Voorbereidingsbesluit Omgevingswet mbt staalslakken

RaadsVoorstel Ons kenmerk : Z126215/D481846 Programma(s) : Fysieke leefomgeving Onderwerp : Voorbereidingsbesluit Omgevingswet mbt staalslakken, 2026 AAN DE GEMEENTERAAD Brummen, 2 juni 2026 Wij stellen voor te besluiten om: Het ‘Voorbereidingsbesluit toepassing staalslakken gemeente Brummen’ (documentkenmerk D483117) vast te stellen. Inleiding Aan de Doonweg in Eerbeek zijn in het verleden LD-staalslakken gebruikt, wat leidde tot onrust en zorgen over mogelijke gevolgen voor gezondheid, milieu en leefomgeving. Op 13 november 2025 nam de gemeenteraad de motie “Geen extra staalslakken in Brummen” aan, waarin het college wordt gevraagd te onderzoeken of een verbod via het omgevingsplan of een voorbereidingsbesluit mogelijk is voor producten met staalslakken en andere risicobouwstoffen. Juridisch onderzoek wees uit dat de gemeente op basis van de Omgevingswet bevoegd is om met een voorbereidings- besluit tijdelijke regels te stellen vooruitlopend op een wijziging van het omgevingsplan. Zo kan worden voorkomen dat in de tussentijd nieuwe toepassingen van staalslakken plaatsvinden. Het besluit is tijdelijk en geldt maximaal anderhalf jaar. Beoogd effect Het voorbereidingsbesluit is bedoeld om de gemeente Brummen tijdelijk te beschermen tegen nieuwe toepassingen van staalslakken en andere risicovolle secundaire bouwstoffen, totdat er een definitief besluit is genomen over de wijziging van het omgevingsplan. Daarmee wordt ingezet op bescherming van de volksgezondheid en leefomgeving, het toepassen van het voorzorgsbegin- sel en het voldoen aan de bestuurlijke wens om meer grip te krijgen op het gebruik van risicovolle bouwstoffen binnen de gemeente. Argumenten 1.1 Bescherming van volksgezondheid en leefomgeving De gemeente Brummen vindt het belangrijk om de volksgezondheid en de leefomgeving goed te beschermen. Uit landelijke rapporten van onder andere het RIVM en de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) blijkt dat het gebruik van staalslakken risico’s kan meebrengen, zoals uitloging van stoffen, hogere pH-waarden, mogelijke vervuiling van bodem en grondwater en onzekerheid over de langetermijneffecten. De situatie aan de Doonweg in Eerbeek heeft deze zorgen versterkt. Daarom wil het college tijdelijk extra beschermende regels invoeren. 1.2 De Omgevingswet biedt ruimte voor maatwerkregels Volgens artikel 4.14 van de Omgevingswet kan de gemeenteraad een voorbereidingsbesluit ne- men. Daarmee kunnen alvast voorbeschermingsregels worden vastgesteld in afwachting van een wijziging van het omgevingsplan. Artikel 2.12 van het Besluit activiteiten leefomgeving biedt daar- naast ruimte voor maatwerkregels ter bescherming van onder andere gezondheid, milieu, Adviseur: D. Rui Blz. 1 van 4 bodemkwaliteit en de leefomgeving. Uit juridisch advies blijkt dat gemeenten bevoegd zijn om aanvullende regels te stellen over het gebruik van staalslakken. 1.3 Het voorbereidingsbesluit voorkomt ongewenste nieuwe toepassingen Het wijzigen van het omgevingsplan kost tijd. Met een voorbereidingsbesluit kan worden voorko- men dat in de tussenliggende periode nieuwe toepassingen van staalslakken plaatsvinden die mogelijk strijdig zijn met de toekomstige beleidsrichting van de gemeente. Hiermee wordt tijde- lijke voorbescherming geboden. 2.1 Het voorbereidingsbesluit sluit aan bij de aangenomen motie Met dit voorstel wordt uitvoering gegeven aan de motie “Geen extra staalslakken in Brummen”, die door de gemeenteraad op 13 november 2025 is aangenomen. In deze motie heeft de raad ex- pliciet gevraagd te onderzoeken of een verbod via het omgevingsplan of via een voorbereidingsbe- sluit mogelijk is. Kanttekeningen 1. Juridische procedures in de toekomst kunnen niet volledig worden uitgesloten Hoewel tegen een voorbereidingsbesluit zelf geen bezwaar of beroep mogelijk is, kunnen er later wel procedures ontstaan over handhaving, wijziging van het omgevingsplan, eventuele vergun- ningaanvragen en de toepassing van maatwerkregels. De juridische duidelijkheid over lokale re- gels rond staalslakken is landelijk nog beperkt, maar de komende jaren zal er door nieuwe juris- prudentie waarschijnlijk meer duidelijkheid ontstaan. 2. Verhouding tot landelijke regelgeving en circulaire ambities Het Rijk stimuleert vanuit circulaire doelstellingen het hergebruik van secundaire bouwstoffen. De gemeente Brummen onderschrijft deze ambitie, maar vindt het tegelijkertijd belangrijk dat het toepassen van dergelijke bouwstoffen op een veilige en verantwoorde manier plaatsvindt. Het voorbereidingsbesluit dient daarom als tijdelijke beschermingsmaatregel in afwachting van een definitieve afweging binnen het omgevingsplan. Binnen regulier wegbeheer en infrastructurele projecten wordt veelvuldig gebruik gemaakt van menggranulaat als funderingsmateriaal. Menggranulaat bestaat uit een mengsel van gebroken beton- en metselwerkpuin afkomstig uit sloopwerkzaamheden. Op basis van landelijke regelge- ving kunnen hierin beperkte nevenbestanddelen aanwezig zijn. In de praktijk kan daarbij niet vol- ledig worden uitgesloten dat sprake is van zeer geringe sporen van staalslakken of vergelijkbare materialen. Het voorbereidingsbesluit is nadrukkelijk niet bedoeld om regulier en zorgvuldig toegepast meng- granulaat volledig uit te sluiten, wanneer daarbij geen sprake is van het doelbewust, constructief of kwaadwillig toepassen van staalslakken als bouwstof. Het uitgangspunt van het besluit blijft het voorkomen van nieuwe toepassingen waarbij staalslakken bewust worden toegepast van- wege de specifieke constructieve eigenschappen van deze materialen. Tegelijkertijd vraagt deze afbakening aandacht in de verdere juridische uitwerking, handhaving en uitvoering van het besluit. Daarbij moet rekening worden gehouden met de praktische toepas- baarheid binnen infrastructurele projecten, de uitvoerbaarheid voor beheer en onderhoud van de openbare ruimte en de beschikbaarheid van alternatieve bouwstoffen. 3. Handhaving en toezicht vragen inzet Indien het voorbereidingsbesluit wordt vastgesteld, vraagt dit inzet op toezicht en handhaving. De gemeente zal hierover nadere afspraken maken met betrokken uitvoeringspartners. Z126215/D481846 Blz. 2 van 4 Burgerparticipatie n.v.t. Advies adviesorganen n.v.t. Communicatie Gezien de maatschappelijke gevoeligheid van het onderwerp is zorgvuldige communicatie rich- ting inwoners, betrokken organisaties, ketenpartners, provincie en omgevingsdienst van groot be- lang. Financiële toelichting Het voorbereidingsbesluit heeft op zichzelf beperkte directe financiële gevolgen. Wel kunnen er kosten ontstaan voor juridische advisering, aanpassing van het omgevingsplan, toezicht en hand- having, communicatie en eventuele juridische procedures. Deze kosten worden gedekt binnen de bestaande budgetten, tenzij later blijkt dat aanvullende besluitvorming nodig is. Binnen regulier wegbeheer en infrastructurele projecten wordt momenteel gebruik gemaakt van menggranulaat als funderingsmateriaal. Indien de toepassing hiervan in de praktijk verder beperkt wordt, kunnen de uitvoeringskosten voor wegbeheer en bouwprojecten aanzienlijk stijgen. Alter- natieve funderingsmaterialen, zoals gebroken natuursteen, zijn substantieel duurder en kunnen daarnaast gevolgen hebben voor de planning en uitvoering van lopende projecten. Vanuit de uitvoeringspraktijk is aangegeven dat dit mogelijk gevolgen kan hebben voor reeds voor- bereide of lopende infrastructurele projecten, waaronder reconstructiewerkzaamheden en ge- biedsontwikkelingen. Ook wordt gewezen op mogelijke stagnatiekosten, aanvullende contractaf- spraken en bredere effecten op circulair hergebruik van bouwstoffen. Deze aspecten worden be- trokken bij de verdere uitwerking van het omgevingsplan en de uitvoering van het voorbereidings- besluit. Juridische grondslag Een voorbereidingsbesluit wordt genomen op basis van artikel 4.14 van de Omgevingswet. Het bevat voorbeschermingsregels die gelden totdat een wijziging van het omgevingsplan ingaat, met een maximale duur van anderhalf jaar. Tegen een voorbereidingsbesluit kan geen bezwaar of be- roep worden ingesteld. Het is een tijdelijke maatregel in afwachting van een definitieve wijziging van het omgevingsplan. Inkoop en aanbesteding n.v.t. Uitvoering Na vaststelling van het voorbereidingsbesluit door de gemeenteraad: 1. worden de voorbeschermingsregels bekendgemaakt; 2. treden de regels in werking op de dag na bekendmaking; 3. start de procedure tot wijziging van het omgevingsplan; 4. wordt verdere uitwerking voorbereid van structurele regels ten aanzien van toepassing van staalslakken en andere risicovolle secundaire bouwstoffen. Z126215/D481846 Blz. 3 van 4 Stukken behorende bij besluitvorming: 1. Concept raadsbesluit D481785 2. Voorbereidingsbesluit toepassing staalslakken gemeente Brummen D483117 Burgemeester en wethouders van Brummen, H. Matser Ir. J.N. Rozendaal secretaris burgemeester (wnd.) Z126215/D481846 Blz. 4 van 4