhouding tussen de reeds gemaakte kosten en de gerealiseerde kavelverkoop — wordt berekend welk deel van de winst al feitelijk is gerealiseerd. Dit deel wordt vervolgens direct als winst genomen in het lopende boekjaar. Indien er winst moet worden genomen wordt deze doorgaans gestort in de Reserve Grondexploitatie. Ingeval van de samenwerking van de bedrijventerrein ontwikkeling in de West Achterhoek waar DocksNLD onderdeel van uitmaakt is deze winst deels overgemaakt aan de eerder verlieslatende grondexploitatie A18 Bedrijvenpark en het overige deel vastgezet op de balans. Hierbij het gevraagde overzicht aan winstnemingen: Een - teken is een positief resultaat. VVD 20 127. Burgerzaken: Er wordt gesproken De paspoortpiek duurt officieel tot maart 2029 en daarom moeten we er over een piek bij burgerzaken die duurt in 2029 ook al rekening mee houden. tot en met 2029. De baten van 1.525.000, - over 2027 en 2028 dalen 45 Fractie Pagina Vraag Antwoord in het jaar 2029 al naar 833.000, -. - Waarom in 2029 al een daling in de baten terwijl de piek nog voortduurt in heel 2029? VVD 23 128. Openbare orde en veiligheid. De Dit bedrag is voor OOV uit te splitsen in de volgende bedragen: lasten komen jaarlijks uit op ongeveer 4.100.000, -. Kan het college in een Regionale brandweer en crisisbeheersing?VNOG €2.715.000 specificatie overleggen waarin de Openbare orde en veiligheid € 322.000 onderstaande lasten zitten: Uitvoering Wvggz € 167.000 a. Optreden ondermijnende Apv/bijzondere wetten € 752.000 criminaliteit, verdeeld in (voor)overleg en daadwerkelijke controles met De uitvoering van het beleidskader arbeidsmigranten vormt geen handhaving; onderdeel van de post OOV. b. Uitvoering beleidskader huisvesting arbeidsmigranten; c. Bewustwording door inzetten op preventie en voorlichting (met onderverdeling); d. Samenwerking met ketenpartners op gebied van integrale controles, verdeeld in (voor)overleg en controles met handhaving zelf. VVD 37 t/m 129. Sociaal, jeugdzorg, werk en Dat fraude op de loer ligt binnen de talrijke wet- en regelgevingen die 45 inkomen het sociaal domein kent is ons bekend. Daarbij zetten wij zowel Er is een landelijke inschatting dat er regionaal als lokaal in. in het sociale domein in zijn a. Wij beschikken daarbij over meerdere preventieve en repressieve algemeenheid zo’n 10% wordt instrumenten voor fraudebeheersing. Binnen het sociaal domein zijn gefraudeerd. Verder staat in de tabel op dit moment meerdere gekwalificeerde specialisten inzetbaar op op blz. 47 dat wij op een aantal dit terrein (zoals contractmanagers, kwaliteitsmedewerkers, taakvelden (veel) hoger scoren dan toezichthouders/sociale rechercheurs). een referentie gemeente. b. De tweede vraag suggereert dat wij het aantal fraudegevallen op a. Kan het college aangeven of wij voorhand inschatten en daar middelen en menskracht op inzetten. voldoende specialisten in dienst Echter, zo is de insteek niet. Door de preventieve inzet van onze 46 Fractie Pagina Vraag Antwoord hebben en voldoende robuust zijn om middelen en menskracht beperken wij sterk de gelegenheid om te misbruik situaties binnen het sociaal frauderen. Hoeveel fraudezaken we daarmee voorkomen kan slechts domein op een hoog niveau aan te duidelijk worden wanneer we preventief helemaal niets zouden pakken? doen. En dat is dus niet het geval. b. Hoeveel fraude gevallen denk het college per jaar met inzet van welke middelen te voorkomen dan wel aan te pakken (bv. onterechte uitkeringen)? VVD 73 130. Bedrijfsvoering: De stijging bestaat uit “Digitalisering archieven” van € 385.000 en De facilitaire kosten gaan in de overige facilitaire zaken van € 17.000. begroting van 2026 naar 2027 flink omhoog, van 225.000,- naar 627.000, -. Er is aangegeven dat dit komt door de budgetverhoging van digitalisering archieven. - Kan het college aangeven of deze verhoging uitsluitend met digitalisering van de archieven te maken heeft of zijn er meer oorzaken te benoemen? VVD 89 131. We hebben een wijziging gezien De invoering van de 30-30-30-norm heeft invloed op de financiële door invoering van de 30-30-30 norm. haalbaarheid van woningbouwontwikkelingen, net als andere De raad heeft een verlaging van het stapelingen van eisen. Voor sociale huurwoningen gelden vaste aantal woningen per ha aangegeven. grondprijzen. Een hogere woningdichtheid leidt in het algemeen tot een Wat zijn de gevolgen als rekening beter financieel resultaat, omdat de gebiedskosten over meer woningen houdend met de nieuwe norm en de kunnen worden verdeeld. daarbij behorende bebouwd oppervlak Kosten voor groen, waterberging en klimaatadaptatie kunnen in principe het aantal woningen per ha naar boven onderdeel uitmaken van de grondexploitatie van een nieuwe woonwijk. wordt bijgesteld op het resultaat? Een hoger ambitieniveau voor groen leidt echter wel tot hogere Aanvullend, als we de ontwikkelkosten. (Jan Willem laten meelezen met dit antwoord, ligt nieuwbouwwijken groener uitvoeren genuanceerder) dan bestaande wijken, kunnen we de Een algemeen kostendekkend aantal woningen per hectare is niet te geven. Dit verschilt per locatie en is afhankelijk van onder meer het 47 Fractie Pagina Vraag Antwoord kosten dan wel bij de nieuwbouwwijk woningbouwprogramma, de grondprijs, de omvang van de openbare neerleggen? ruimte en de benodigde infrastructuur. Daarbij zien we dat de eisen op Verder aanvullend, hoeveel woningen het gebied van klimaatadaptatie, waterberging, biodiversiteit, per ha zou kostendekkend zijn. verkeersontsluiting en netcongestie toenemen. Deze opgaven vragen steeds meer ruimte binnen een ontwikkeling, waardoor een afweging nodig blijft tussen woningdichtheid, ruimtelijke kwaliteit en financiële haalbaarheid. Om die reden wordt de financiële haalbaarheid per locatie afzonderlijk doorgerekend. VVD 31 132.monitoren en optimaliseren van de We monitoren hoe de aanbiedstations in de praktijk functioneren en aanbiedstations. Wat wordt hiermee kijken waar verbeteringen mogelijk zijn. Dit doen we door de bedoeld? ingezamelde hoeveelheden van de verschillende afvalstromen en de bezoekersaantallen in beeld te brengen. We willen het voor bezoekers makkelijker maken en duidelijker met hen communiceren. Om beter te begrijpen wat nodig is, is in 2026 een enquête uitgezet onder bezoekers. Het doel is dat inwoners afval beter en zorgvuldiger gescheiden aanbieden, zodat er meer grondstoffen voor hergebruik of recycling beschikbaar komen. Beter afval scheiden betekent ook gunstigere verwerkingskosten en in sommige gevallen vergoedingen. Daarbij heeft RDL meer aandacht voor aanbestedingen voor de langere termijn. Zo kunnen de kosten voor verwerking lager en stabieler blijven. De verwerkingskosten en vergoedingen worden gemonitord. De gemeenteraad wordt hiervan op de hoogte gehouden in de tussentijdse rapportage en de jaarrekening van RDL. VVD 31 133. Energiearmoede. We hebben met De gevolgen van het stoppen van de salderingsregeling voor de Plavei afspraken gemaakt over zon op huurders met zon is niet direct te zeggen. Wel biedt de gemeente via de dak. Welke gevolgen heeft dit nu de aanpak Energiearmoede ondersteuning voor niet gebouweigenaren bij salderingsregeling eraf gaat en welke het beperken van de energierekening. Denk aan Bespaar hulp aan huis mogelijkheden zijn er om de gevolgen of de witgoedregeling. Deze blijven komend jaar nog beschikbaar. juist voor deze groep te beperken? VVD 21 134. We zien opmerkelijke indicatoren Door voortschrijdend inzicht constateren wij dat de huidige zoals “Het aantal inwoners dat positief meetmethode voor deze indicatoren niet optimaal is. De scores zijn nu reageert op het betrekken bij ideeën gebaseerd op reacties uit het inwonerspanel MontferlandSpreekt, terwijl 48 Fractie Pagina Vraag Antwoord en initiatieven”. Waarom is die niet vaststaat dat deze inwoners ook daadwerkelijk recent contact met plotselinge daling? Kunnen we hieruit de gemeente hebben gehad over participatie of dienstverlening. Om een het beleid aanpassen? representatief en bruikbaar beeld te krijgen van de ervaringen met participatie, is het van belang een gerichte uitvraag te doen onder inwoners die daadwerkelijk aan een participatietraject hebben deelgenomen, bij voorkeur kort na afloop daarvan. Dat geeft een betrouwbaarder basis om resultaten te beoordelen en beleid zo nodig bij te sturen. Daarnaast wordt in het bredere kader van de doorontwikkeling van de dienstverlening in 2027 bezien hoe ervaringen van inwoners structureel kunnen worden gemonitord. VVD 21 135. Het aantal inwoners dat vindt dat De inwoners die heel positief zijn over de bereikbaarheid van de de gemeente goed bereikbaar is, is gemeente geven aan dat het makkelijk is contact op te nemen via sterk gestegen. Wat is de oorzaak en verschillende kanalen. De AI chatbot heeft deze mogelijkheden ook kunnen we daarvan gebruik maken om vergroot en kan bovendien heel snel een deel van de vragen de lijn naar boven door te zetten? beantwoorden, waardoor medewerkers nog beter bereikbaar zijn voor andere vragen. De verbetermogelijkheden liggen volgens de inwoners op het gebied van terugbellen en de beperkte openingstijden. VVD 8 136. Welke effecten van de De begroting is op basis van de meicirculaire. De septembercirculaire is septembercirculaire 2026 zijn nog niet niet in de begroting verwerkt. in deze begroting verwerkt? Over de septembercirculaire wordt u afzonderlijk via een raadsbrief geïnformeerd en wordt financieel verwerkt in de Eindejaarswijziging 2026. VVD 9 t/m 10 137. Welke aannames liggen ten De begroting is opgesteld op basis van de uitgangspunten uit de en 113 grondslag aan het structurele tekort Kadernota 2027 en alle op dit moment bekende ontwikkelingen. van € 3,461 miljoen in 2028? VVD 9 t/m 10 138. Uit welke incidentele baten en Zie bijlage 3.5 Overzicht incidentele baten en lasten op pagina 112. en 112 lasten bestaat de correctie van € 1,230 t/m 115 miljoen in 2027 en € 185.000 in de jaren daarna? 49 Fractie Pagina Vraag Antwoord VVD 11 t/m 139. Welke bedragen zijn in de In de begroting zijn twee stelposten aanwezig: 14 en 48 begroting opgenomen als stelpost en 1. De verplichte stelpost onvoorzien vanuit het BBV van € 10.000. t/m 49 wanneer worden deze definitief 2. De stelpost realistisch begroten uit de Kadernota 2026 van € ingevuld? 315.070. De stelpost onvoorzien wordt jaarlijks ingezet bij de bestuursrapportage om stijgende lasten op te vangen. De stelpost realistisch begroten wordt ingezet volgens de voorwaarden die in de Kadernota 2026 zijn genoemd: Wanneer deze tóch nodig zijn voor de oorspronkelijke doeleinden van de verlaagde budgetten. VVD 15, 50 140. Welke concrete uitgaven zijn Een deel van de investering van € 100.000 wordt ingezet voor en 112 opgenomen onder de investering van € loonkosten van een AI-specialist (24 uur per week). Deze inzet is vooral t/m 115 100.000 in kunstmatige intelligentie en gericht op het ontwikkelen, invoeren en begeleiden van AI-toepassingen zijn aan deze investering financiële of binnen de organisatie. personele besparingsdoelstellingen De middelen worden op hoofdlijnen besteed aan: gekoppeld? Zo ja, welke? • doorontwikkeling van LibreChat, de interne en veilige AI- chatomgeving; • ontwikkeling van toepassingen zoals de chatbot voor inwoners MAI 2.0, chatbots voor intern gebruik en AI toepassingen binnen diverse taakspecifieke applicaties/teams; • ondersteuning bij specifieke bewerkelijke projecten, zoals archivering; • AI tools van Kluwer voor onze juristen; • testen van lokale AI-modellen; • onderzoeken van mogelijkheden voor de inzet van een transcriptieapplicatie; • randvoorwaarden voor verantwoord gebruik, zoals AI- governance, een AI-visie en trainingen voor medewerkers. Aan deze investering zijn op dit moment nog geen concrete financiële of personele besparingsdoelstellingen gekoppeld. De inzet is nu nog vooral gericht op innovatie, veilige toepassing, kennisopbouw en het efficiënter ondersteunen van medewerkers. Een deel van de toepassingen is al in gebruik; andere bevinden zich nog in de ontwikkel- of proeffase. 50 Fractie Pagina Vraag Antwoord VVD 38 t/m 141. Welke volume- en De begroting voor 2027 en de daaropvolgende jaren is gebaseerd op de 45 en prijsontwikkelingen zijn gehanteerd gerealiseerde uitgaven in 2025 met een prognose voor 2027 en verder. 116 t/m voor Jeugd en Wmo in de jaren 2027- In deze ramingen zijn geen volume- of prijsontwikkelingen verwerkt. 117 2030? VVD 50 t/m 142. Kunt u de aansluiting toelichten In de tabel Overhead kosten op pagina 50 zijn de structurele 51 tussen de overheadkosten van € bedrijfsvoeringkosten opgenomen. De incidentele overheadkosten welke 18,289 miljoen op pagina 50 en de gedekt zijn door een onttrekking aan een reserve zijn eruit gehaald. Dit lasten van € 19,258 miljoen op pagina is exact het verschil van € 969.000 tussen de tabel op pagina 50 en de 51? tabel op pagina 51. VVD 55 t/m 143. Welke risico's verklaren de daling De grootste oorzaak voor het dalen van de weerstandsratio is de 56 van de weerstandsratio naar 1,80 en teruglopende Algemene Reserve. Deze daalt van € 17,6 miljoen begin welke maatregelen worden genomen 2026 naar € 2,1 miljoen eind 2030. Tegelijkertijd zijn ook de risico's om de ratio weer boven het eigen hoger dan bij eerdere risico-inventarisaties. Het risico op de herziening streefniveau van minimaal 2,0 te van de BBV-wetgeving over openstaande vakantiedagen is een nieuw brengen? risico, die alleen al zorgt voor een flinke stijging van het benodigde weerstandsvermogen. Om de terugloop van de algemene reserve, en daarmee de weerstansratio, te verminderen is het nodig om de begrotingssaldi te verbeteren. Daar gaan we het aankomende jaar mee aan de slag. VVD 58 t/m 144. Welke investeringen zijn nog niet Alle op dit moment bekende ontwikkelingen zijn verwerkt in de 68 en in de begroting opgenomen, maar begroting. 104 worden in de komende jaren wel verwacht? VVD 72 145. Hoe verhoudt de daling van de De daling van de vaste formatie van 380 naar 371 fte betekent niet vaste formatie van 380 naar 371 fte automatisch dat ook de salariskosten dalen. De stijging van de zich tot de stijging van de salariskosten salariskosten wordt met name verklaard door cao-ontwikkelingen, van € 32,734 miljoen naar € 33,840 hogere werkgeverslasten en de samenstelling van de formatie. De miljoen? salariskosten in de begroting zijn namelijk opgenomen inclusief 51 Fractie Pagina Vraag Antwoord werkgeverslasten. Daardoor kunnen de totale salariskosten stijgen, ook als het aantal fte daalt. VVD 72 146. Hoeveel externe inhuur wordt In de begroting 2027 is hiervoor geen afzonderlijk aanvullend bedrag naar verwachting gedurende 2027 geraamd. Wel kan gedurende het jaar binnen bestaande aanvullend geraamd door het omzetten personeelsbudgetten een verschuiving plaatsvinden van salarisbudget van salarisbudgetten? naar externe inhuur, bijvoorbeeld bij vacatures. VVD 72 en 75 147. Welk bedrag aan externe inhuur In 2025 is € 4.234.814 aan externe inhuur gerealiseerd. Voor 2026 is in 2025 en 2026 uiteindelijk bedraagt de realisatie tot en met september € 2.897.028. Dit betreft gerealiseerd na begrotingswijzigingen? overigens de totale externe inhuur, inclusief inhuur die wordt gedekt binnen programma’s of uit SPUK-middelen. VVD 80 148. Hoe is de stijging van de bijdrage In 2025 was de inwonersbijdrage € 8,01 per inwoner, wat in totaal een aan Regio Achterhoek van € 247.726 in bijdrage betekende van € 295.232. Doordat de jaarrekening een positief 2025 naar € 317.667 in 2027 resultaat opleverde, is € 47.505 teruggestort. Als je deze in mindering opgebouwd en welk deel betreft brengt op de eerdere bijdrage blijft er een bijdrage over van € 247.726. indexatie, volumeontwikkeling en uitbreiding van activiteiten? Door een stijging in de autonome kosten is de inwonersbijdrage in 2026 gestegen naar € 8,24 per inwoner. Voor 2027 zijn ook de autonome kosten doorberekend in de inwonersbijdrage, waardoor de inwonersbijdrage in 2027 naar € 8,58 per inwoner stijgt. Het verschil in bijdrage tussen 2025 en 2027 wordt dus veroorzaakt door een voordelig jaarrekeningresultaat in 2025 en stijging van de inwonersbijdrage door autonome kostenstijgingen. 52 Fractie Pagina Vraag Antwoord VVD 115 t/m 149. Welke structurele beheer-, De structurele beheer- en opslagkosten van overgebrachte fysieke 116 opslag- en licentiekosten ontstaan na archieven in de archiefbewaarplaats en van de digitale reproducties in de digitalisering van de archieven? het e-depot van het Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers (ECAL) zijn al meegenomen in de Begroting ECAL 2027 (2030). Voor toegang tot het e-depot krijgt Montferland maximaal 2 licenties van het ECAL. VVD 117 t/m 150. Kunt u een overzicht verstrekken Daarvoor verwijzen wij u graag naar de Bestuursrapportage 2026 118 van de elf afzonderlijke waarin het totale overzicht is opgenomen. ombuigingsmaatregelen binnen het sociaal domein en daarbij per maatregel aangeven welk bedrag incidenteel en welk bedrag structureel is? 53